Lenfoma (Lenf Kanseri) Nedir? Belirtileri, Türleri, Tanısı ve Tedavisi

Lenfoma, lenfosit adı verilen bağışıklık sistemi hücrelerinden gelişen kanserlerin genel adıdır. Lenfositler lenf düğümleri, dalak, kemik iliği ve kan dolaşımı başta olmak üzere vücudun birçok bölgesinde bulunduğu için lenfoma yalnızca lenf bezlerini etkileyen bir hastalık değildir.

Lenfoma onlarca farklı hastalık alt tipini kapsayan geniş ve heterojen bir hastalık grubudur. Bazı lenfomalar yavaş seyredebilir ve uzun süre yalnızca takip gerektirebilirken, bazıları hızlı ilerleyebilir ve kısa sürede tedavi başlanmasını gerektirebilir.

Lenfoma Nedir?

Lenfatik sistem bağışıklık sisteminin önemli parçalarından biridir. Lenf düğümleri, lenf damarları, dalak, timus ve lenfoid dokular bu sistemin parçalarıdır.

Lenfomada B lenfosit veya T/NK lenfosit gibi bağışıklık hücrelerinden biri genetik ve biyolojik değişiklikler sonucu kontrolsüz çoğalmaya başlayabilir.

Hastalığın davranışı, belirtileri, tedavisi ve prognozu geliştiği hücre tipine ve moleküler özelliklerine göre önemli ölçüde değişebilir.

Lenfoma Türleri Nelerdir?

Lenfomalar geleneksel olarak iki büyük gruba ayrılır:

• Hodgkin lenfoma
• Hodgkin dışı lenfomalar

Ancak bu ayrım hastalığın yalnızca ilk sınıflandırma basamağıdır. Güncel sınıflamada hücrenin kökeni, mikroskopik görünüm, immünfenotip, genetik ve moleküler özelliklere göre çok sayıda farklı lenfoma alt tipi tanımlanmıştır.

Hodgkin Lenfoma Nedir?

Hodgkin lenfoma, Hodgkin dışı lenfomalara göre daha az görülen bir lenfoma grubudur.

En sık görülen form klasik Hodgkin lenfomadır. Klasik Hodgkin lenfomada patolojik incelemede Reed-Sternberg hücreleri ve bunlarla ilişkili karakteristik hücresel yapı görülebilir.

Hodgkin lenfomanın tedavisi hastalığın evresi, hastanın yaşı, risk özellikleri ve tedavi yanıtına göre planlanır.

Kemoterapi, immünoterapi içeren kombinasyonlar ve seçilmiş hastalarda radyoterapi kullanılabilir.

Hodgkin Dışı Lenfoma Nedir?

Hodgkin dışı lenfoma tek bir hastalık değildir; B hücreli, T hücreli ve NK hücreli çok sayıda lenfoma alt tipini kapsayan geniş bir gruptur.

Bu lenfomalar klinik davranış açısından kabaca:

• İndolen / yavaş seyirli lenfomalar
• Agresif / hızlı seyirli lenfomalar

şeklinde değerlendirilebilir.

Örneğin foliküler lenfoma çoğunlukla daha yavaş seyir gösterirken, diffüz büyük B hücreli lenfoma daha hızlı seyreden ancak uygun tedaviyle birçok hastada kür hedeflenebilen agresif bir lenfoma türüdür.

Lenfoma Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?

Lenfoma gelişen kişilerin büyük bölümünde tek ve kesin bir neden gösterilemez.

Risk artışıyla ilişkili olabilecek durumlar arasında:

• İleri yaşın bazı lenfoma alt tiplerindeki etkisi
• Bağışıklık sisteminin baskılanması
• Organ nakli sonrası immünsüpresif tedaviler
• HIV enfeksiyonu
• Bazı otoimmün hastalıklar
• Bazı viral veya bakteriyel enfeksiyonlar
• Ailede bazı lenfoma veya hematolojik kanserlerin bulunması
• Daha önce alınmış bazı kemoterapi veya radyoterapi tedavileri

sayılabilir.

Epstein-Barr virüsü bazı Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfoma alt tipleriyle, Helicobacter pylori bazı mide MALT lenfomalarıyla ve bazı enfeksiyonlar belirli lenfoma alt tipleriyle ilişkilidir.

Lenfoma Belirtileri Nelerdir?

Lenfoma belirtileri hastalığın alt tipine ve vücutta bulunduğu bölgeye göre değişebilir.

Sık görülebilen belirtiler:

• Boyun, koltuk altı veya kasıkta ağrısız lenf bezi büyümesi
• Açıklanamayan ateş
• Yoğun gece terlemeleri
• İstem dışı kilo kaybı
• Uzun süren yorgunluk
• Kaşıntı
• İştah azalması
• Karında dolgunluk veya şişlik
• Nefes darlığı veya öksürük

olabilir.

Göğüs içindeki lenf düğümleri büyüdüğünde öksürük, göğüste baskı veya nefes darlığı gelişebilir. Dalak büyümesi ise karında dolgunluk veya erken doyma hissine yol açabilir.

Lenfomada B Belirtileri Nedir?

Lenfoma değerlendirmesinde bazı sistemik belirtiler B belirtileri olarak adlandırılır.

Bunlar klasik olarak:

• Başka bir nedenle açıklanamayan 38°C'nin üzerindeki ateş
• Kıyafet veya çarşaf değiştirmeyi gerektirecek kadar yoğun gece terlemesi
• Son 6 ay içinde vücut ağırlığının %10'dan fazlasının istemsiz kaybı

şeklinde tanımlanır.

Bu belirtiler özellikle bazı Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfomalarda evreleme ve risk değerlendirmesinde önem taşıyabilir.

Her Lenf Bezi Şişliği Lenfoma mıdır?

Hayır. Lenf düğümlerinin büyümesinin en sık nedenleri arasında enfeksiyonlar ve bağışıklık sistemiyle ilişkili iyi huylu durumlar bulunur.

Lenf bezinin:

• Haftalar boyunca küçülmemesi
• Giderek büyümesi
• Sert veya çevre dokulara yapışık olması
• Köprücük kemiği üzerinde bulunması
• Ateş, gece terlemesi veya kilo kaybıyla birlikte olması

durumlarında tıbbi değerlendirme önemlidir.

Lenf düğümünün ağrılı veya ağrısız olması tek başına kanser ayrımı yaptırmaz.

Lenfoma Tanısı Nasıl Konur?

Lenfoma şüphesinde değerlendirme genellikle tıbbi öykü ve fizik muayene ile başlar.

Gerekli durumlarda:

• Tam kan sayımı
• Karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri
• LDH gibi bazı laboratuvar testleri
• Lenf düğümü veya tutulan dokudan biyopsi
• BT
• PET/BT
• Belirli durumlarda MR
• Seçilmiş hastalarda kemik iliği incelemesi

kullanılabilir.

Ancak bütün testlerin her hastaya yapılması gerekmez. İncelemeler şüphe edilen lenfoma alt tipi ve klinik duruma göre belirlenir.

Lenfomada Biyopsi Neden Önemlidir?

Lenfomanın kesin tanısı için genellikle doku örneği gerekir.

Biyopsi örneği hematopatoloji konusunda deneyimli bir patolog tarafından:

• Mikroskopik yapı
• İmmünohistokimyasal özellikler
• Akım sitometrisi
• Gerekli durumlarda genetik ve moleküler testler

kullanılarak değerlendirilebilir.

Mümkün olduğunda lenf düğümünün tamamının veya yeterli miktarda dokunun alınması, alt tipin doğru belirlenmesini kolaylaştırabilir. Bazı durumlarda görüntüleme eşliğinde kalın iğne biyopsisi de kullanılabilir.

Lenfoma Nasıl Evrelenir?

Birçok Hodgkin ve Hodgkin dışı lenfomada hastalığın vücuttaki dağılımını ifade etmek için I–IV arasında evreleme kullanılabilir.

• Evre I: Genellikle tek lenf düğümü bölgesi veya tek sınırlı ekstranodal alan
• Evre II: Diyaframın aynı tarafında birden fazla lenf düğümü bölgesi
• Evre III: Diyaframın her iki tarafında lenf düğümü tutulumu
• Evre IV: Lenfatik sistem dışında yaygın organ veya kemik iliği tutulumu gibi disseminasyon

Ancak bütün lenfoma alt tipleri aynı evreleme sistemini kullanmaz. Bazı lenfomalarda hastalığa özgü risk skorları ve prognostik sistemler de tedavi kararında önemlidir.

Lenfoma Nasıl Tedavi Edilir?

Lenfomada tek bir standart tedavi yoktur.

Tedavi seçimi:

• Lenfomanın kesin alt tipine
• Hastalığın evresine
• Moleküler ve biyolojik özelliklere
• Hastalığın ne kadar hızlı seyrettiğine
• Hastanın yaşına
• Genel sağlık durumuna
• Daha önce alınan tedavilere

göre planlanır.

Tedavi seçenekleri arasında:

• Aktif izlem
• Kemoterapi
• Monoklonal antikor tedavileri
• Hedefe yönelik tedaviler
• İmmünoterapi
• Radyoterapi
• Kök hücre nakli
• CAR-T hücre tedavisi
• Bispesifik antikor tedavileri

bulunabilir.

Bu tedavilerin hepsi her lenfoma türünde kullanılmaz.

Her Lenfomada Hemen Tedavi Gerekir mi?

Hayır.

Bazı yavaş seyirli lenfoma türlerinde hasta belirti vermiyorsa, organ fonksiyonları etkilenmemişse ve hastalık tedavi gerektirecek özellik göstermiyorsa aktif izlem / watch and wait uygulanabilir.

Bu yaklaşım “hiçbir şey yapılmaması” anlamına gelmez. Hasta düzenli muayene, kan testleri ve gerekli olduğunda görüntüleme ile takip edilir.

Tedavi gerektiğini gösteren bulgular ortaya çıktığında uygun tedavi başlanır.

Hedefe Yönelik Tedavi, İmmünoterapi ve CAR-T Nedir?

Monoklonal Antikorlar

Bazı lenfoma hücrelerinin yüzeyindeki belirli proteinleri hedefleyen ilaçlardır. Örneğin CD20 hedefli antikorlar birçok B hücreli lenfomanın tedavisinde önemli yer tutar.

Hedefe Yönelik Tedaviler

Lenfoma hücrelerinin büyümesi ve yaşamını sürdürmesi için gerekli belirli moleküler yolları hedefleyen ilaçlardır. Hangi ilacın kullanılabileceği lenfoma alt tipine ve biyolojik özelliklerine bağlıdır.

Kontrol Noktası İnhibitörleri

Özellikle bazı Hodgkin lenfoma hastalarında bağışıklık sisteminin kanser hücrelerine karşı yanıtını artırmayı amaçlayan PD-1 hedefli immünoterapiler kullanılabilir.

Bispesifik Antikorlar

Bazı tekrarlayan veya dirençli B hücreli lenfomalarda kullanılan bispesifik antikorlar, bağışıklık sisteminin T hücrelerini lenfoma hücresine yaklaştırarak antitümör yanıt oluşturmayı amaçlar.

CAR-T Hücre Tedavisi

CAR-T tedavisinde hastanın T hücreleri alınır, laboratuvarda lenfoma hücresindeki belirli bir hedefi tanıyacak şekilde genetik olarak değiştirilir ve daha sonra hastaya geri verilir.

CAR-T, belirli tekrarlayan veya tedaviye dirençli B hücreli lenfomalarda kullanılan ileri hücresel tedavilerden biridir.

Kök Hücre Nakli Lenfomada Ne Zaman Kullanılır?

Kök hücre nakli her lenfoma hastasında gerekli değildir.

Özellikle bazı:

• Tekrarlayan
• İlk tedaviye yeterli yanıt vermeyen
• Yüksek riskli

lenfomalarda tedavi planının bir parçası olabilir.

Lenfoma tedavisinde en sık kullanılan yöntemlerden biri otolog kök hücre naklidir; hastanın kendi kök hücreleri toplanır, yüksek doz tedavi sonrasında tekrar hastaya verilir.

Seçilmiş durumlarda donörden alınan hücrelerin kullanıldığı allojenik kök hücre nakli de değerlendirilebilir.

Lenfoma Şüphesinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme uygun olur:

• Birkaç hafta içinde küçülmeyen veya giderek büyüyen lenf bezi
• Nedeni açıklanamayan tekrarlayan ateş
• Yoğun gece terlemesi
• İstemsiz belirgin kilo kaybı
• Uzun süren açıklanamayan halsizlik
• Uzun süren kaşıntı
• Nedeni açıklanamayan karın şişliği veya erken doyma
• Devam eden öksürük veya nefes darlığı

durumlarında değerlendirme yapılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Lenf Kanseri (Lenfoma) Nedir? Belirtileri ve Nedenleri
2. World Health Organization / IARC. WHO Classification of Tumours: Haematolymphoid Tumours, 5th Edition
3. European Society for Medical Oncology. ESMO Living Guideline: Lymphomas
4. National Cancer Institute. Hodgkin Lymphoma Treatment
5. National Cancer Institute. Non-Hodgkin Lymphoma Treatment