Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Hipertansiyon Nedir?

Hipertansiyon, kanın damar duvarlarına uyguladığı basıncın sürekli olarak yüksek seyretmesidir.

Kan basıncı iki değerle ifade edilir:

• Sistolik kan basıncı: Kalbin kasılarak kanı pompaladığı sıradaki basınçtır.
• Diyastolik kan basıncı: Kalbin iki atım arasında gevşediği sıradaki basınçtır.

Hipertansiyon uzun süre belirti vermeden kalp, beyin, böbrekler, damarlar ve gözler üzerinde hasar oluşturabilir. Bu nedenle yalnızca şikâyet olduğunda değil, düzenli ölçümle takip edilmesi önemlidir.

Tansiyon Kaç Olursa Hipertansiyon Sayılır?

Tansiyon sınıflandırması kullanılan kılavuza ve ölçüm yöntemine göre farklılık gösterebilir.

2024 Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) kılavuzuna göre klinikte yapılan standart ölçümlerde:

• Yüksek olmayan kan basıncı: <120/70 mmHg
• Yüksek kan basıncı: 120–139 mmHg sistolik ve/veya 70–89 mmHg diyastolik
• Hipertansiyon: ≥140 mmHg sistolik ve/veya ≥90 mmHg diyastolik

Evde yapılan ölçümlerde ortalama ≥135/85 mmHg hipertansiyonla uyumlu kabul edilir.

Hipertansiyon Belirtileri Nelerdir?

Hipertansiyon çoğu kişide herhangi bir belirti oluşturmaz. Bu nedenle sıklıkla “sessiz” bir hastalık olarak tanımlanır.

Baş ağrısı, baş dönmesi veya kulak çınlaması gibi yakınmalar hipertansiyona özgü değildir ve yalnızca bu belirtilere bakılarak tansiyon yüksekliği anlaşılmaz.

Kan basıncı çok yüksek olduğunda bazı kişilerde:

• Şiddetli baş ağrısı
• Görme değişiklikleri
• Göğüs ağrısı
• Nefes darlığı
• Bulantı veya kusma
• Bilinç bulanıklığı

gibi belirtiler görülebilir.

Hipertansiyonu saptamanın güvenilir yolu tansiyonu uygun teknikle ölçmektir.

Hipertansiyon Neden Olur?

Hipertansiyon vakalarının büyük bölümünde tek bir neden gösterilemez. Bu durum primer veya esansiyel hipertansiyon olarak adlandırılır.

Primer hipertansiyonun gelişiminde genetik yatkınlık ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir.

Riskin artmasıyla ilişkili faktörler arasında:

• İleri yaş
• Ailede hipertansiyon öyküsü
• Fazla kilo ve obezite
• Yüksek tuz tüketimi
• Yetersiz fiziksel aktivite
• Fazla alkol tüketimi
• Tütün kullanımı
• Diyabet
• Kronik böbrek hastalığı
• Uyku bozuklukları ve uyku apnesi

yer alabilir.

Sekonder Hipertansiyon Nedir?

Sekonder hipertansiyon, tansiyon yüksekliğinin başka bir hastalık, hormonal bozukluk veya ilaç gibi tanımlanabilir bir nedene bağlı olduğu durumdur.

Olası nedenler arasında:

• Kronik böbrek hastalıkları
• Böbrek damarlarında daralma
• Primer aldosteronizm
• Feokromositoma
• Cushing sendromu
• Tiroid hastalıkları
• Obstrüktif uyku apnesi
• Bazı ilaçlar ve maddeler

bulunabilir.

Özellikle genç yaşta başlayan, aniden kötüleşen, çok yüksek seyreden veya çoklu ilaç tedavisine rağmen kontrol altına alınamayan hipertansiyonda sekonder nedenler açısından değerlendirme önem kazanır.

Hipertansiyon Tanısı Nasıl Konur?

Hipertansiyon tanısında tansiyonun doğru teknikle ve tekrarlayan ölçümlerle değerlendirilmesi gerekir.

Tanıda:

• Klinikte standart tansiyon ölçümü
• Evde tansiyon takibi
• 24 saatlik ambulatuvar kan basıncı ölçümü

kullanılabilir.

Ev ve ambulatuvar ölçümler ayrıca beyaz önlük hipertansiyonu ile maskeli hipertansiyonun saptanmasına yardımcı olabilir.

Beyaz önlük hipertansiyonunda klinikte tansiyon yüksek, evde ise normal olabilir. Maskeli hipertansiyonda ise bunun tersi görülebilir.

Evde Tansiyon Nasıl Ölçülür?

Evde ölçüm sonuçlarının güvenilir olması için uygun teknik önemlidir.

• Doğrulanmış, tercihen üst koldan ölçüm yapan otomatik cihaz kullanılmalıdır.
• Manşet kol çevresine uygun büyüklükte olmalıdır.
• Ölçüm öncesinde yaklaşık 5 dakika sakin şekilde oturulmalıdır.
• Sırt destekli, ayaklar yere basar ve bacaklar çapraz olmayacak şekilde oturulmalıdır.
• Kol kalp seviyesinde desteklenmelidir.
• Ölçüm sırasında konuşulmamalıdır.
• Kafein, sigara ve egzersiz gibi faktörlerin ölçümü etkileyebileceği unutulmamalıdır.

Takip amacıyla ölçüm yapılırken doktorun önerdiği gün ve saatlerde birden fazla ölçüm yapılıp ortalaması kaydedilebilir.

Hipertansiyon Nasıl Tedavi Edilir?

Hipertansiyon tedavisinin amacı yalnızca tansiyon değerini düşürmek değil, uzun dönemde kalp krizi, inme, kalp yetersizliği, böbrek hastalığı ve diğer damar komplikasyonlarının riskini azaltmaktır.

Tedavi iki temel bileşenden oluşur:

1. Yaşam tarzı düzenlemeleri
2. Gerekli hastalarda tansiyon düşürücü ilaç tedavisi

Hipertansiyonda sık kullanılan ilaç grupları arasında:

• ACE inhibitörleri
• Anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB)
• Kalsiyum kanal blokerleri
• Tiyazid veya tiyazid benzeri diüretikler

yer alır.

Beta blokerler ise koroner arter hastalığı, kalp yetersizliği veya belirli ritim bozuklukları gibi ek bir kullanım nedeni olduğunda özellikle tercih edilebilir.

Birçok hipertansiyon hastasında tek ilaç yerine iki farklı ilaç grubunun düşük doz kombinasyonu kullanılabilir.

Hipertansiyon Tedavisinde Hedef Tansiyon Kaç Olmalıdır?

Tedavi hedefi hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, düşme veya ortostatik hipotansiyon riski ve tedaviyi tolere edip etmediğine göre kişiselleştirilir.

2024 ESC kılavuzunda tansiyon düşürücü tedavi alan çoğu yetişkinde, iyi tolere edilmesi halinde sistolik tansiyonun 120–129 mmHg aralığına indirilmesi hedeflenmektedir.

Diyastolik tansiyon için çoğu hastada 70–79 mmHg aralığı değerlendirilebilir.

Ancak 85 yaş ve üzerindeki kişilerde, belirgin kırılganlık, semptomatik ortostatik hipotansiyon veya sınırlı yaşam beklentisi gibi durumlarda daha esnek hedefler tercih edilebilir.

Hipertansiyonu Kontrol Etmek İçin Neler Yapılmalıdır?

Yaşam tarzı değişiklikleri hipertansiyonun hem önlenmesinde hem de tedavisinde önemlidir.

• Tuz tüketiminin azaltılması
• Sebze, meyve ve dengeli beslenmenin artırılması
• Fazla kilo varsa kilo verilmesi
• Haftada düzenli aerobik fiziksel aktivite yapılması
• Tütün ürünlerinin kullanılmaması
• Alkol tüketiminin sınırlandırılması
• Uyku düzeninin sağlanması
• Doktorun önerdiği ilaçların düzenli kullanılması
• Evde tansiyon takibi yapılması

önemlidir.

İlaçlar tansiyon normale geldiği için doktor önerisi olmadan kesilmemelidir. Normalleşen değerler çoğu zaman uygulanan tedavinin etkisini gösterir.

Hipertansiyon Hangi Organlara Zarar Verebilir?

Kontrolsüz hipertansiyon uzun dönemde birçok organ sistemini etkileyebilir.

• Kalp: Koroner arter hastalığı, kalp krizi, kalp yetersizliği ve kalp kasında kalınlaşma
• Beyin: İskemik veya hemorajik inme ve bilişsel etkilenme
• Böbrek: Kronik böbrek hastalığı ve böbrek fonksiyonlarında kayıp
• Damarlar: Periferik arter hastalığı ve aort hastalıkları
• Göz: Hipertansif retinopati ve görme ile ilişkili damar hasarı

gelişebilir.

Tansiyon Ne Zaman Acildir?

Çok yüksek bir tansiyon değeri tek başına her zaman aynı acil tabloyu ifade etmez. En önemli nokta, yüksek tansiyonla birlikte akut organ hasarı belirtilerinin bulunup bulunmadığıdır.

Çok yüksek bir değer ölçülmesine rağmen belirti yoksa da ölçüm doğru koşullarda tekrar edilmeli ve uygun tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)
2. European Society of Cardiology. 2024 ESC Guidelines for the Management of Elevated Blood Pressure and Hypertension
3. European Heart Journal. 2024 ESC Guidelines for the Management of Elevated Blood Pressure and Hypertension
4. World Health Organization. Hypertension