OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

OMURGA CERRAHİSİ

BEL FITIĞI

Omurgamız, boynumuzdan kuyruk sokumumuza kadar, “omur” adını verdiğimiz 33 kemikten oluşur. Bel bölgemizde toplam 5 adet omur kemiği vardır. Bu kemiklerin ortasında, içinden omuriliğin geçtiği “omurga kanalını” oluşturan, büyük bir delik ve üst üste dizildiklerinde, her iki yanlarında da, uzuvlara giden sinirlere geçit veren, “foramen” isimli küçük delikler vardır. Omurların arasında da “disk” adını verdiğimiz, dışı sert bir kılıf, içi yumuşak bir maddeden oluşan yastıkçıklar vardır.

Bel fıtığı dediğimiz hadise, diskin etrafındaki sert kılıfın yırtılıp, içindeki yumuşak maddenin dışarı taşmasıdır. Bu fıtıklaşma, omurga kanalına doğru olursa omuriliğe, foramene doğru olursa, bacağa giden sinirlere bası yapar. Hasta genellikle, bel ve bacak ağrısı şikayeti ile başvurur. Teşhis, muayene ve MR tetkiki ile konur.

Bel fıtığı yaygın bir rahatsızlık olup, sadece küçük bir kısmı ameliyat gerektirir. İlk yaklaşım, ilaç tedavisi ve istirahattir. Düzelmezse, fizik tedavi önerilir. Bazı hastalar ise, “algoloji” adı verilen, sorunun olduğu bölgeye yapılacak lokal enjeksiyonlardan fayda görebilir.

Ama hasta tüm bu yöntemlere rağmen ağrılarından kurtulamıyorsa veya hastada, halk arasında yarım felç tabir edilen, kuvvet kaybı gelişmişse, hastaya ameliyat önerilir. Eğer farklı bir hastalık eşlik etmiyorsa, bel fıtıklarındaki standart cerrahi işlem, “mikrocerrahi” dir. Bu cerrahi işlemde, ilgili omur kemiğinde küçük bir pencere açılarak, çevredeki sinirlere zarar verilmeden, fıtıklaşan disk, mikroskop altında temizlenir. Mikrocerrahi yöntemi ile ameliyat olan hastalar, ameliyattan birkaç saat sonra kalkıp dolaşıp, ertesi gün de evlerine taburcu edilirler. Halk arasında en çok korkulan, ameliyattan dolayı felç olma oranı, mikrocerrahi ile %1’in altında; fıtığın tekrar etme oranı ise, mikrocerrahi ile %3’ün altındadır.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

BOYUN FITIĞI

Omurgamız, boynumuzdan kuyruk sokumumuza kadar, “omur” adını verdiğimiz 33 kemikten oluşur. Boyun bölgemizde toplam 7 adet omur kemiği vardır. Bu kemiklerin ortasında, içinden omuriliğin geçtiği “omurga kanalını” oluşturan, büyük bir delik ve üst üste dizildiklerinde, her iki yanlarında da, uzuvlara giden sinirlere geçit veren, “foramen” isimli küçük delikler vardır. Omurların arasında da “disk” adını verdiğimiz, dışı sert bir kılıf, içi yumuşak bir maddeden oluşan yastıkçıklar vardır.

Boyun fıtığı dediğimiz hadise, diskin etrafındaki sert kılıfın yırtılıp, içindeki yumuşak maddenin dışarı taşmasıdır. Bu fıtıklaşma, omurga kanalına doğru olursa omuriliğe, foramene doğru olursa, kollara giden sinirlere bası yapar. Hasta genellikle, boyun ve kol ağrısı şikayeti ile başvurur. Teşhis muayene, MR ve EMG tetkiki ile konur.

Boyun fıtığı yaygın bir rahatsızlık olup, sadece küçük bir kısmı ameliyat gerektirir. İlk yaklaşım, ilaç tedavisi, boyunluk ve istirahattir. Düzelmezse, fizik tedavi önerilir. Bazı hastalar ise, “algoloji” adı verilen, sorunun olduğu bölgeye yapılacak lokal enjeksiyonlardan fayda görebilir.

Ama hasta tüm bu yöntemlere rağmen ağrılarından kurtulamıyorsa veya hastada, halk arasında yarım felç tabir edilen, kuvvet kaybı gelişmişse, hastaya ameliyat önerilir. Eğer farklı bir hastalık eşlik etmiyorsa, boyun fıtıklarındaki standart cerrahi işlem, “mikrocerrahi” dir. Bu cerrahi işlemde, önden, boynun doğal katlanma çizgisinin içinden küçük bir kesi yapılarak, şah damarı ve nefes borusunun arasından ilgili mesafeye ulaşılır. Çevredeki sinirlere zarar verilmeden, fıtıklaşan disk, mikroskop altında temizlenir. Boşaltılan mesafeye, hastanın yaşı ve omurganın genel durumu gözetilerek, ya sabit bir kafes ya da hareketli bir protez yerleştirilir. Mikrocerrahi yöntemi ile ameliyat olan hastalar, ameliyattan birkaç saat sonra kalkıp dolaşıp, ertesi gün de evlerine taburcu edilirler. Halk arasında en çok korkulan, ameliyattan dolayı felç olma oranı, mikrocerrahi ile %1’in altında; fıtığın tekrar etme olasılığı ise, mikrocerrahi ile mevcut değildir.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

KANAL DARLIĞI

Omurgamız, boynumuzdan kuyruk sokumumuza kadar, “omur” adını verdiğimiz 33 kemikten oluşur. Bu kemiklerin ortasında, içinden omuriliğin geçtiği “omurga kanalını” oluşturan, büyük bir delik vardır. Halk arasında, kireçlenme tabir edilen, omurga kemiklerinin dejenerasyonundan ötürü, omurga kemiklerinin şekli bozulup, omurga kanalını daraltacak şekilde genişleyebilirler. İşte bu, omurga kemiklerinin dejenerasyonuna bağlı omurga kanalının daralmasına ve omuriliğin kanal içinde sıkışmasına, kanal darlığı denilir.

Kanal darlığı, omurganın herhangi bir bölgesinde olabilir. Eğer belde olursa, hasta bel ve bacak ağrısı, bacaklarda güçsüzlük, bacaklarda yanma, batma, vs gibi his bozuklukları, yürüme mesafesinde azalma, ancak dinlene dinlene yürüyebilmek gibi şikayetlerle başvurur. Boyunda olursa, hasta boyun ve kollarda ağrı, kollarda yanma batma, vs gibi his bozuklukları, elinde eşya tutamama, eline aldığını yere düşürme, ayrıca bacaklarda sertleşme, adım atmakta güçlük gibi şikayetlerle başvurur. Teşhis muayene ve MR tetkiki ile konulur.

Kanal darlığı kendiliğinden düzelebilen bir rahatsızlık değildir. Dolayısıyla, bu şikayetler hastanın hayatını menfi yönde etkilemeye başladığı anda ameliyat önerilir. Ameliyatta, sıkışan omurilik, kendisini sıkıştıran dejenere kemik yapıların temizlenmesi yöntemi ile rahatlatılır. Eğer sıkışıklık çok küçük bir bölge ile sınırlıysa, ek girişime ihtiyaç duyulmaz. Ama iki veya daha çok mesafe söz konusu ise, bu rahatlatma işleminden sonra, omurganın kaymasını engellemek için, mutlaka kemikleri vidalamak gerekir. Vidalama, hastanın yaşam tarzı göz önüne alınarak, sabit sistemlerle de, dinamik sistemlerle de yapılabilir.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

OMURGA KAYMASI

Bu rahatsızlığın tıbbi adı “spondilolistesis” dir. Omurgamız, boynumuzdan kuyruk sokumumuza kadar, “omur” adını verdiğimiz 33 kemikten oluşur. Bu 33 kemikten herhangi iki tanesinin birbiri üzerinde öne-arkaya kayması, bu rahatsızlığa neden olur. Omurga kaydığı zaman, ortasından geçen omuriliği de ezdiği için, bu hastalığın tedavisi ameliyattır.

Ameliyatta, öncelikle sıkışan omurilik rahatlatılır, daha sonra da kayan kemikler birbirine vidalanır.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

OMURGA KIRIĞI

Omurga kırıklarını kabaca üçe ayırabiliriz. İlk türü, travmaya, yani trafik kazası, yüksekten düşme, vs gibi durumlara bağlı kırıklardır. Bu durumlarda, eğer omurganın, tıbben “stabilite” tabir edilen, sağlamlığı bozulmuşsa, hasta derhal ameliyat edilmelidir. Ameliyatta, eğer omuriliğe tehdit oluşturan herhangi bir kırık kemik parça varsa, önce o temizlenir, daha sonra da, kırık omur kemiği, sağlam omur kemiklerine vidalanarak, kaynaması sağlanır.

İkinci tür kırıklar, yaşlılarda gördüğümüz, kemik erimesine bağlı kırıklardır. Bunlar genellikle ameliyat gerektirmez, korse ve istirahat ile tedavi edilebilirler. Ama bazen hastanın çok şiddetli ağrısı olabilir. Bu durumlarda, küçük bir cerrahi girişim ile, kırık kemiğin içerisine, halk arasında çimento diye bilinen, “metil metakrilat” enjekte edilebilir. Bu yönteme, yöntemin uygulanma tarzına göre, kifoplasti veya vertebroplasti denir.

Üçüncü tür kırıklar ise, tümörlere bağlı kırıklardır. Omurga, maalesef, vücudun diğer bölgelerindeki tümörler için, sık bir sıçrama noktasıdır. Tıbbi adı “metastaz” olan bu durum, bazen asıl tümörün varlığı bilinmeden dahi ortaya çıkabilir. Bu tip durumlarda kemikten biyopsi almak ve omurganın bütünlüğü tehdit altında ise, cerrahi müdahalede bulunmak gerekebilir. Ama bu metastazların tedavisi cerrahi ile değil, radyoterapi ile yapılır.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

ÇOCUK BEYİN CERRAHİSİ

SPINA BIFIDA

Spina bifida, çok geniş bir hastalıklar grubunun toplu adıdır. Kısaca özetlemek gerekirse bu hastalıklar, anne karnındaki gelişimin bir parçasının eksik tamamlanması sonucu gördüğümüz, doğumsal omurilik hastalıklarıdır. Çok geniş bir yelpazesi vardır. Bebeğin, omuriliği dışarıda doğması da bu gruba girer, poposunun arasındaki minik bir delik de bu gruba girer.

Kabaca ikiye bölersek, tıbben “myeloschisis” veya “myelomeningocele” diye adlandırdığımız, omuriliğin açıkta olduğu durumlara “açık”; “tethered cord”, “dermal sinüs traktı”, “diastometamyelia”, “diplomyelia” gibi omuriliğin açıkta olmadığı durumlara “kapalı” diyebiliriz.

Açık spina bifida olguları derhal ameliyat edilmelidir. Hatta teşhis anne karnında, ultrasonografi ile konmuşsa, bebek doğar doğmaz, ilk yapılmasını gerekenler yapıldıktan sonra, hemen ameliyata alınabilir. Bu bebekler genellikle belden aşağılarında ciddi kuvvet kayıplarıyla doğarlar. Olanı muhafaza etmenin en etkin yolu ise, ilk 24 saatte ameliyat etmektir. Ayrıca ameliyat ne kadar gecikirse, kuvvet kaybı bir yana, omurilik açıkta olduğu için, menenjit riski de o ölçüde artacaktır.

Kapalı spina bifida olguları ise genellikle bir cilt bulgusu ile başvurur. Ya poponun içinde veya hemen üstünde bir delik olur, ya sırtta aşırı bir kıllanma olur veyahut da çeşitli cilt lezyonları görülür. Teşhis muayene ve MR tetkiki ile konulur. Ameliyat şarttır ama acil değildir. Bu hastalarda omurga kanalı ile bağlantılı bir patoloji vardır ve bu da genellikle omuriliğin belirli bir bölgede takılmasına yol açar. Bebek büyüyüp, boyu uzadıkça, omurilik gerilmeye başlar. Eğer cerrahi müdahale ile omurilik serbestleştirilmezse, kuvvet kaybı, idrar kaçırma, vs gibi durumlar görülebilir.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

HİDROSEFALİ

Hepimizin beyninin ve omuriliğinin hem içinde hem etrafında, beyin omurilik sıvısı dediğimiz bir sıvı deveran eder. Bazı durumlarda ya bu sıvının dolaşımı bloke olur, ya emilimi engellenir, ya da oluşumu artar. Bu durumda, beyin içindeki “ventrikül” tabir ettiğimiz su dolu boşluklar genişler ve buna hidrosefali denir.

Hidrosefalinin tedavisi cerrahidir. En sık kullanılan yöntem, “şant” dediğimiz, bir ucu beyindeki su dolu boşluğun içinde, diğer ucu ise karın boşluğumuzda olan, kapalı sistem bir silikon tüp uygulamasıdır. Böylelikle beyindeki fazla su, tüp yardımıyla karın boşluğuna, oradan da idrarla vücut dışına atılır.

Eğer sebep, devir daimin blokajı ise, seçili vakalarda endoskopik veya mikroşirürjikal yöntemlerle de blokaj açılmaya çalışılabilir.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

KAFA ŞEKİL BOZUKLUĞU

Hepimiz doğduğumuzda kafatasımızdaki kemiklerin arasında boşluklarla doğarız. Biz buna tıpta “sütür” adını veriyoruz. Kafatası gelişimimiz bu sütürlere dik olarak gerçekleşir. Eğer bu sütürlerden bir tanesi, zamanından önce kapanırsa, o hattan gelişim durup, diğer hatlardan gelişim artar ki, bu da kafada bir şekil bozukluğuna yol açar. Bunun tıbbi adı “kraniosinostoz” dur.

Bu durum sadece kozmetik bir sorundur. Eğer tüm sütürler aynı anda kapanıp, kafatası küçük kalmazsa, beyin gelişimi üzerinde menfi bir etkisi yoktur. Ama yapılan çalışmalar, kafa şekli bozuk olan çocukların okul çağına geldiklerinde, arkadaşlarının alaycı tavırlarından ötürü psikolojilerinin etkilendiği ve zeka gelişimlerinin de zarar gördüğü yönündedir.

Dolayısıyla ailenin veya çocuk doktorunun en ufak bir şüphesi varsa, bir beyin cerrahı ile görüşmek şarttır. Teşhis muayene ve 3 boyutlu tomografi ile konur. Tedavi cerrahidir. Ameliyat esnasında kapalı olan sütür açılır ve bu nedenle şekli bozulan kafatasına yeniden şekil verilir. Çocuk ne kadar küçükken ameliyat olursa, hem ameliyat o kadar daha kolay olur, hem de sonuçlar kozmetik olarak çok daha güzel olur.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

BEYİNCİK SARKMASI

Halk arasında böyle bilinen rahatsızlığın tıbbi adı “Chiari” sendromudur. Tip 2’si bebeklerde, genellikle diğer doğumsal rahatsızlıklarla birlikte görülür. Tip 1 ise, doğuştan gelmesine rağmen, genellikle 30’lu yaşlarda kendini belli eder.

Anatomik olarak açıklamak gerekirse, kafatasının alt-arka bölgesinde yer alan beyinciğin bir kısmı, aşağı sarkarak, kafatasından dışarı çıkar ve alttaki omurga kanalının içine girer. Olmaması gerek bir yerde olduğu için, hem kendisi hem de oradaki omurilik sıkışır. Hasta baş dönmesi, yürümede dengesizlik, kollarda uyuşma ve elektriklenme gibi şikayetlerle başvurur. Eğer tedavi edilmezse bacaklar sertleşmeye ve yürümek güçleşmeye başlar.

Teşhis muayene ve MR tetkiki ile konulur. Tedavisi cerrahidir. Kafatasının alt-arka kısmında küçük bir pencere açılır. Bazen ileri vakalarda, ilk boyun omurunun da arka kısmı alınır. Böylelikle sarkan beyincik ve sıkışan omurilik rahatlatılmış olur.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

BEYİN VE OMURİLİK TÜMÖR CERRAHİSİ

Beyin ve omurilik, yani sinir sistemi tümörleri söz konusu olduğunda, ilk ve en önemli tedavi cerrahidir. Kemoterapi ve radyoterapi gibi tedaviler ancak ek tedavi olabilirler.

Sinir sistemi tümörleri iyi huylu da, kötü huylu da olabilir. İyi huylu bir tümör, başarılı bir cerrahi ile çıkartılırsa, hasta bir daha ömür boyu bu konu ile ilgili sorun yaşamaz.

Ama kötü huylu tümörler için durum maalesef böyle değildir. Cerrahi sonrası mutlaka ışın tedavisi yani radyoterapi, bazen de ilaç tedavisi, yani kemoterapi gerekir. Ama tüm bunlara rağmen, kötü huylu sinir sitemi tümörlerinin seyri kötüdür ve her zaman tekrar ederler. Ama buna rağmen cerrahi şarttır. Çünkü cerrahi le hastaya vakit kazandıramazsak, tümörün doğal seyrini göremeden, kafaiçi basıncı artışı nedeniyle hastayı kaybedebiliriz.

Beyin aynı zamanda, vücudun diğer bölgelerindeki tümörler için de sık bir sıçrama, yani metastaz sahasıdır. Bu tip durumlarda da, eğer tek bir metastaz söz konusu ise en iyi yöntem cerrahidir. Ama birden fazla metastazın söz konusu olduğu durumlarda maalesef cerrahi bir seçenek olmaktan çıkmakta ve hastalar radyoterapiye yönlendirilmektedir.

Sinir sistemi cerrahisi ile ilgili 2000’li yıllardaki en önemli gelişmeler, anatomi bilgisinin artması, mikrocerrahi konusundaki tecrübenin gelişmesi ve kafa tabanı açılışları sayesinde, eskiden ulaşılması mümkün olmayan bölgeler ulaşım sağlanmasıdır. Bu gelişmeler sayesinde, sağlam dokulara hasar vermeden tümöre ulaşıp, hastaya zarar vermeden tümörleri çıkartabilmek mümkün olmaktadır.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN

PERİFERİK SİNİR CERRAHİSİ

Omuriliğimizden çıkıp, ellerimize ve ayaklarımıza kadar ulaşan sinirlere “periferik sinir” diyoruz. Bu sinirler, yol boyunca, kopabilir, kesilebilir, sıkışabilir, hatta üzerlerinde tümörler oluşabilir. Bunların tedavisine de, periferik sinir cerrahisi denmektedir.

Kazalara bağlı kesileri ve kopmaları bir yana bırakırsak, günlük hayatta bu sinirlerin en çok sıkışmasına şahit oluyoruz. Bu sinirler en çok, el bileği, ayak bileği, dirsek, diz gibi eklemlerde sıkışırlar. Bu tip durumlarda hastalar, o sinirin beslediği bölgede ağrı, uyuşukluk ve kuvvet kaybı yaşarlar. Bu hastalardaki en büyük talihsizlik, eğer bu konuda tecrübeli bir hekimle temasa geçemezlerse, bu rahatsızlıklarının çoğu zaman bel ve boyun fıtığı ile karıştırılmasıdır. Teşhis muayene ve EMG tetkiki ile konulur. Tedavi cerrahidir. Çoğu zaman lokal anestezi altında, hastayı uyutmadan yapılan bu mini-cerrahilerde, sinir sıkıştığı yerden kurtarılır.

Günümüzde, istenmese de, zaman zaman kalçadan yapılan enjeksiyona bağlı siyatik sinir hasarları da görülmektedir. Bu tip durumlarda, ilk 72 saat içerisinde müdahale edilirse, eğer sinir tamamen zarar görmemişse, kısmi veya tam bir iyileşme sağlanabilir. Ama unutmamak gerekir ki, siyatik sinir cerrahisi, büyük bir cerrahi girişimdir.

OP. DR. BURAK ORHAN BORAN