Diyabet zamanla başka hastalıklara yol açabilmektedir. Diyabete bağlı ortaya çıkan bu tür rahatsızlıklar diyabetin uzun dönem komplikasyonları olarak adlandırılmaktadır. Bu komplikasyonların oluşma nedenleri arasında kan şekerinin yüksek ve kontrolsüz olması, yüksek tansiyon, sigara kullanımı, kan yağlarının yüksek olması birer faktördür. Eğer bu değerler normal tutulursa komplikasyonların oluşma şansı azalır veya ortadan kalkabilir. Diyabetin uzun dönemde komplikasyon geliştirme nedenleri arasında düzenli seyretmeyen kan şekerlerinin büyük ve küçük damarlara zarar vermesi, damar daralmasında ve damar tıkanmasında etkili olması ve damarın dışarı kanama yapması gösterilebilir. Yine keza, hissetmeyi sağlayan sinirlerin hasar görmesi ile yine başka hastalıklar yapabilir; yüksek kan şekeri mikroplara karşı savunma yeteneğini azaltacağı için kolay yara oluşmasına ve yaraların iyileşmesine de neden olabilir.

Küçük Damarların Hasar Görmesi Sonucunda Şu Hastalıklar Oluşabilir: Gözlerin Hasar Görmesi (Retinopati)

Diyabetik hastalarda ani kan şekeri düşmeleri ve yükselmelerine bağlı olarak geçici görme problemleri olabilir. Kan şekerinin düzensiz seyretmesi sonucunda kalıcı görme problemleri oluşabilir ve göz damarlarında kanamalar gelişebilir. Gözde başlayan sıkıntılar erken fark edilirse tedavi şansı daha kolay olacaktır. Gözdeki problemleri ise erken fark etmek doktor kontrolü ile olacağından altı ay veya senede bir muhakkak göz dibi muayenesi yapılmalıdır. Gözlerde diyabetten dolayı hasar oluşmuşsa göz doktorunun önerisi doğrultusunda lazer ya da ameliyat yapılabilir.

Böbreklerin Hasar Görmesi (Nefropati)

Yine böbrekteki kan damarlarının hasar görmesi ile oluşur ve böbrek yetmezliğine kadar gidebilir. Erken dönemde tespit edilirse tedavisi mümkün olacağından her altı ay veya senede bir kez idrar tahlili yaptırıp mikroalbüminiri denilen teste baktırmak gerekmektedir. Diyabetin yanında yüksek tansiyonda varsa göz ve böbrekte oluşacak hasarın artacak olması nedeniyle tansiyonunda iyi düzenlenmesi gerekmektedir.

Büyük Damarların Hasar Görmesi Sonucunda ise şu  Hastalıklar Oluşabilir:

Damar sertlikleri ve damar tıkanıklıkları, kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, felç, kollara ve bacaklara yeterli kan gidememesi ve buraların yeterince beslenmemesine neden olabilir.

Diyabette Oluşacak Damar Problemlerini Engellemek için Yapılması Gerekenler

Kan şekerinin iyi düzenlenmesi, tansiyonun dengede tutulması, kan yağlarının normal sınırlarda olması, sigara ve alkol kullanılmaması, kilolu olmamak ve düzenli beslenmek, egzersiz yapmak gerekir.

Sinirlerin Hasar Görmesi (Nöropati)

Sinirler içerden ve dışardan beyne kadar tüm organların bağlantılarını sağlayarak hissetmemizi ve hareket etmemizi sağlayan bilgi sinyallerini taşırlar. Ayrıca vücuttaki her bir organı kontrol eden çalışmasını sağlayan yine sinirlerdir. Yüksek olan kan şekeri sinirleri besleyen damarlara ve sinirlere zarar verir, buna nöropati diyoruz. Nöropati sıklıkla karşılaşılan bir sorundur fakat çoğu kişide belirtileri çok hafif olabilir ya da olmayabilir. Bazı kişilerde de şiddetli belirtiler verebilir.

Duyu Sinir Nöropatisi

Duyu sinirleri deriden kemiklerden kaslardan gelen mesajları beyne taşır (sıcak, soğuk, dokunma, acı vs). En çok ayaklar etkilenir. Genellikle elleri etkilemez. Duyu nöropatisi olan çoğu kişi ayaklarındaki hislerin bazılarını kaybettiklerinin farkına varmayabilirler. Bu nedenden dolayı mutlaka ayakların kontrol edilmesi ayak bakımının iyi olması gerekmektedir. Duyu nöropatisi sızlama, uyuşma, ağrı, karıncalanma, soğukluk hissi yapabilir.

Motor Sinir Nöropatisi

Beyin eklem uzuvlarımızı hareket ettirmemizi sağlayan motor sinirler yardımıyla vücudun farklı bölgelerine mesajlar yollar. Motor nöropatide eklem uzuvlarının hareketini sağlayan kaslara mesaj yollayan sinyaller etkilenir. Bazen uyluk kaslarını besleyen sinirlerin etkilenmesi sonucu bacaklarda güçsüzlükler ve şiddetli ağrılar oluşabilir. Tedavisinde kan şekerinin kontrolünün yanında ağrı kesiciler, vitaminler doktor önerisiyle kullanılabilir. Eller genellikle etkilenmez. Bazen bilekten ele geçen sinirlerin sıkışmasıyla ellerde karıncalanma oluşabilir. Gerekirse küçük bir ameliyatla sinir sıkışması düzeltilebilir. Gözde hareketi sağlayan birkaç sinirin hasar görmesi sonucu çift görme göz kapağı düşmesi yapabilir. Kendiliğinden iyileşme oranı yüksektir.
Ağrı kesiciler, vitaminler doktor önerisiyle kullanılmalıdır.

Otonom Nöropati

Otonom sinirler vücuttaki birçok organın çalışmasında rol oynar (kalp, sindirim sistemi, üriner sistem vs.). Otonom nöropati otonom sinirlerin beslediği organların etkilenmesi sonucu gelişir. Kalpte işlev bozuklukları oluşabilir ve tansiyonda düzensizlikler yapabilir. Normalde ayakta otururken kan basıncı değerleri hafif farklılıklar gösterir. Otonom sinirler etkilendiğinde bu fark artar. Oturur ve yatar pozisyondan ayağa kalkınca sersemliğe, baş dönmesine hatta baygınlığa neden olabilir. Sindirim sisteminin etkilenmesi sonucu ishal, kabızlık, kusma, midede şişlik, gaz oluşabilir ve bu şikayetler sürekli hale gelir. İdrar torbasının kasılmasını sağlayan sinirler etkilenir ve bunun sonucunda idrar yapma problemleri, idrarın mesanede birikmesi sonucu enfeksiyonlar oluşabilir. Cinsel güçte azalma (iktidarsızlık), salgı bezlerinin etkilenmesi sonucu uygunsuz aşırı terlemeler ya da vücutta aşırı kuruluklar oluşabilir. İyi bir diyabet kontrolüyle sinir hasarı önlenebilir ya da ilerlemesi durdurulabilir. Nöropatinin dönüşü olmasa da sağlık ekibinizin yardımlarıyla şikayetlerinizi ve nöropatilerinizi azaltılabilir.

Yara ve Enfeksiyon Olmaması için Gerekenler

Ağız bakımına dikkat edilmelidir. Cilt ılık su ile yıkanmalı ve nemlendirilmelidir. Mantar oluşmaması için cilt ıslak ya da terli bırakılmamalıdır. İç çamaşırları pamuklu temiz ve kuru olmalıdır. Bayanlarda temizlenme önden arkaya doğru olmalıdır. Oluşan yaralara doktorunuzun önerisi olmadan ilaç pomad ve antiseptik hiçbir şey sürülmemelidir. Yara bantı yapıştırılmamalıdır. Yara yapacak her şeyden kaçınılmalıdır. Ayak bakımına dikkat edilmelidir.

 

Yrd. Doç. Dr. Türkan ÖZER İç Hastalıkları Uzmanı Başhekim

Sema KAYATURAN Supervisor Hemşire