Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri ve HPV: Belirtiler, Korunma ve Tarama

Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri Nedir?

Rahim ağzı kanseri, rahmin vajinaya açılan alt bölümü olan serviksteki hücrelerin zaman içerisinde kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla gelişen bir kanser türüdür.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre rahim ağzı kanseri kadınlarda dünya genelinde en sık görülen kanserlerden biridir. 2022 yılında dünyada yaklaşık 660 bin yeni rahim ağzı kanseri vakası ve yaklaşık 350 bin ölüm bildirilmiştir.

Rahim ağzı kanserlerinin büyük çoğunluğu kalıcı yüksek riskli Human Papillomavirus (HPV) enfeksiyonu ile ilişkilidir.

Hastalık çoğu zaman kanser öncüsü hücresel değişikliklerin yıllar içerisinde ilerlemesi sonucunda gelişir. Bu nedenle HPV aşısı, düzenli tarama ve kanser öncüsü lezyonların uygun şekilde tedavi edilmesiyle rahim ağzı kanserlerinin önemli bir bölümü önlenebilir.

HPV Nedir?

HPV (Human Papillomavirus), deri ve mukozaları enfekte edebilen çok sayıda farklı tipi bulunan yaygın bir virüs grubudur.

HPV enfeksiyonu özellikle yakın cilt teması ve cinsel temas yoluyla bulaşabilir. Cinsel açıdan aktif kişilerin önemli bir bölümü yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşabilir.

HPV enfeksiyonlarının çoğu bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilir ve zaman içerisinde kendiliğinden temizlenir. Ancak bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı enfeksiyonu kanser öncüsü hücresel değişikliklere yol açabilir.

HPV Pozitifliği Rahim Ağzı Kanseri Anlamına Gelir mi?

Hayır. HPV testinin pozitif olması kişinin rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez.

HPV enfeksiyonlarının çoğu geçicidir. Kanser açısından temel risk, özellikle yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre kalıcı olması ve rahim ağzındaki hücrelerde zaman içerisinde kanser öncüsü değişikliklere neden olmasıdır.

HPV testi pozitif olduğunda izlenecek yol HPV tipine, yaşa, sitoloji sonucuna ve kişinin önceki tarama sonuçlarına göre değişebilir.

HPV'nin Kaç Tipi Vardır ve Hangileri Risklidir?

200'den fazla HPV tipi tanımlanmıştır. Bunların yalnızca bir bölümü genital bölgeyi etkiler.

HPV tipleri klinik açıdan genel olarak düşük riskli ve yüksek riskli olarak sınıflandırılabilir.

• Düşük riskli HPV tipleri: Özellikle HPV 6 ve 11 genital siğillerin önemli bir bölümünden sorumludur ve rahim ağzı kanseri açısından yüksek riskli kabul edilmez.
• Yüksek riskli HPV tipleri: Rahim ağzı ve bazı diğer kanserlerle ilişkilidir. HPV 16 ve HPV 18 rahim ağzı kanserleri açısından en önemli tipler arasındadır.

Yüksek riskli HPV enfeksiyonu bulunması bile tek başına kanser tanısı değildir. Kalıcı enfeksiyon ve hücresel değişikliklerin gelişmesi önemlidir.

HPV Nasıl Bulaşır?

HPV en sık genital bölgedeki yakın deri ve mukoza teması sırasında bulaşır.

Bulaşma yalnızca penetratif cinsel ilişkiyle sınırlı değildir. Vajinal, anal veya oral cinsel temas ve genital bölgedeki cilt temasıyla da bulaşabilir.

HPV enfeksiyonunun belirti vermemesi bulaştırıcılığın olmadığı anlamına gelmez.

HPV'den Nasıl Korunulur?

HPV ile karşılaşma riskini tamamen ortadan kaldıran tek bir yöntem bulunmaz. Ancak risk azaltılabilir.

• HPV aşısı olmak
• Kondom ve diğer bariyer yöntemlerini doğru ve düzenli kullanmak
• Cinsel partner sayısını azaltmak
• Sigara kullanmamak
• Önerilen rahim ağzı kanseri taramalarını aksatmamak

Kondom HPV bulaşma riskini azaltabilir ancak HPV korunmayan genital deri bölgelerinden de bulaşabildiği için tam koruma sağlamaz.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşıları, rahim ağzı kanseri başta olmak üzere çeşitli HPV ilişkili kanserlere neden olan yüksek riskli HPV tiplerinden korunmaya yardımcı olur.

Aşı mevcut bir HPV enfeksiyonunu veya gelişmiş hücresel değişikliği tedavi etmez. Temel amacı yeni HPV enfeksiyonlarını önlemektir.

Aşının HPV ile karşılaşmadan önce uygulanması en yüksek korumayı sağlar. Bununla birlikte daha önce HPV ile karşılaşmış kişilerde de henüz karşılaşılmamış aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı fayda sağlanabilir.

Rahim Ağzı Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?

Rahim ağzı kanserinin en önemli nedeni kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonudur. Bunun dışında riskin artmasıyla ilişkili faktörler arasında:

• Sigara kullanımı
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması
• HIV enfeksiyonu
• Yüksek riskli HPV ile karşılaşma olasılığını artıran cinsel davranışlar
• Tarama programlarına düzenli katılmamak
• Bazı durumlarda uzun süreli hormonal kontraseptif kullanımı ve çok sayıda doğum öyküsü

yer alabilir.

Rahim Ağzı Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Erken rahim ağzı kanseri hiçbir belirti vermeyebilir.

İlerleyen hastalıkta görülebilecek belirtiler arasında:

• Cinsel ilişki sonrası kanama
• Adet dönemleri arasında kanama
• Menopoz sonrası vajinal kanama
• Normalden farklı, kötü kokulu veya kanlı vajinal akıntı
• Pelvik ağrı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı

bulunabilir.

Rahim Ağzı Kanseri Taraması Nasıl Yapılır?

Rahim ağzı kanseri taraması, henüz belirti vermeyen kişilerde HPV enfeksiyonunun veya kanser öncüsü hücresel değişikliklerin erken saptanmasını amaçlar.

Tarama için HPV-DNA testi, Pap smear/sitoloji veya bazı programlarda bu yöntemlerin birlikte kullanıldığı yaklaşımlar uygulanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığının 2026 Ulusal Kanser Tarama Programına göre 30–65 yaş arasındaki kadınlarda 5 yılda bir HPV-DNA testi ile rahim ağzı kanseri taraması yapılmaktadır.

Tarama sonucu pozitif veya şüpheli olan kişiler ileri değerlendirme için ilgili sağlık kuruluşlarına yönlendirilir.

Kişinin daha önce anormal tarama sonucu, rahim ağzı kanser öncüsü lezyon öyküsü, bağışıklık baskılanması veya başka özel riskleri varsa tarama programı standart toplum taramasından farklı olabilir.

Pap Smear Testi Nedir?

Pap smear veya servikal sitoloji, rahim ağzından alınan hücre örneklerinin mikroskop altında incelenerek kanser öncüsü hücresel değişikliklerin araştırıldığı bir tarama yöntemidir.

Jinekolojik muayene sırasında vajinaya spekulum yerleştirilerek rahim ağzı görünür hale getirilir. Küçük bir fırça veya benzeri örnekleme aracıyla rahim ağzından hücreler alınır.

İşlem genellikle kısa sürer. Hafif basınç veya rahatsızlık hissedilebilir; ancak çoğu kişide ciddi ağrıya neden olmaz.

HPV-DNA Testi Nedir?

HPV-DNA testi, rahim ağzından alınan örnekte kanser açısından risk taşıyan yüksek riskli HPV tiplerine ait genetik materyalin bulunup bulunmadığını araştırır.

HPV-DNA testi pozitif olduğunda bu sonuç kanser tanısı değildir. Sonucun HPV genotipi, sitoloji veya diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

WHO güncel serviks kanseri önleme stratejilerinde yüksek performanslı HPV tabanlı testleri rahim ağzı kanseri taramasının temel araçlarından biri olarak kabul etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Rahim Ağzı (Serviks) Kanseri ve HPV
2. World Health Organization. Cervical Cancer
3. World Health Organization. Cervical Cancer Fact Sheet
4. T.C. Sağlık Bakanlığı. 2026 Ulusal Kanser Tarama Bilgileri
5. Centers for Disease Control and Prevention. Cancers Caused by HPV