Vitreoretinal Cerrahi Nedir? Hangi Hastalıklarda ve Nasıl Uygulanır?

Vitreoretinal Cerrahi Nedir?

Vitreoretinal cerrahi, gözün arka bölümünde bulunan retina ve vitreusu etkileyen hastalıkların cerrahi tedavisini kapsayan mikrocerrahi girişimlerin genel adıdır.

Retina, gözün arka duvarını kaplayan ve ışığı sinirsel sinyallere dönüştüren tabakadır. Vitreus ise gözün iç kısmını dolduran saydam, jel kıvamındaki yapıdır.

Retina dekolmanı, makula deliği, epiretinal membran, vitreus kanaması ve bazı ileri diyabetik retina hastalıklarında vitreoretinal cerrahi gerekebilir.

Vitreoretinal Cerrahide Hangi Teknikler Kullanılır?

Uygulanacak yöntem retina hastalığının tipine, yerleşimine ve ciddiyetine göre belirlenir.

Başlıca cerrahi yöntemler arasında:

• Pars plana vitrektomi
• Endolazer uygulaması
• Membran soyma
• Skleral çevreleme (scleral buckle)
• Kriyoterapi
• Göz içine gaz veya silikon yağı uygulanması

bulunabilir.

Bazı retina dekolmanlarında vitrektomi ve skleral çevreleme aynı ameliyatta birlikte uygulanabilir.

Vitrektomi Nedir?

Pars plana vitrektomi, göz içindeki vitreus jelinin cerrahi olarak çıkarılması ve retina üzerinde gerekli işlemlerin yapılabilmesi için cerraha çalışma alanı sağlayan mikrocerrahi yöntemdir.

Vitrektomi sırasında hastalığa göre:

• Vitreus kanaması temizlenebilir.
• Retinayı çeken zarlar çıkarılabilir.
• Epiretinal membran veya iç limitan membran soyulabilir.
• Retina altındaki sıvı boşaltılabilir.
• Retina yırtıklarına endolazer uygulanabilir.
• Göz içine gaz veya silikon yağı yerleştirilebilir.

Günümüzde birçok vitrektomi işlemi gözün beyaz kısmından açılan küçük girişlerden mikrocerrahi aletlerle yapılmaktadır.

Skleral Çevreleme Nedir?

Skleral çevrelemede gözün dış duvarına silikon bir bant veya destek materyali yerleştirilir.

Bu işlem eski metindeki ifadeyle “sklerayı güçlendirmek” amacı taşımaz. Amaç, göz duvarını retina yırtığının bulunduğu bölgeye doğru yaklaştırarak vitreusun oluşturduğu çekintiyi azaltmak ve retina yırtığının kapanmasına yardımcı olmaktır.

Vitreoretinal Cerrahi Hangi Hastalıklarda Yapılır?

Vitreoretinal cerrahi aşağıdaki durumların seçilmiş vakalarında uygulanabilir:

• Yırtıklı retina dekolmanı
• Traksiyonel retina dekolmanı
• Kompleks retina dekolmanları
• Makula deliği
• Epiretinal membran
• Vitreomaküler traksiyon
• İyileşmeyen veya görmeyi engelleyen vitreus kanaması
• Proliferatif diyabetik retinopatiye bağlı traksiyon ve kanamalar
• Göz içine düşmüş lens parçaları veya bazı göz içi lens problemleri
• Bazı göz içi yabancı cisimleri
• Seçilmiş ciddi göz içi enfeksiyonları

Her retina hastalığında cerrahi gerekli değildir. Takip, lazer veya göz içi enjeksiyon gibi cerrahi dışı yöntemler bazı hastalıklarda ilk seçenek olabilir.

Retina Dekolmanında Vitreoretinal Cerrahi Nasıl Uygulanır?

Retina dekolmanı, retinanın normalde yapışık olduğu göz duvarından ayrılmasıdır.

Yırtıklı retina dekolmanında amaç:

• Retinayı tekrar anatomik konumuna getirmek
• Retina yırtığını kapatmak
• Yeni sıvının retina altına geçmesini önlemek

şeklindedir.

Hastaya göre vitrektomi, skleral çevreleme, pnömatik retinopeksi veya bu yöntemlerin kombinasyonları kullanılabilir.

Retina yırtığının çevresinde kalıcı yapışıklık oluşturmak amacıyla lazer veya kriyoterapi uygulanabilir.

Makula Deliği ve Epiretinal Membranda Cerrahi

Makula Deliği

Makula, retinanın ayrıntılı merkezi görmeden sorumlu bölümüdür. Tam kat makula deliği merkezi görmede bulanıklık, görüntüde eğrilme veya merkezi görme alanında boşluk oluşturabilir.

Cerrahi gereken hastalarda genellikle vitrektomi yapılır, retina yüzeyindeki traksiyon giderilir ve çoğu zaman göz içine geçici bir gaz tamponadı uygulanır.

Ameliyat sonrasında deliğin özelliklerine göre belirli süre yüzüstü veya başka özel bir baş pozisyonu önerilebilir.

Epiretinal Membran

Epiretinal membran, retina yüzeyinde özellikle makula üzerinde gelişebilen ince fibro-hücresel bir zardır.

Her epiretinal membran ameliyat gerektirmez. Görme düzeyinde belirgin azalma, görüntüde eğrilme veya günlük görsel işlevlerde bozulma olduğunda vitrektomi ve membran soyma değerlendirilebilir.

Diyabetik Retinopatide Ne Zaman Vitreoretinal Cerrahi Gerekir?

Diyabetik retinopatinin her aşamasında cerrahi uygulanmaz.

İleri proliferatif diyabetik retinopatide anormal damarların kanaması veya retina yüzeyinde gelişen fibrotik dokular görmeyi tehdit edebilir.

Vitrektomi özellikle:

• Temizlenmeyen yoğun vitreus kanaması
• Makula bölgesini tehdit eden veya etkileyen traksiyonel retina dekolmanı
• Retinayı belirgin şekilde çeken fibro-vasküler zarlar

gibi durumlarda gündeme gelebilir.

Retina Damar Tıkanıklığında Cerrahi Yapılır mı?

Retina toplardamar tıkanıklığında temel tedavi, tıkanmış damarı vitreoretinal cerrahiyle açarak kan akışını yeniden sağlamak değildir.

Görme kaybının önemli nedenlerinden biri olan makula ödemi günümüzde çoğunlukla göz içine uygulanan anti-VEGF enjeksiyonları ile tedavi edilir. Bazı hastalarda steroid veya lazer tedavileri de değerlendirilebilir.

Vitrektomi ise retina damar tıkanıklığının kendisini tedavi etmekten çok, örneğin:

• Uzun süre temizlenmeyen vitreus kanaması
• Neovasküler komplikasyonlara bağlı cerrahi gereksinimler
• Eşlik eden vitreoretinal traksiyon

gibi seçilmiş komplikasyonlarda kullanılabilir.

Vitreoretinal Cerrahide Gaz veya Silikon Yağı Neden Kullanılır?

Bazı vitreoretinal ameliyatlarda retina iyileşirken içeriden destek sağlamak amacıyla göz içine gaz veya silikon yağı yerleştirilebilir.

Gaz tamponadı zaman içerisinde kendiliğinden küçülerek göz içi sıvısıyla yer değiştirir.

Silikon yağı ise özellikle bazı kompleks retina dekolmanlarında daha uzun süreli tamponad amacıyla kullanılabilir ve uygun hastalarda daha sonra ikinci bir işlemle çıkarılması gerekebilir.

Hangi tamponad yönteminin kullanılacağı hastalığın türüne göre retina cerrahı tarafından belirlenir.

Vitreoretinal Cerrahinin Riskleri Nelerdir?

Vitreoretinal cerrahi görmenin korunması veya iyileştirilmesi amacıyla uygulanır ancak tüm cerrahi girişimler gibi komplikasyon riski taşır.

Olası komplikasyonlar arasında:

• Göz içi enfeksiyonu (endoftalmi)
• Göz içi kanama
• Yeni retina yırtığı veya retina dekolmanı
• Göz içi basıncında yükselme veya düşme
• Kataraktın hızlanması
• Retinada tekrar zar oluşması
• Makula deliğinin kapanmaması veya tekrar açılması
• Beklenen görme artışının elde edilememesi
• Nadiren kalıcı görme kaybı

yer alabilir.

Risk düzeyi yapılan ameliyata, retina hastalığının ciddiyetine ve gözün ameliyat öncesindeki durumuna göre değişir.

Vitreoretinal Cerrahi Öncesi Süreç Nasıldır?

Ameliyat kararı ayrıntılı göz muayenesi ve retina değerlendirmesi sonrasında verilir.

Hastalığa göre:

• Göz dibi muayenesi
• Optik koherens tomografi (OCT)
• Fundus görüntüleme
• Göz içi yapıların görülemediği durumlarda B-scan ultrasonografi

kullanılabilir.

Özellikle makula deliği, epiretinal membran ve vitreomaküler traksiyon gibi hastalıklarda OCT tanı, cerrahi planlama ve takip açısından önemli bilgiler sağlar.

Vitreoretinal Cerrahi Sonrası Süreç Nasıldır?

İyileşme süreci uygulanan ameliyata göre değişir. Ameliyattan sonraki ilk dönemde:

• Görmede geçici bulanıklık
• Hafif batma veya rahatsızlık
• Gözde kızarıklık

görülebilir.

Göz damlalarının önerilen şekilde kullanılması ve planlanan retina kontrollerinin aksatılmaması önemlidir.

Göz içinde gaz bulunuyorsa görme, gaz kabarcığı küçülene kadar belirgin şekilde bulanık olabilir.

Bazı ameliyatlardan sonra gaz veya silikonun retina üzerindeki doğru bölgeye basınç uygulayabilmesi için özel baş pozisyonu önerilebilir. Pozisyonun şekli ve süresi her hastada aynı değildir.

Gözde Gaz Varken Uçağa Binilebilir mi?

Göz içinde gaz bulunan hastaların başka bir ameliyat veya anestezi gerektiğinde anestezi ekibine de mutlaka bilgi vermesi gerekir. Özellikle nitröz oksit içeren anestezi gazları göz içindeki gaz kabarcığını genişletebilir ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Uçağa ne zaman binilebileceği kullanılan gazın türüne ve gözde tamamen kaybolup kaybolmadığına göre retina cerrahı tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat Sonrası Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Vitreoretinal Cerrahi
2. American Society of Retina Specialists. Vitrectomy
3. American Society of Retina Specialists. Retinal Detachment
4. American Society of Retina Specialists. Macular Hole
5. American Society of Retina Specialists. Epiretinal Membranes
6. American Society of Retina Specialists. Branch Retinal Vein Occlusion