Glokom ve Tedavi Yöntemleri

Glokom Nedir?

Glokom, gözün arka bölümündeki optik sinirde ilerleyici hasara yol açabilen bir grup göz hastalığıdır.

Optik sinir, gözün algıladığı görüntü bilgilerinin beyne iletilmesini sağlar. Glokoma bağlı sinir hasarı ilerlediğinde görme alanında kalıcı kayıplar gelişebilir.

En yaygın glokom tipi olan açık açılı glokom çoğunlukla yavaş ilerler ve erken dönemde belirgin bir şikâyete neden olmayabilir. Bu nedenle kişi görme kaybını hastalık ilerleyene kadar fark etmeyebilir.

Glokom ile Göz Tansiyonu Aynı Şey midir?

Halk arasında glokom için sıklıkla “göz tansiyonu” ifadesi kullanılır ancak tıbbi açıdan iki kavram tamamen aynı değildir.

Göz içi basıncı, gözün içerisindeki sıvının oluşturduğu basıncı ifade eder. Göz içi basıncının yüksek olması optik sinir hasarı ve glokom gelişme riskini artırabilir.

Ancak göz içi basıncı yüksek olduğu halde optik sinirde glokom hasarı bulunmayan kişiler olabilir. Bu durum oküler hipertansiyon olarak adlandırılabilir.

Bunun tersine, göz içi basıncı yüksek kabul edilen değerlerin altında olduğu halde optik sinir hasarı gelişebilen normal tansiyonlu glokom da vardır.

Bu nedenle glokom tanısı yalnızca göz tansiyonu ölçümüne dayanmaz.

Glokom Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen açık açılı glokom erken dönemde çoğunlukla belirti vermez.

Hastalık ilerlediğinde:

• Periferik yani yan görmede kayıplar,
• Görme alanında kör noktalar,
• Görme alanının giderek daralması,
• İleri evrede merkezi görmenin de etkilenmesi

görülebilir.

Eski kaynaklarda glokomla ilişkilendirilen “gözde yeşilimsi renk değişikliği” günümüzde açık açılı glokomun tipik bir klinik belirtisi olarak kabul edilmez.

Akut Açı Kapanması Glokomu Nedir?

Açı kapanması glokomunun bazı türlerinde göz içindeki sıvının dışarı akmasını sağlayan drenaj açısı aniden kapanabilir ve göz içi basıncı hızlı biçimde yükselebilir.

Akut açı kapanması glokomu görmeyi kısa sürede tehdit edebilen tıbbi bir acil durumdur.

Glokom Tanısı Nasıl Konur?

Glokom tanısı tek bir test sonucuyla konulmaz. Göz içi basıncı, optik sinirin yapısı ve işlevi birlikte değerlendirilir.

Değerlendirmede:

• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri)
• Optik sinir başının değerlendirilmesi
• Görme alanı testi
• Optik koherens tomografi (OCT)
• Kornea kalınlığı ölçümü (pakimetri)
• Ön kamara açısının değerlendirilmesi (gonioskopi)
• Genişletilmiş göz dibi muayenesi

gibi yöntemler kullanılabilir.

Hangi testlerin ne sıklıkta yapılacağı hastanın glokom tipine, risk düzeyine ve önceki ölçümlerde ilerleme olup olmadığına göre belirlenir.

OCT ve Görme Alanı Testi Ne Gösterir?

OCT, optik sinir çevresindeki retina sinir lifi tabakası ve ilgili yapılar hakkında yüksek çözünürlüklü yapısal bilgi sağlar.

Görme alanı testi ise glokomun görme fonksiyonu üzerindeki etkisini değerlendirir ve kişinin göremediği veya duyarlılığı azalmış alanları belirlemeye yardımcı olur.

Bu nedenle OCT daha çok yapısal hasarı, görme alanı testi ise fonksiyonel kaybı değerlendirmede kullanılır. Glokomun tanısı ve takibinde bu bilgiler birlikte yorumlanabilir.

Glokom Risk Faktörleri Nelerdir?

Glokom gelişme olasılığı kişiden kişiye değişir.

Riskle ilişkili faktörler arasında:

• Yüksek göz içi basıncı
• İleri yaş
• Birinci derece akrabalarda glokom öyküsü
• Yüksek miyopi
• İnce merkezi kornea
• Uzun süreli veya yoğun kortikosteroid kullanımı
• Bazı göz yaralanmaları veya geçirilmiş göz hastalıkları

yer alabilir.

Düşük göz tansiyonu tek başına klasik bir glokom risk faktörü değildir. Normal tansiyonlu glokom, göz içi basıncı normal kabul edilen aralıkta olmasına rağmen optik sinir hasarı gelişmesini ifade eder.

Glokomda Erken Tanı Neden Önemlidir?

Glokoma bağlı oluşmuş optik sinir hasarı ve görme kaybı genellikle geri döndürülemez.

Bu nedenle tedavinin temel amacı kaybedilmiş görmeyi geri getirmek değil, hastalığın ilerleme hızını azaltmak ve kalan görmeyi korumaktır.

Açık açılı glokom erken dönemde belirti vermeyebildiğinden yalnızca şikâyet ortaya çıktığında göz muayenesine gitmek erken tanı için yeterli olmayabilir.

Muayene sıklığı herkes için aynı değildir. Yaş, aile öyküsü, göz içi basıncı, optik sinir yapısı ve diğer risk faktörleri dikkate alınarak göz hekimi tarafından kişiye özel takip planı oluşturulmalıdır.

Glokom Nasıl Tedavi Edilir?

Glokom tedavisinin temel hedefi, optik sinirde yeni hasar oluşma veya mevcut hasarın ilerleme riskini azaltacak düzeyde göz içi basıncını düşürmektir.

Her hasta için tek bir ideal göz tansiyonu değeri yoktur. Hedef göz içi basıncı; mevcut hasarın derecesi, hastalığın ilerleme hızı, başlangıç basıncı, yaş ve diğer klinik özelliklere göre belirlenebilir.

Tedavide:

• Göz damlaları
• Lazer tedavileri
• Trabekülektomi
• Glokom drenaj implantları
• Seçilmiş hastalarda minimal invaziv glokom cerrahileri (MIGS)

kullanılabilir.

Glokom tipi ve hastalığın evresine göre tedavi sıralaması değişebilir.

Glokom Damlaları Nasıl Etki Eder?

Glokom damlaları göz içi sıvısının üretimini azaltarak veya sıvının gözden dışarı akışını artırarak göz içi basıncını düşürür.

Prostaglandin analogları, beta blokerler, karbonik anhidraz inhibitörleri ve farklı mekanizmalara sahip diğer ilaç grupları kullanılabilir.

Hangi ilacın uygun olduğu kişinin göz bulgularının yanı sıra kalp, akciğer ve diğer sistemik sağlık durumları dikkate alınarak belirlenmelidir.

Glokomda Lazer Tedavisi Ne Zaman Kullanılır?

Lazer tedavisi yalnızca göz damlalarının başarısız olduğu durumlarda kullanılan bir yöntem değildir.

Selektif lazer trabeküloplasti (SLT), açık açılı glokomda göz içi sıvısının drenajını artırarak göz içi basıncını düşürmek amacıyla uygulanabilir.

Güncel NICE önerilerinde, ileri evrede olmayan yeni tanılı kronik açık açılı glokomlu uygun hastalarda 360° SLT başlangıç tedavisi seçeneklerinden biri olarak önerilmektedir.

SLT'nin etkisi zaman içerisinde azalabilir ve bazı hastalarda yeniden uygulanması veya göz damlası eklenmesi gerekebilir.

Açı kapanması glokomunda ise farklı lazer uygulamaları, özellikle lazer periferik iridotomi, göz içindeki sıvının dolaşımını yeniden düzenlemek amacıyla kullanılabilir.

Glokom Ameliyatları Nelerdir?

İlaç ve/veya lazer tedavisiyle hedeflenen göz içi basıncına ulaşılamadığında ya da hastalığın ilerleme riski yüksek olduğunda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Cerrahi seçenekler arasında:

• Trabekülektomi: Göz içi sıvısının alternatif bir yoldan dışarı akmasını sağlayan cerrahi yöntemdir.
• Glokom drenaj implantları: Göz içi sıvısının drenajını sağlamak amacıyla tüp veya şant sistemleri kullanılır.
• MIGS: Seçilmiş, genellikle daha hafif veya orta düzeydeki bazı glokom hastalarında kullanılabilen minimal invaziv cerrahi yöntemleri kapsar.

Her cerrahi yöntem her hasta için uygun değildir. Tedavi seçimi glokom tipi, göz içi basıncı hedefi, mevcut optik sinir hasarı ve gözün diğer özelliklerine göre yapılır.

Glokom Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kontrol altına alınmayan glokomda optik sinir hasarı ilerleyebilir.

Başlangıçta görme alanının periferik bölümlerinde oluşabilen kayıplar zaman içerisinde genişleyebilir. İleri hastalık merkezi görmeyi de etkileyebilir ve ciddi görme kaybı veya körlük gelişebilir.

Oluşmuş glokomatöz görme kaybı genellikle geri döndürülemez. Ancak uygun tedavi ve düzenli takip, birçok hastada hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir veya durdurabilir.

Glokomun kendisinin doğrudan katarakt, kornea enfeksiyonu veya diğer göz enfeksiyonlarını oluşturduğu şeklinde genelleme yapmak doğru değildir. Bununla birlikte glokom ve tedavisinde kullanılan bazı cerrahi yöntemler farklı göz problemleriyle birlikte bulunabilir veya bazı komplikasyon riskleri taşıyabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Glokom Nedir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?
2. National Eye Institute. Glaucoma
3. National Eye Institute. Glaucoma and Eye Pressure
4. National Eye Institute. Types of Glaucoma
5. NICE. Glaucoma: Diagnosis and Management – Recommendations