Peptik Ülser Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Peptik Ülser Nedir?

Peptik ülser, mide veya on iki parmak bağırsağının (duodenum) iç yüzeyinde gelişen, mukozada doku kaybıyla karakterize açık yaradır.

Midede oluşan ülserlere gastrik ülser, duodenumda oluşanlara ise duodenal ülser adı verilir.

Mide ve duodenumun iç yüzeyi normal koşullarda mide asidi ve sindirim enzimlerine karşı çeşitli koruyucu mekanizmalara sahiptir. Bu savunma mekanizmalarının bozulması veya mukozaya zarar veren faktörlerin artması ülser gelişimine zemin hazırlayabilir.

Ülser Belirtileri Nelerdir?

Peptik ülser bazı kişilerde hiçbir belirti vermeyebilir. Belirti olduğunda en sık yakınma karnın üst bölümünde hissedilen ağrı veya rahatsızlıktır.

Olası belirtiler:

• Karın üst bölgesinde yanma veya ağrı
• Açken veya gece ortaya çıkan ağrı
• Yemek sonrasında artabilen veya azalabilen ağrı
• Erken doyma
• Yemek sonrasında rahatsız edici dolgunluk
• Bulantı
• Şişkinlik ve geğirme

şeklinde olabilir.

Kilo kaybı, sürekli kusma, kansızlık, siyah dışkı veya kanlı kusma gibi belirtiler ise komplikasyon veya başka önemli gastrointestinal hastalıklar açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Peptik Ülser Neden Olur?

Peptik ülserin en önemli iki nedeni:

• Helicobacter pylori (H. pylori) enfeksiyonu
• Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçların (NSAİİ) kullanımı

olarak kabul edilir.

Daha seyrek nedenler arasında bazı ciddi sistemik hastalıklar, mide ve duodenumda kan akımını etkileyen durumlar, Crohn hastalığı, bazı enfeksiyonlar ve mide asidinin aşırı salgılanmasına yol açan Zollinger-Ellison sendromu gibi durumlar bulunabilir.

H. pylori ile Ülser Arasındaki İlişki Nedir?

Helicobacter pylori, mide mukozasına yerleşebilen ve kronik inflamasyona yol açabilen bir bakteridir.

H. pylori enfeksiyonu gastrik ve duodenal ülser gelişiminde önemli rol oynayabilir. Bakterinin saptandığı peptik ülser hastalarında uygun eradikasyon tedavisinin uygulanması yalnızca mevcut ülserin iyileşmesine yardımcı olmakla kalmaz, ülserin tekrarlama riskini de azaltır.

H. pylori ayrıca mide kanseri ve mide MALT lenfoması açısından da klinik önem taşıyan bir enfeksiyondur.

Ağrı Kesiciler Ülsere Neden Olabilir mi?

Evet. Özellikle aspirin, ibuprofen, naproksen ve benzeri NSAİİ grubu ilaçlar mide ve duodenum mukozasının koruyucu mekanizmalarını azaltarak ülser ve gastrointestinal kanama riskini artırabilir.

Risk özellikle:

• İleri yaşta
• Daha önce ülser veya gastrointestinal kanama geçirenlerde
• Yüksek doz veya uzun süre NSAİİ kullananlarda
• Birden fazla NSAİİ kullananlarda
• H. pylori enfeksiyonu bulunanlarda
• Bazı antikoagülan, antiplatelet veya diğer ilaçları birlikte kullananlarda

daha yüksek olabilir.

Stres, Baharatlı Yiyecekler ve Kahve Ülser Yapar mı?

Güncel bilgiler, sıradan günlük stresin, uzun süre aç kalmanın, baharatlı yiyeceklerin veya kahve tüketiminin peptik ülserin temel nedenleri olduğunu göstermemektedir.

Benzer şekilde ülserin iyileşmesi için tüm hastaların uygulaması gereken özel bir “ülser diyeti” bulunmamaktadır.

Bununla birlikte bazı yiyecek veya içecekler kişide ağrı, yanma veya reflü benzeri yakınmaları artırıyorsa kişisel toleransa göre azaltılabilir.

Sigara kullanımı ise ülser gelişimi ve ülser iyileşmesinin gecikmesiyle ilişkili olabilir. Bu nedenle sigaranın bırakılması önerilir.

Peptik Ülser Komplikasyonları Nelerdir?

Peptik ülser bazı hastalarda ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Kanama

Ülser, mide veya duodenum duvarındaki bir damarı etkileyerek kanamaya neden olabilir.

Belirtiler:

• Kırmızı kan kusma
• Kahve telvesi görünümünde kusma
• Siyah, katranımsı dışkılama
• Baş dönmesi veya bayılma
• Kansızlık

olabilir.

Perforasyon

Ülser mide veya duodenum duvarının tamamını aşarak karın boşluğuna açılan bir delik oluşturabilir. Bu durum perforasyon olarak adlandırılır ve acil tıbbi durumdur.

Penetrasyon

Ülser komşu pankreas gibi bir organa doğru ilerleyebilir.

Gastrik Çıkış Obstrüksiyonu

Ülsere bağlı inflamasyon, ödem veya skar dokusu midenin boşalmasını engelleyebilir. Tekrarlayan kusma, erken doyma ve kilo kaybı gelişebilir.

Peptik Ülser Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı sürecinde belirtiler, yaş, kullanılan ilaçlar, daha önceki ülser öyküsü ve alarm bulguları değerlendirilir.

Kullanılabilecek incelemeler arasında:

• Üst gastrointestinal sistem endoskopisi
• H. pylori için üre nefes testi
• Dışkıda H. pylori antijen testi
• Endoskopi sırasında biyopsi ve H. pylori değerlendirmesi
• Kanama veya anemi şüphesinde kan testleri

yer alabilir.

Her Peptik Ülser Şüphesinde Endoskopi Gerekir mi?

Hayır. Eski içerikteki “ülser teşhisi için mutlaka endoskopi gerekir” yaklaşımı her hasta için geçerli değildir.

Endoskopi özellikle:

• Gastrointestinal kanama belirtilerinde
• Açıklanamayan kilo kaybında
• Sürekli veya tekrarlayan kusmada
• Demir eksikliği anemisinde
• Yutma güçlüğünde
• Mide kanseri açısından klinik risk bulunduğunda
• Tedaviye rağmen devam eden veya tekrarlayan yakınmalarda

daha önemli hale gelir.

Endoskopi sırasında ülser doğrudan görülebilir ve gerektiğinde biyopsi alınabilir.

Peptik Ülser Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin temel amacı ülserin iyileştirilmesi ve ülserin gelişmesine neden olan faktörün ortadan kaldırılmasıdır.

Tedavide:

• Proton pompa inhibitörleri (PPI)
• H. pylori varsa eradikasyon tedavisi
• NSAİİ kullanımının yeniden değerlendirilmesi
• Sigaranın bırakılması
• Komplikasyon varsa endoskopik, radyolojik veya cerrahi tedavi

kullanılabilir.

Ülserin yeri, nedeni, komplikasyon bulunup bulunmaması ve hastanın diğer hastalıkları tedavi süresini ve yöntemini etkiler.

H. pylori Tedavisi Nasıl Yapılır?

H. pylori saptanan peptik ülser hastalarında enfeksiyonun eradike edilmesi gerekir.

Tedavi genellikle bir asit baskılayıcı ilaç ile birden fazla antimikrobiyal ilacın birlikte kullanıldığı kombinasyonlardan oluşur.

Antibiyotik direncinin giderek artması nedeniyle tedavi seçimi kişinin daha önce kullandığı antibiyotikler, bölgesel direnç özellikleri, alerjileri ve önceki eradikasyon tedavileri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Bu nedenle H. pylori için antibiyotik tedavisi kişisel olarak planlanmalı ve reçete edilen tedavi eksiksiz tamamlanmalıdır.

H. pylori Tedavisinden Sonra Kontrol Testi Gerekir mi?

Evet. Güncel yaklaşımda H. pylori tedavisi verilen hastalarda bakterinin gerçekten eradike edildiğinin doğrulanması önerilir.

Kontrol için:

• Üre nefes testi
• Dışkıda antijen testi
• Gerekli durumlarda biyopsi temelli testler

kullanılabilir.

Eradikasyon testi genellikle antibiyotik tedavisinin tamamlanmasından en az 4 hafta sonra yapılır.

Yanlış negatif sonuç riskini azaltmak amacıyla PPI veya PCAB grubu asit baskılayıcı ilaçların test öncesinde genellikle en az 2 hafta kullanılmamış olması gerekir. Bu süreç hastanın hekimi tarafından planlanmalıdır.

NSAİİ'ye Bağlı Ülserde Ne Yapılır?

Ülserin NSAİİ kullanımına bağlı olduğu düşünülüyorsa kullanılan ilacın gerekliliği yeniden değerlendirilir.

Hastanın durumuna göre:

• NSAİİ kesilebilir
• Dozu azaltılabilir
• Başka bir ağrı tedavisine geçilebilir
• NSAİİ kullanımı devam edecekse mide koruyucu PPI tedavisi planlanabilir

Ancak aspirin veya antiplatelet ilaçlar kalp-damar hastalıkları nedeniyle kullanılıyorsa tedavi değişikliği ilgili hekimle birlikte yapılmalıdır.

Mide Ülserinde Kontrol Endoskopisi Gerekebilir mi?

Gastrik ülserlerde endoskopik görünüm ve hastanın özelliklerine göre biyopsi alınması gerekebilir. Bunun nedeni bazı mide kanserlerinin ülser görünümünde ortaya çıkabilmesidir.

Bu nedenle özellikle gastrik ülserde:

• İlk endoskopide yeterli biyopsi alınamaması
• Şüpheli endoskopik görünüm
• Belirtilerin devam etmesi
• Ülserin iyileşmesinden emin olunması gereken klinik durumlar

varsa kontrol endoskopisi planlanabilir.

Takip gerekliliği tüm hastalarda aynı değildir ve gastroenteroloji uzmanı tarafından kişiselleştirilir.

Ülser Kanamasında Ne Yapılır?

Kanlı kusma, kahve telvesi şeklinde kusma, melena veya dolaşım bozukluğu gelişen hastalar akut üst gastrointestinal kanama açısından değerlendirilmelidir.

Öncelikle hastanın:

• Dolaşım durumu
• Tansiyon ve nabzı
• Hemoglobin düzeyi
• Kullanılan aspirin, antiplatelet veya antikoagülan ilaçlar

değerlendirilir ve gerektiğinde resüsitasyon uygulanır.

Hemodinamik stabilizasyon sonrasında akut üst gastrointestinal sistem kanaması bulunan hastalarda endoskopinin genellikle 24 saat içinde yapılması önerilir.

2026 ESGE kılavuzuna göre yeterli resüsitasyona rağmen hemodinamik instabilitesi devam etmeyen hastalarda rutin olarak ilk 6 veya ilk 12 saat içinde endoskopi yapılması önerilmemektedir.

Endoskopi sırasında aktif kanama, görünür damar veya diğer yüksek riskli bulgular saptanırsa klip, termal yöntemler, enjeksiyon veya diğer endoskopik hemostaz yöntemleri uygulanabilir.

Ülser Delinmesi Nasıl Anlaşılır?

Perfore peptik ülserde genellikle ani başlayan ve çok şiddetli karın ağrısı gelişir.

Ağrı kısa sürede tüm karına yayılabilir ve karında sertlik görülebilir.

Perforasyon karın boşluğuna mide veya bağırsak içeriğinin geçmesine ve peritonite yol açabileceği için acil değerlendirme gerektirir.

Tedavi klinik duruma göre cerrahi veya seçilmiş durumlarda farklı girişimsel yaklaşımlar içerebilir. Bu nedenle şüpheli perforasyonda evde ağrı kesiciyle beklenmemelidir.

Peptik Ülserde Ne Zaman Acil Servise Başvurulmalıdır?

Bu bulgular ülser kanaması veya perforasyon gibi ciddi komplikasyonların belirtisi olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Peptik Ülser
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Peptic Ulcers
3. American College of Gastroenterology. ACG Clinical Guideline on the Treatment of Helicobacter pylori Infection
4. European Society of Gastrointestinal Endoscopy. Endoscopic Diagnosis and Management of Peptic Ulcer Bleeding: ESGE Guideline – Update 2026