WhatsApp
Uyku Apnesi Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
İçindekiler
Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan şekilde durması veya belirgin olarak azalmasıyla ortaya çıkan bir uyku bozukluğudur. Bu solunum bozuklukları kandaki oksijen düzeyinin düşmesine, uykunun sık sık bölünmesine ve kişinin yeterince dinlendirici uyuyamamasına neden olabilir.
Yüksek sesle horlama, uykuda nefesin durduğunun fark edilmesi, boğulur gibi uyanma ve gündüz aşırı uyku hali uyku apnesinin önemli belirtileri arasındadır. Ancak uyku apnesi olan kişinin gece yaşadığı solunum durmalarını kendisinin fark etmemesi sık görülen bir durumdur.
Uyku Apnesi Nedir?
Uyku apnesinde kişinin solunumu uyku sırasında tekrar tekrar kesintiye uğrar. Solunum tamamen durabilir veya hava akımı belirgin şekilde azalabilir. Bu olaylar gece boyunca birçok kez tekrarlanabilir ve kişinin fark etmediği kısa uyanmalara yol açabilir.
Uyku bölündüğü için kişi yeterli süre uyuduğunu düşünse bile sabah dinlenmemiş uyanabilir. Gün içerisinde uyuklama, enerji kaybı, konsantrasyon güçlüğü ve dikkat azalması görülebilir.
Uyku Apnesi Tipleri Nelerdir?
Uyku apnesinin oluşma mekanizmasına göre farklı tipleri bulunur.
- Obstrüktif (Tıkayıcı) Uyku Apnesi: En sık görülen uyku apnesi tipidir. Uyku sırasında boğaz ve üst solunum yolundaki dokuların gevşemesi ve hava yolunun daralması veya kapanması sonucunda hava akımı azalır ya da geçici olarak durur.
- Santral Uyku Apnesi: Üst solunum yolunda fiziksel bir tıkanmadan ziyade beynin solunumu kontrol eden kaslara yeterli solunum sinyali göndermemesiyle ortaya çıkar. Kalp yetmezliği, bazı nörolojik hastalıklar ve opioid grubu ilaçlar gibi durumlarla ilişkili olabilir.
- Karma / Kompleks Uyku Apnesi: Obstrüktif ve santral solunum olaylarının birlikte görülebildiği durumları ifade eder. Tedavi planı altta yatan mekanizmaya göre kişiye özel belirlenir.
Uyku Apnesi Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?
Özellikle obstrüktif uyku apnesinde üst solunum yolunun uyku sırasında daralmasına yol açan anatomik ve fizyolojik faktörler önemlidir. Tek bir neden bulunmayabilir ve birden fazla risk faktörü aynı kişide birlikte bulunabilir.
- Fazla kilo ve obezite
- Boyun çevresinde ve üst solunum yolu çevresinde yağ dokusunun artması
- Büyük bademcikler veya geniz eti
- Dil, çene veya üst solunum yolu yapısındaki anatomik özellikler
- İleri yaş
- Ailede uyku apnesi öyküsü
- Sigara kullanımı
- Özellikle yatmadan önce alkol kullanımı
- Solunumu veya kas tonusunu etkileyebilen bazı sedatif ilaçlar
- Burun tıkanıklığı ve üst solunum yolunu daraltan bazı yapısal sorunlar
Uyku apnesi erkeklerde daha sık tanı almakla birlikte kadınlarda da görülebilir. Kadınlarda belirtiler her zaman klasik yüksek sesli horlama biçiminde olmayabilir ve yorgunluk, uykusuzluk veya sabah baş ağrısı gibi yakınmalar ön planda olabilir.
Çocuklarda ise özellikle büyük bademcikler ve geniz eti obstrüktif uyku apnesinin önemli nedenleri arasındadır.
Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?
Uyku apnesinin belirtileri gece ve gündüz ortaya çıkan bulgular şeklinde değerlendirilebilir.
- Yüksek sesli ve sürekli horlama
- Uyku sırasında çevredeki kişiler tarafından fark edilen nefes durmaları
- Uykuda nefes nefese kalma, boğulur gibi olma veya ani uyanma
- Sık ve huzursuz uyanma
- Sabah ağız kuruluğu veya boğazda rahatsızlık
- Sabah baş ağrısı
- Gündüz aşırı uyku hali ve uyuklama eğilimi
- Konsantrasyon ve dikkat güçlüğü
- Unutkanlık ve zihinsel performansta azalma
- Sinirlilik veya duygudurum değişiklikleri
- Gece sık idrara çıkma
Yüksek sesli horlama, uykuda nefes durması veya belirgin gündüz uyku hali varsa uyku apnesi açısından değerlendirme yapılabilir.
Randevu AlUyku Apnesi Tanısı Nasıl Konur?
Uyku apnesi değerlendirmesi kişinin şikâyetleri, uyku öyküsü, eşlik eden hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve fizik muayene ile başlar. Hastanın yanında uyuyan kişinin fark ettiği horlama, nefes durması veya boğulma sesleri de tanı açısından önemli bilgiler sağlayabilir.
Kesin değerlendirmede uyku testi kullanılır. Hastanın durumuna göre gece boyunca uyku merkezinde yapılan polisomnografi veya uygun hastalarda evde uygulanan uyku testleri tercih edilebilir.
Uyku çalışmasında solunum, hava akımı, kandaki oksijen düzeyi, kalp hızı ve uyku sırasında meydana gelen solunum olayları değerlendirilir. Apne ve hipopnelerin uyku saati başına sayısını gösteren Apne-Hipopne İndeksi (AHİ), uyku apnesinin varlığını ve şiddetini değerlendirmede kullanılan parametrelerden biridir.
Uyku Apnesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Uyku apnesi tedavisi; apnenin tipi, şiddeti, hastanın anatomik özellikleri, kilosu, eşlik eden hastalıkları ve tedaviye uyumuna göre kişiye özel olarak planlanır.
Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
- Fazla kilosu olan hastalarda sağlıklı kilo kaybı
- Alkol tüketiminin azaltılması veya özellikle uyku öncesinde alkolden kaçınılması
- Sigaranın bırakılması
- Uygun hastalarda sırtüstü yerine yan pozisyonda uyumayı destekleyen pozisyonel tedaviler
- Burun tıkanıklığı gibi eşlik eden sorunların değerlendirilmesi
Bu önlemler özellikle hafif obstrüktif uyku apnesinde yardımcı olabilir ancak orta veya ağır uyku apnesinde tek başına yeterli olmayabilir.
PAP / CPAP Tedavisi
Pozitif hava yolu basıncı (PAP) tedavisi, özellikle obstrüktif uyku apnesinde en sık kullanılan tedavi yöntemlerinden biridir. CPAP cihazı uyku sırasında maske aracılığıyla sürekli pozitif hava basıncı sağlayarak üst solunum yolunun açık kalmasına yardımcı olur.
CPAP dışında hastanın ihtiyacına göre otomatik basınç ayarlayan APAP veya inspirasyon ve ekspirasyonda farklı basınç sağlayan BPAP gibi PAP yöntemleri de kullanılabilir.
CPAP oldukça etkili bir tedavi olmakla birlikte her hasta için tek tedavi seçeneği değildir. Tedavinin etkinliği cihazın doğru ayarlanmasına ve düzenli kullanılmasına bağlıdır.
Ağız İçi Apareyler
CPAP kullanamayan veya uygun seçilmiş bazı obstrüktif uyku apnesi hastalarında alt çeneyi ve dili öne taşıyarak hava yolunun açık kalmasına yardımcı olan kişiye özel ağız içi apareyler kullanılabilir. Bu cihazların uygunluğu uyku hekimi ve ilgili diş hekimliği uzmanlarının değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
Cerrahi Tedaviler
Üst solunum yolunda belirgin anatomik darlık bulunan seçilmiş hastalarda cerrahi tedaviler değerlendirilebilir. Büyük bademciklerin alınması, geniz eti cerrahisi, burun veya yumuşak damak bölgesine yönelik girişimler ve belirli hastalarda çene cerrahisi gibi farklı yöntemler kullanılabilir.
Çocuklarda büyümüş bademcik ve geniz eti obstrüktif uyku apnesinin önemli nedenlerindense adenotonsillektomi tedavi seçenekleri arasında ön planda değerlendirilebilir.
Santral Uyku Apnesinin Tedavisi
Santral uyku apnesinde tedavi obstrüktif uyku apnesinden farklı olabilir. Kalp yetmezliği, nörolojik hastalık veya ilaç kullanımı gibi altta yatan nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir. Bazı hastalarda farklı PAP yöntemleri veya diğer solunum destekleri gündeme gelebilir.
Uyku Apnesi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Tedavi edilmeyen uyku apnesi yalnızca uyku kalitesini bozmakla kalmaz; uzun dönemde çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir.
- Hipertansiyon riskinde artış
- Kalp ritim bozuklukları ve diğer kalp-damar hastalıklarıyla artmış ilişki
- Kalp krizi riskinde artış
- İnme riskinde artış
- Metabolik bozukluklar ve tip 2 diyabet ile ilişki
- Dikkat, hafıza ve konsantrasyon sorunları
- Duygudurum değişiklikleri ve yaşam kalitesinde azalma
- Gündüz aşırı uyku hali nedeniyle iş ve trafik kazası riskinde artış
Özellikle araç kullanan veya dikkat gerektiren işlerde çalışan kişilerde kontrolsüz gündüz uykululuğu ciddi güvenlik riski oluşturabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı varsa uyku apnesi açısından tıbbi değerlendirme önerilir:
- Uykuda tekrarlayan nefes durmalarının fark edilmesi
- Yüksek sesli ve sürekli horlama
- Uykuda boğulur veya nefessiz kalır gibi uyanma
- Yeterli süre uyunmasına rağmen sabah dinlenmemiş uyanma
- Gün içinde kontrol edilmesi zor uyku hali
- Araç kullanırken veya çalışırken uyuklama
- Sabah baş ağrısı ve belirgin konsantrasyon güçlüğü
- Çocuklarda sürekli horlama, ağızdan nefes alma veya uykuda solunum güçlüğü
Uyku Apnesi Belirtilerini İhmal Etmeyin
Horlama, uykuda nefes durması, gündüz uyku hali ve üst solunum yolu yapısı birlikte değerlendirilerek gerekli durumlarda uyku testi planlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Uyku Apnesi Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Sleep Apnea
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Sleep Apnea - Causes and Risk Factors
- National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Sleep Apnea - Treatment
- Mayo Clinic. Sleep Apnea - Symptoms and Causes
- Mayo Clinic. Sleep Apnea - Diagnosis and Treatment
- Mayo Clinic. Pediatric Obstructive Sleep Apnea - Symptoms and Causes
- NHS. Sleep Apnoea
