Rentek Manevrası Nedir? Nasıl Uygulanır? Hangi Durumlarda Kullanılır?

Trafik kazalarında araç içerisinde bulunan bir yaralıda baş, boyun ve omurga yaralanması bulunabileceği kabul edilmelidir. Bu nedenle araç içerisindeki kişinin gereksiz yere hareket ettirilmesi doğru değildir.

Ancak yangın, patlama, aracın bulunduğu yerin güvenli olmaması veya yaralının normal nefes almaması nedeniyle yaşam kurtarıcı müdahalenin araç içerisinde gerçekleştirilememesi gibi durumlarda kişinin araçtan acil olarak çıkarılması gerekebilir. Rentek manevrası, bu tür zorunlu durumlarda kullanılan acil taşıma yöntemlerinden biridir.

Rentek Manevrası Nedir?

Rentek manevrası, trafik kazası sonrasında araç içerisinde bulunan yaralının acil olarak araçtan çıkarılmasının zorunlu olduğu durumlarda, baş-boyun-gövde eksenindeki hareketi mümkün olduğunca azaltarak güvenli bir alana taşınmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan bir ilk yardım yöntemidir.

Uluslararası kaynaklarda benzer kurtarma tekniği Rautek rescue manoeuvre / Rautek rescue grip olarak da adlandırılabilir.

Manevranın amacı, omurga yaralanması bulunan bir kişiyi “tedavi etmek” veya omurgayı tamamen hareketsiz hale getirmek değildir. Amaç, kişinin araç içerisinde kalmasının daha büyük bir yaşam tehdidi oluşturduğu durumda zorunlu tahliyeyi mümkün olduğunca kontrollü gerçekleştirmektir.

Rentek Manevrası Hangi Durumlarda Kullanılır?

Sağlık Bakanlığı ilk yardım materyallerinde Rentek manevrası, araç içindeki yaralının çıkarılmasının zorunlu olduğu acil durumlar için tanımlanmaktadır.

Örneğin:

• Araçta yangın veya yakın yangın tehlikesi bulunması
• Patlama riski bulunması
• Aracın veya bulunduğu ortamın yaralı için yakın ve ciddi tehlike oluşturması
• Yaralının normal nefes almaması ve araç içerisinde etkili temel yaşam desteğinin uygulanamaması
• Yaşam kurtarıcı acil müdahaleyi gerçekleştirebilmek için yaralının güvenli ve uygun bir zemine alınmasının zorunlu olması

gibi durumlarda acil tahliye gerekli olabilir.

Her trafik kazasında Rentek manevrası uygulanması gerekmez. Yaralı güvenli bir araç içerisindeyse ve normal nefes alıyorsa, profesyonel acil sağlık ve kurtarma ekiplerinin gelmesinin beklenmesi çoğu durumda daha güvenli olabilir.

Hangi Durumlarda Yaralı Hareket Ettirilmemelidir?

Trafik kazası, yüksekten düşme, dalış kazası, ciddi spor yaralanması veya ağır bir cismin altında kalma gibi travmalar sonrasında boyun ve omurga yaralanmasından şüphelenilebilir.

Bu durumda, kişinin bulunduğu yerde kalması kendisi veya ilk yardımcı için ek bir tehlike oluşturmuyorsa:

• Kişiden mümkün olduğunca hareket etmemesi istenmelidir.
• Ayağa kaldırılmamalı veya yürütülmemelidir.
• Boynu zorla başka bir pozisyona getirilmemelidir.
• Gereksiz yere araçtan çıkarılmamalıdır.
• 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
• Güvenliyse yaralının yanında kalınmalı ve normal solunumu izlenmelidir.

Hareket ettirmeme kuralının istisnası, kişinin bulunduğu ortamın yaşamını tehdit etmesi veya CPR gibi yaşam kurtarıcı bir müdahalenin gerçekleştirilmesi için yer değiştirmesinin zorunlu olmasıdır.

Rentek Manevrası Nasıl Uygulanır?

Rentek manevrası ideal olarak uygulamalı ilk yardım eğitimi almış kişiler tarafından yapılmalıdır. Gerçek bir kazada önce 112 aranmalı ve mümkün olduğunda acil çağrı görevlisinin talimatları izlenmelidir.

Sağlık Bakanlığı'nın temel ilk yardım yaklaşımına göre uygulamanın ana basamakları şu şekildedir:

1. Olay yerini değerlendirin.
   Trafik, yangın, yakıt sızıntısı, patlama, elektrik veya başka tehlikeler açısından hem yaralının hem de ilk yardımcının güvenliği değerlendirilir.
2. 112'yi arayın veya aratın.
   Yaralıya yaklaşırken mümkünse başka bir kişiden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni araması istenir. Yalnızsanız gerekli acil yardım çağrısını kendiniz yapın.
3. Bilinç ve normal solunumu değerlendirin.
   Yaralıya seslenilir ve omzuna hafifçe dokunularak tepki verip vermediği değerlendirilir. Göğüs hareketleri gözlenerek normal nefes alıp almadığı kontrol edilir.
4. Tahliye gerçekten gerekiyorsa sıkışmayı kontrol edin.
   Yaralının ayaklarının pedallara veya aracın başka bir bölümüne sıkışmış olup olmadığı kontrol edilir. Emniyet kemeri güvenli biçimde açılır. Yaralı fiziksel olarak sıkışmışsa zorla çekilmeye çalışılmamalı ve profesyonel kurtarma ekibi beklenmelidir.
5. Başı ve boynu mümkün olduğunca destekleyin.
   Yaralıya yan taraftan yaklaşılır. Sağlık Bakanlığı'nın öğrettiği Rentek tekniğinde yaralının bir kolu kontrol edilirken diğer elle çene ve baş-boyun bölgesine destek verilerek baş-boyun-gövde hizasının mümkün olduğunca korunması amaçlanır.
6. Yaralıyı kontrollü şekilde araçtan çıkarın.
   Vücut teması korunarak yaralı, baş-boyun-gövde eksenindeki gereksiz hareketler azaltılmaya çalışılarak araçtan güvenli alana doğru alınır.
7. Yaralıyı güvenli bir zemine alın ve yeniden değerlendirin.
   Normal solunum kontrol edilir ve profesyonel sağlık ekibi gelene kadar yaralının durumu izlenir. Normal solunum yoksa temel yaşam desteğine başlanır.

Yaralı Normal Nefes Almıyorsa Ne Yapılmalıdır?

Yaralı tepkisiz ve normal nefes almıyorsa bu durum kalp durmasını düşündürür. Etkili göğüs basısı araç koltuğunda çoğu zaman mümkün olmayacağı için, güvenlik koşulları izin veriyorsa kişinin sert ve düz bir zemine alınması gerekebilir.

Bu durumda:

1. 112 Acil Çağrı Merkezi aranmış olmalıdır.
2. Yaralı güvenli biçimde sert ve düz bir zemine alınmalıdır.
3. 112 görevlisinin yönlendirmesiyle temel yaşam desteğine başlanmalıdır.
4. Otomatik eksternal defibrilatör (AED/OED) mevcutsa mümkün olan en kısa sürede kullanılmalıdır.

Omurga yaralanması şüphesi önemli olmakla birlikte, hava yolunun açılması ve yaşam kurtarıcı solunum-dolaşım müdahaleleri önceliklidir.

Omurga Yaralanması Şüphesinde Ne Yapılmalıdır?

Boyun veya omurga yaralanması olasılığında amaç gereksiz hareketi azaltmak ve profesyonel tıbbi yardım çağırmaktır.

Aşağıdaki mekanizmalar omurga yaralanması açısından dikkat gerektirir:

• Trafik kazası
• Yüksekten düşme veya yüksekten suya atlama
• Baş veya boyuna ciddi darbe
• Ağır bir cisim altında ezilme
• Bazı ciddi spor yaralanmaları

Bilinci açık kişiden başını ve boynunu mümkün olduğunca rahat ve sabit bir pozisyonda tutması istenebilir. Boyun zorla düzeltilmemeli veya hareket ettirilmemelidir.

Bilinci kapalı kişide ise hava yolu ve normal solunum önceliklidir. Hava yolunun açılması veya temel yaşam desteğinin uygulanması gerekiyorsa gerekli yaşam kurtarıcı müdahale, omurga hareketini mümkün olduğunca azaltacak şekilde gerçekleştirilir.

Rentek Manevrasının Yanlış Uygulanmasının Riskleri Nelerdir?

Zorunlu olmadığı halde bir yaralının araçtan çıkarılması veya tekniğin kontrolsüz uygulanması bazı riskler oluşturabilir.

• Baş ve boyunda gereksiz hareket oluşturulması
• Mevcut omurga veya diğer travmatik yaralanmaların kötüleşmesi
• Kırık veya çıkık bölgelerinin hareket ettirilmesi
• Yaralının düşürülmesi
• İlk yardımcının bel, sırt veya başka bir bölgesini yaralaması
• 112'nin aranmasının veya yaşam kurtarıcı müdahalenin gecikmesi
• Yangın, trafik veya araç güvenliği değerlendirilmeden yapılan kurtarma girişiminde ilk yardımcının da yaralanması

Bu nedenle ilk yardım uygulayıcısı kendi beceri sınırlarını bilmeli ve acil sağlık görevlisinin yönlendirmesine uymalıdır.

Rentek Manevrası Kimler Tarafından Uygulanmalıdır?

Rentek manevrası teorik olarak okumakla tam olarak öğrenilebilecek bir uygulama değildir. Doğru tutuş, ilk yardımcının vücut mekaniği ve yaralının baş-boyun-gövde ekseninin korunması uygulamalı eğitim gerektirir.

Bu nedenle tekniğin Sağlık Bakanlığı mevzuatına uygun sertifikalı temel ilk yardım eğitimlerinde uygulamalı olarak öğrenilmesi önerilir.

Bununla birlikte gerçek bir acil durumda ilk yardım eğitimi olmayan bir kişi de 112'yi arayarak çağrı görevlisinin verdiği talimatları takip etmelidir. Yakın yaşam tehdidi varsa profesyonel yardım gelene kadar yapılması gerekenler olayın koşullarına göre değişebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Rentek Manevrası Nedir? Rentek Manevrası Nasıl Uygulanır?
2. T.C. Sağlık Bakanlığı. Temel İlkyardım Uygulamaları Eğitim Kitabı – Araç İçindeki Yaralıyı (Rentek) Taşıma Yöntemi
3. T.C. Sağlık Bakanlığı, Giresun İl Sağlık Müdürlüğü. İlkyardım Eğitim Uygulama Rehberleri – Rentek Manevrası
4. American Heart Association & American Red Cross. 2024 Guidelines for First Aid
5. Resuscitation Council UK. 2025 First Aid Guidelines – Cervical Spinal Motion Restriction
6. American Red Cross. Head, Neck and Spinal Injury First Aid