Laktoz Nedir? Laktoz İntoleransı Nedir? Belirtileri ve Yönetimi

Laktoz Nedir?

Laktoz, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan bir tür şekerdir. “Süt şekeri” olarak da bilinir. Özellikle inek, keçi ve koyun sütlerinde bulunur.

Laktozun sindirilebilmesi için ince bağırsakta üretilen laktaz enzimi gerekir. Laktoz yeterince sindirilemediğinde bağırsakta gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gibi sindirim sistemi şikayetleri gelişebilir.

Laktaz Nedir?

Laktaz, laktozun sindirilebilmesi için bağırsaklarımızda bulunan bir enzimdir. Bu enzim, laktozu glikoz ve galaktoz gibi daha küçük şekerlere ayırarak vücudun emmesini sağlar.

Laktoz İntoleransı Nedir?

Laktoz intoleransı, vücudun yeterince laktaz enzimi üretememesi veya laktaz aktivitesinin azalması sonucu laktozun tam sindirilememesi durumudur. Laktoz intoleransı bir alerji değil, sindirim sistemi problemidir.

Laktoz içeren besinler tüketildiğinde sindirilemeyen laktoz bağırsakta fermente olabilir ve kişide gaz, şişkinlik, karın ağrısı veya ishal gibi şikayetlere yol açabilir. Belirtilerin şiddeti, tüketilen laktoz miktarına ve kişinin bireysel toleransına göre değişir.

Laktoz İntoleransı Belirtileri Nelerdir?

Laktoz içeren gıdaların tüketilmesini takiben aşağıdaki şikayetler görülebilir:

• Gaz, şişkinlik ve huzursuzluk
• Kramp tarzı karın ağrısı
• İshal
• Mide bulantısı
• Karında guruldama veya acil tuvalet ihtiyacı

Bu şikayetlerden bir veya birkaçı süt ve süt ürünleriyle ilişkili şekilde tekrarlıyorsa, bir uzmanla görüşmek tanı ve beslenme planı açısından faydalı olabilir.

Laktoz İntoleransı Neden Olur? Laktoz İntoleransı Türleri Nelerdir?

Laktoz intoleransının nedeni, laktaz enziminin azlığı veya aktivitesinin azalmasıdır. Farklı türleri bulunur:

• Primer laktoz intoleransı: En yaygın formdur. Genetik eğilimle ilişkilidir ve yaş ilerledikçe laktaz üretiminin azalmasıyla ortaya çıkar.
• Sekonder laktoz intoleransı: Bağırsak enfeksiyonları, çölyak hastalığı veya Crohn gibi iltihabi bağırsak hastalıklarına bağlı gelişebilir. Altta yatan durum tedavi edildiğinde bazı hastalarda tolerans düzelebilir.
• Konjenital laktoz intoleransı: Çok nadirdir. Bebeklerde doğuştan laktaz üretiminin olmamasıyla ortaya çıkar ve tıbbi takip gerektirir.
• Gelişimsel laktoz intoleransı: Erken doğan bebeklerde laktaz üretimi henüz yeterince gelişmediği için geçici olarak görülebilir.

Laktoz İntoleransı Tanısı Nasıl Konur?

Tanıda hastanın şikayetleri, süt ve süt ürünleriyle belirtiler arasındaki ilişki, beslenme öyküsü ve gerekirse test sonuçları birlikte değerlendirilir. En sık kullanılan yöntemlerden biri hidrojen nefes testidir.

Ayrıca bazı durumlarda dışkı asiditesi testi ve uzman kontrolünde uygulanan eliminasyon-deneme diyeti de kullanılabilir. Belirtiler laktoz kısıtlandığında düzeliyor ve laktoz tekrar alındığında geri dönüyorsa laktoz intoleransından şüphelenilebilir. Ancak benzer şikayetlere irritabl bağırsak sendromu, çölyak hastalığı, inflamatuvar bağırsak hastalığı veya farklı gıda intoleransları da neden olabileceği için değerlendirme kişiye özel yapılmalıdır.

Laktoz İntoleransı Olanlar Ne Yapmalı?

Laktoz intoleransı olan kişilerde amaç tüm süt ürünlerini gereksiz yere tamamen kesmek değil, kişinin tolere edebildiği miktarı ve uygun seçenekleri belirlemektir.

• Laktozsuz süt ve laktozsuz süt ürünleri tercih edilebilir.
• Yoğurt, kefir ve olgun peynirler bazı kişilerde daha iyi tolere edilebilir; tolerans kişiden kişiye değişir.
• Badem, soya veya yulaf gibi bitkisel içecekler kullanılacaksa kalsiyum ve D vitamini ile zenginleştirilmiş ürünler tercih edilebilir.
• Gizli laktoz içerebilen işlenmiş gıdalar, hazır soslar, bazı ilaçlar veya takviyeler için etiket okumaya özen gösterilmelidir.
• Hekim veya diyetisyen uygun görürse laktaz enzimi destekleri kullanılabilir.

Laktoz İntoleransı Yaşam Kalitesini Etkiler mi?

Laktoz intoleransı kontrol altına alınmadığında sosyal yaşamı, beslenme düzenini ve günlük konforu etkileyebilir. Ancak doğru beslenme planı, porsiyon kontrolü, uygun ürün seçimi ve gerektiğinde destekleyici takviyelerle yaşam kalitesi korunabilir.

Süt ürünleri kısıtlanıyorsa kalsiyum ve D vitamini alımı mutlaka gözden geçirilmelidir. Özellikle çocuklar, gebeler, emzirenler, ileri yaştaki bireyler, osteopeni/osteoporoz riski olanlar ve kronik hastalığı bulunan kişiler diyetisyen desteğinden yararlanmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. NIDDK. Lactose Intolerance
2. NIDDK. Eating, Diet, & Nutrition for Lactose Intolerance
3. Mayo Clinic. Lactose Intolerance - Symptoms and Causes
4. Mayo Clinic. Lactose Intolerance - Diagnosis and Treatment