Multiple Skleroz (MS) Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Multiple Skleroz (MS) Nedir?

Multiple Skleroz (MS), bağışıklık sisteminin merkezi sinir sistemindeki yapılara karşı anormal bir bağışıklık yanıtı geliştirmesiyle ilişkili kronik nörolojik bir hastalıktır.

MS; beyin, omurilik ve görme sinirlerini etkileyebilir. Sinir liflerini çevreleyen miyelin kılıfında inflamasyon ve hasar meydana gelebilir; zaman içerisinde sinir liflerinin kendisi de etkilenebilir.

Bu durum sinir sistemindeki elektriksel iletimin bozulmasına ve görme problemlerinden uyuşmaya, kas güçsüzlüğünden denge bozukluğuna kadar çok farklı nörolojik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

MS Her Zaman Ataklarla mı İlerler?

Hayır. MS yalnızca ataklarla seyreden bir hastalık değildir.

Birçok hastada başlangıçta ataklarla ve iyileşme dönemleriyle seyreden relapsing-remitting MS görülür.

Ancak bazı hastalarda zaman içerisinde ataklardan bağımsız nörolojik kötüleşmenin ön plana çıktığı sekonder progresif seyir gelişebilir.

Daha az sayıda hastada ise hastalık başlangıçtan itibaren belirgin ataklar olmaksızın giderek ilerleyebilir. Bu tablo primer progresif MS olarak adlandırılır.

Multiple Skleroz Belirtileri Nelerdir?

MS belirtileri merkezi sinir sisteminin hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak değişir.

Sık görülebilen belirtiler arasında:

• Bir gözde görme azalması veya bulanık görme
• Çift görme
• Kol veya bacaklarda uyuşma ve karıncalanma
• Kas güçsüzlüğü
• Kas sertliği ve spazmlar
• Denge ve koordinasyon bozukluğu
• Yürüme güçlüğü
• Baş dönmesi
• Belirgin yorgunluk
• Mesane ve bağırsak fonksiyonlarında değişiklikler
• Cinsel işlev bozuklukları
• Konsantrasyon, bilgi işleme veya hafızayla ilgili sorunlar
• Bazı hastalarda ağrı

yer alabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına MS'e özgü değildir. Benzer belirtiler çok sayıda farklı nörolojik veya sistemik hastalıkta görülebilir.

MS Gözleri Nasıl Etkiler?

MS'in ilk belirtilerinden biri bazı hastalarda optik nörit olabilir.

Optik nöritte özellikle:

• Tek gözde görme azalması
• Renklerin daha soluk görünmesi
• Göz hareketleri sırasında ağrı

görülebilir.

MS ayrıca göz hareketlerini kontrol eden sinir yollarını etkileyerek çift görmeye veya istemsiz göz hareketlerine neden olabilir.

MS Kaç Yaşında Başlar?

MS en sık genç erişkinlik döneminde başlar ve belirtiler sıklıkla 20–40 yaş arasında ortaya çıkar.

Ancak MS yalnızca bu yaş grubuna özgü değildir. Çocukluk veya ergenlik döneminde başlayabileceği gibi 50 yaş sonrasında da ilk kez ortaya çıkabilir.

Kadınlarda relapsing MS erkeklere göre daha sık görülür.

MS Neden Olur?

MS'in kesin nedeni bilinmemektedir.

Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlıkla birlikte bağışıklık sistemi ve çevresel faktörlerin etkileşiminin rol oynadığı düşünülmektedir.

MS doğrudan anne veya babadan çocuğa geçen klasik kalıtsal bir hastalık değildir. Bununla birlikte ailesinde MS bulunan kişilerde risk toplum ortalamasına göre bir miktar daha yüksek olabilir.

MS Tanısı Nasıl Konur?

MS'i tek başına kesin olarak gösteren tek bir kan testi veya görüntüleme testi bulunmamaktadır.

Tanı sürecinde:

• Hastanın yakınmalarının ayrıntılı öyküsü
• Nörolojik muayene
• Beyin MR'ı
• Gerekli durumlarda servikal ve torakal omurilik MR'ı
• BOS incelemesi
• Gerekli hastalarda görsel uyarılmış potansiyeller veya diğer nörofizyolojik testler
• MS'i taklit edebilen diğer hastalıkları araştırmak için kan testleri

birlikte değerlendirilebilir.

Tanıda yalnızca MR görüntüsünde “beyaz lekeler” görülmesi yeterli değildir. Lezyonların yerleşimi, özellikleri, klinik öykü ve diğer olası nedenler birlikte değerlendirilmelidir.

2024 McDonald Kriterleri Nedir?

MS tanısında uluslararası olarak McDonald kriterleri kullanılmaktadır.

2024 yılında revize edilen ve 2025 yılında yayımlanan güncel kriterler, MS tanısını daha doğru ve bazı hastalarda daha erken koyabilmek için önceki kriterleri genişletmiştir.

Temel yaklaşım merkezi sinir sistemindeki MS ile uyumlu hastalık aktivitesinin farklı bölgelerde ve uygun klinik/radyolojik bağlamda gösterilmesidir.

Yeni kriterlerde:

• Optik sinir tanısal anatomik bölgeler arasına eklenmiştir.
• Belirli durumlarda MR'daki central vein sign destekleyici bulgu olarak kullanılabilir.
• Paramanyetik rim lezyonları bazı durumlarda tanısal özgüllüğü artırabilir.
• BOS'taki kappa serbest hafif zincirleri uygun koşullarda tanıyı destekleyebilir.
• Relapsing ve progresif başlangıçlı hastaların değerlendirilmesi daha bütüncül hale getirilmiştir.

MS Tanısında MR'ın Yeri Nedir?

Manyetik rezonans görüntüleme MS tanısında en önemli incelemelerden biridir.

MR ile beyin ve omurilikte MS ile uyumlu olabilecek lezyonların:

• Yerleşimi
• Sayısı
• Morfolojisi
• Aktif olup olmadığı
• Zaman içerisinde yeni lezyon gelişip gelişmediği

değerlendirilebilir.

MS takibinde de yeni hastalık aktivitesini değerlendirmek amacıyla belirli aralıklarla MR yapılabilir.

MS Tanısında BOS İncelemesi Gerekir mi?

Beyin omurilik sıvısı incelemesi her MS hastasında zorunlu değildir ancak tanının belirsiz olduğu veya ek kanıta ihtiyaç duyulan durumlarda önemli olabilir.

Lomber ponksiyon ile alınan BOS'ta merkezi sinir sistemine özgü bağışıklık aktivitesini gösteren oligoklonal bantlar araştırılabilir.

2024 McDonald kriterlerinde BOS kappa serbest hafif zincirlerinin de uygun durumlarda tanıya destek sağlayabileceği belirtilmiştir.

MS Atağı Nedir?

MS atağı, merkezi sinir sistemindeki yeni inflamatuvar aktiviteye bağlı olarak yeni bir nörolojik belirtinin ortaya çıkması veya eski bir belirtinin belirgin şekilde kötüleşmesidir.

Enfeksiyon, ateş veya aşırı sıcaklık nedeniyle eski belirtilerin geçici olarak artması her zaman yeni bir MS atağı anlamına gelmez. Bu durum bazen psödoatak olarak değerlendirilebilir.

Yeni veya belirgin şekilde artmış nörolojik belirtilerde nöroloji değerlendirmesi gerekir.

Multiple Skleroz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Günümüzde MS'i tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmamaktadır ancak hastalığın aktivitesini azaltabilen, atakları önleyebilen veya azaltabilen ve bazı hastalarda engellilik ilerlemesini yavaşlatabilen çok sayıda tedavi seçeneği bulunmaktadır.

MS tedavisi üç ana başlıkta değerlendirilebilir:

1. Akut atakların tedavisi
2. Hastalığın seyrini değiştiren tedaviler
3. Semptom tedavisi ve rehabilitasyon

MS Atağı Tedavisi

Günlük işlevleri etkileyen belirgin MS ataklarında yüksek doz kortikosteroid tedavisi kullanılabilir.

Kortikosteroidler atağın daha hızlı düzelmesine yardımcı olabilir ancak tek başına uzun dönem hastalık seyrini değiştiren tedaviler değildir.

Şiddetli ve steroid tedavisine yeterli yanıt vermeyen seçilmiş ataklarda plazma değişimi gibi ek tedaviler değerlendirilebilir.

Hastalık Modifiye Edici Tedaviler Nedir?

Disease-modifying therapy (DMT) olarak adlandırılan tedaviler MS'in bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalık aktivitesini azaltmayı hedefler.

Bu tedaviler:

• Atakların sayısını ve şiddetini azaltabilir.
• Yeni MR lezyonlarının gelişimini azaltabilir.
• Uygun hastalarda uzun dönem engellilik ilerlemesini yavaşlatabilir.

DMT'ler enjeksiyon, ağızdan kullanılan ilaçlar veya damar yoluyla uygulanan tedaviler şeklinde olabilir.

Tedavi seçimi:

• MS'in tipi ve aktivitesi
• MR bulguları
• Daha önce yaşanan ataklar
• Hastanın yaşı ve diğer hastalıkları
• Gebelik planı
• İlaçların risk ve yan etki profili

dikkate alınarak kişiselleştirilir.

MS'te Fizik Tedavi ve Rehabilitasyonun Yeri Nedir?

Rehabilitasyon MS yönetiminin önemli bir parçasıdır.

Hastanın ihtiyacına göre:

• Fizyoterapi
• Kas güçlendirme
• Denge ve yürüme egzersizleri
• Spastisite yönetimi
• Enerji koruma yöntemleri
• Ergoterapi
• Konuşma ve yutma terapisi
• Bilişsel rehabilitasyon

uygulanabilir.

Düzenli fiziksel aktivite, hastanın kapasitesine göre planlandığında hareket kabiliyeti, kas gücü, yorgunluk ve genel yaşam kalitesi açısından yararlı olabilir.

MS ile Yaşamda Nelere Dikkat Edilmelidir?

MS ile yaşayan kişilerin düzenli nöroloji kontrollerini sürdürmesi ve tedaviyi hekim önerisi olmadan bırakmaması önemlidir.

Genel olarak:

• Düzenli fiziksel aktivite yapılması
• Sigara kullanılmaması
• Sağlıklı ve dengeli beslenme
• Uyku düzenine dikkat edilmesi
• Enfeksiyonlardan korunma
• Aşırı sıcakla belirtileri artan hastalarda sıcak maruziyetinin yönetilmesi
• Ruhsal sağlık ve stres yönetiminin göz ardı edilmemesi

yararlı olabilir.

Hangi Belirtilerde Acil Değerlendirme Gerekir?

MS hastalarının her yeni nörolojik belirtisini otomatik olarak MS atağı kabul etmemesi önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Merkezi Sinir Sistemini Etkileyen Hastalık: Multiple Skleroz (MS)
2. The Lancet Neurology / PubMed. Diagnosis of Multiple Sclerosis: 2024 Revisions of the McDonald Criteria
3. ECTRIMS. McDonald Diagnostic Criteria
4. National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Multiple Sclerosis
5. MS International Federation. MS Treatments and Therapies