Anksiyete Bozukluğu Nedir? Belirtileri, Türleri ve Nedenleri Nelerdir?

Anksiyete Nedir?

Anksiyete, kişinin belirli bir durumu tehlikeli olarak değerlendirdiğinde verdiği duygusal tepkidir; hoş olmayan, rahatsız edici bir duygudur. Anksiyete sözcüğünün kökeni kalp hastalıklarından tanıdığımız angina ile ilişkilidir ve sıkışma anlamına gelir.

Anksiyetenin duygusal, bilişsel, bedensel ve davranışsal bileşenleri vardır. Duygusal olarak korku, heyecan, huzursuzluk, tedirginlik ve kötü bir şey olacakmış hissi şeklinde yaşanabilir. Bedensel olarak kalp çarpıntısı, nefes darlığı, terleme, titreme, baş dönmesi, uyuşma, karıncalanma, baş ağrısı, sırt ve omuz ağrıları görülebilir.

Bilişsel olarak endişeler şeklinde; davranışsal olarak ise kaçma, kaçınma ve güvenlik sağlama davranışlarıyla kendini gösterebilir. Panik, obsesyonlar ve kompulsiyonlar da anksiyete ile ilişkili belirtiler arasında değerlendirilebilir; bu belirtilerin klinik anlamı uzman görüşmesiyle netleştirilmelidir.

Anksiyete ile Korku Aynı Şey Mi?

Anksiyete ile korku sıklıkla birbirlerinin yerine kullanılır; ancak aralarında bazı farklar vardır. Korku gerçek ve belli bir tehlike karşısında yaşanırken, anksiyete olası ve belirsiz bir tehlikeye yöneliktir. Korku daha yakın ve an meselesi olan bir tehlikede; anksiyete ise daha çok geleceğe odaklı bir duygu olarak ortaya çıkar. Korku çoğunlukla dışsal tehlikelere, anksiyete ise içsel veya belirsiz tehlike algılarına karşı gelişebilir.

Normal Anksiyete Nedir?

Günlük yaşamda karşılaştığımız birçok durumda; sınavlarda, iş görüşmelerinde, sunumlarda veya performans göstermemiz gereken süreçlerde anksiyete hissedebiliriz. Sınavlardan önce yaşanan anksiyete, kişiyi hazırlanmaya ve dikkatini toplamaya yöneltebilir. Dolayısıyla normal düzeyde anksiyete insan hayatının doğal bir parçasıdır.

Patolojik Anksiyete Nedir?

Aşırı şiddetli, kronik yani gereğinden fazla uzun süren ve en önemlisi günlük işlevleri bozan, yaşamı olumsuz etkileyen anksiyete patolojik kabul edilir. Bu noktada anksiyete artık uyum sağlamaya yardımcı olmaktan çıkıp kişinin sosyal, mesleki, akademik veya aile yaşamını zorlaştırabilir.

Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Anksiyete bozuklukları, anksiyetenin bir belirti olarak görüldüğü ve klinik olarak önem taşıyan sendromlardır. Bu bozukluklarda kaygı aşırı, kalıcı ve kişinin işlevselliğini bozacak düzeyde olabilir.

Anksiyete Bozukluklarının Özellikleri Nelerdir?

Anksiyete bozuklukları toplumda sık görülen ruhsal bozukluklardandır. Yaklaşık olarak 5 kişinin 1’inde yaşamın bir döneminde anksiyete bozukluğu görülebileceği bildirilmektedir. Anksiyete bozuklukları kadınlarda daha sık görülebilir; kronik seyir gösterebilir, alevlenmeler ve sönmelerle ilerleyebilir.

Başka ruhsal hastalıklarla, özellikle diğer anksiyete bozuklukları, depresyon ve alkol-madde kullanım bozuklukları ile birlikte görülebilir. Bu bozuklukların ortak noktasında kaygının aşırı, kalıcı, belirgin sıkıntı verici ve işlevselliği bozucu olması yer alır. Anksiyete bozukluklarında kaygıyı doğuran durumlardan genellikle kaçınılır.

Panik Bozukluğu Nedir?

Panik bozuklukta aniden ve beklenmedik şekilde gelen panik atakları olur. Panik atak sırasında yoğun bir korku yaşanır. Baş dönmesi, bayılma hissi, nefessiz kalma, boğulma hissi, çarpıntı, terleme, titreme ve başka bedensel belirtiler görülebilir. Kişide ölüm, çıldırma veya kontrolünü kaybetme korkusu oluşabilir.

Atak belli bir süre sonra azalarak geçer; ancak kişi daha sonra başka ataklar yaşayacağına dair endişeli bir beklentiye girebilir veya gelecek atakların sonuçlarından endişe duymaya başlayabilir. Panik bozukluk hastaları zamanla asansöre, otobüse veya uçağa binmekten; tek başına seyahat etmekten ya da evden çıkmaktan kaçınabilir. Bu tablo agorafobi ile birlikte görülebilir.

Sosyal Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Sosyal anksiyete bozukluğunda etkileşim veya performans gerektiren durumlarda aşırı korku ve kaçınma ortaya çıkar. Kişinin korkusunun odağı başkaları tarafından eleştirilme, olumsuz değerlendirilme veya mahcup olacağı bir eylemde bulunma düşüncesidir.

Bu bozuklukta özellikle yüz kızarması, terleme ya da el titremesi gibi belirtilerin başkaları tarafından fark edilmesinden rahatsızlık duyulabilir. Topluluk içinde konuşma, sunum yapma, yeni insanlarla iletişim kurma veya sosyal ortamda bulunma ciddi sıkıntıya neden olabilir ve bu durumlardan kaçınılabilir.

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Nedir?

Yaygın anksiyete bozukluğunda kişi çeşitli konularda sürekli endişelidir. Anksiyetenin kaynağı çoğunlukla günlük konulardır. İş, sağlık, aile, okul, maddi konular veya geleceğe ilişkin düşünceler sürekli kaygı konusu olabilir.

Endişelere sinirlilik, gerginlik, huzursuzluk, diken üstünde olma, uyuyamama, yorgunluk ve dikkati toplamakta güçlük eşlik edebilir. Kişi kaygısını kontrol etmekte zorlanır ve zamanla kaygıdan kaygılanmaya başlayabilir.

Özgül Fobiler Nedir?

Özgül fobide bazı nesne ve durumlardan aşırı korku ve kaçınma vardır. Hayvanlar, böcekler, uçak, asansör, kapalı yerler, yüksek yerler, su, kan, enjeksiyon ve yara gibi durumlar özgül fobi konusu olabilir.

Tek başına özgül fobilerle tedaviye başvuranların sayısı düşük olabilir; bunun nedenlerinden biri kişilerin korktukları nesneden kaçınarak yaşamaya alışmış olmalarıdır. Ancak kan-enjeksiyon-yara fobisi olan bireyler kan aldırmaktan veya hastaneye gitmekten kaçınabilir ve bu durum sağlıklarını olumsuz etkileyebilir. Kan-enjeksiyon-yara fobisinde bayılma eğilimi de görülebilir.

Anksiyete Bozuklukları Nasıl Gelişir?

Anksiyete bozuklukları genellikle stresli yaşam olaylarının var olan bir yatkınlıkla bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Gelişiminde genetik faktörlerin rolü vardır. Hastalığı olan bireylerin birinci dereceden akrabalarında, hastalığı olmayan bireylere göre daha yüksek oranda anksiyete bozukluğu görülebilir.

Gelişim döneminde yaşanan travmatik yaşantılar örneğin istismar, ihmal, terk edilme veya küçük düşürülme yaşantıları, çocukta tehdit altında olduğu inancı ile bu durumla başa çıkamama inancının gelişmesine yol açabilir. Kişi sonraki yaşamında karşılaştığı stresli durumu geçmişte yaşadığı duruma benzettiğinde, yani başa çıkamayacağı bir tehdit şeklinde değerlendirdiğinde anksiyete süreci başlayabilir.

Anksiyete gelişiminde çocukluk çağındaki travmatik yaşantılar dışında çocuğun ebeveyniyle ilişkisinin de önemli olduğu düşünülmektedir. Aşırı koruyucu ebeveynlerin çocukları anksiyete gelişimi açısından daha fazla risk altında olabilir. Ebeveynlerin olası tehditlerle çok meşgul olmaları da çocukta anksiyete gelişimine zemin hazırlayabilir.

Nevrotiklik, anksiyete gelişiminde önemli bir risk faktörü olarak değerlendirilen bir mizaç özelliğidir. Nevrotiklik düzeyi düşük bireyler duygusal olarak daha stabil ve stres karşısında daha az tepkisel olabilirken; nevrotiklik düzeyi yüksek bireyler daha kaygılı, karamsar ve duygusal tepkilere yatkın olabilir.

Anksiyete Bozukluklarının Biyolojik Bir Yönü Var Mı?

Anksiyete bozuklukları fizyolojik açıdan belirli beyin bölgeleri ve nörotransmitter adı verilen kimyasal ileticilerin düzeylerindeki değişimlerle açıklanmaktadır. Anksiyete bozukluklarında rol oynadığı bilinen başlıca kimyasal ileticiler arasında GABA, norepinefrin ve serotonin yer alır. Ayrıca dopamin ve glutamatın da bu bozukluklarda etkili olabildiği gösterilmiştir.

Anksiyete bozukluklarının ilaçlarla tedavisinde bu nörokimyasal sistemler hedef alınmaktadır. Bununla birlikte tedavi yalnızca ilaçtan ibaret değildir; psikoterapi, yaşam tarzı düzenlemeleri, uyku düzeni, eşlik eden depresyon veya madde kullanımı gibi durumların ele alınması da tedavi planının parçası olabilir.

Eğer anksiyete günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa, bir uzmana danışmak en sağlıklı adımlardan biri olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Anksiyete Bozukluğu: Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?
2. NIMH. Anxiety Disorders
3. NIMH. Generalized Anxiety Disorder
4. Mayo Clinic. Anxiety Disorders - Symptoms and Causes
5. Mayo Clinic. Anxiety Disorders - Diagnosis and Treatment
6. NICE. Generalised Anxiety Disorder and Panic Disorder in Adults: Management