Utangaç Mesane Sendromu (Parürezis) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Utangaç Mesane (Parürezis) Nedir?

Utangaç mesane sendromu veya parürezis, kişinin başkalarının yakınında bulunduğu, duyulabileceğini veya gözlemlenebileceğini düşündüğü ortamlarda idrar yapmaya başlamakta belirgin güçlük yaşaması veya hiç idrar yapamaması durumudur.

Parürezis özellikle umumi tuvaletlerde, kalabalık ortamlarda veya başka kişilerin yakında bulunduğu durumlarda ortaya çıkabilir. Aynı kişi evde veya kendisini tamamen rahat ve güvende hissettiği bir ortamda herhangi bir sorun yaşamadan idrar yapabilir.

Bu tablo kaygı ve sosyal değerlendirilme korkusuyla yakından ilişkili olabilir. Ancak kişinin idrar yapmakta zorlanmasının yalnızca kaygıya bağlı olduğu varsayılmadan önce ürolojik ve nörolojik nedenlerin değerlendirilmesi önemlidir.

Utangaç Mesane Belirtileri Nelerdir?

Parürezisin şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

Görülebilecek yakınmalar arasında:

• Umumi tuvalette idrar akışını başlatamama
• Yan bölmede veya yakınında başka biri varken idrar yapamama
• Tuvaletin sessiz olması nedeniyle duyulma kaygısı
• İdrar yapabilmek için uzun süre bekleme ihtiyacı
• Kalabalık tuvaletlerden kaçınma
• Yolculuk veya sosyal etkinlikleri tuvalet erişimine göre planlama
• Tuvalete gitmek zorunda kalmamak amacıyla sıvı tüketimini gereğinden fazla azaltma
• İş, okul, seyahat veya sosyal yaşamın etkilenmesi

yer alabilir.

Utangaç Mesane Şikâyetleri Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Şikâyetlerin temel özelliği çevresel ve sosyal koşullara göre belirgin biçimde değişebilmesidir.

Kişi:

• Evde tek başınayken rahat idrar yapabilir.
• Boş bir umumi tuvalette daha az zorlanabilir.
• Yakında başka bir kişi olduğunda idrar akışını başlatamayabilir.
• Kapıda bir kişinin beklediğini düşündüğünde kaygısı artabilir.
• Kalabalık, sessiz veya mahremiyetin az olduğu tuvaletlerde daha fazla zorlanabilir.

Bazı kişiler yalnızca belirli koşullarda hafif zorluk yaşarken, daha ağır parüreziste kişi ev dışındaki tuvaletleri neredeyse tamamen kullanmaktan kaçınabilir.

Parürezis Neden Olur?

Parürezisin tek ve kesin bir nedeni gösterilmiş değildir.

Kaygı, başkaları tarafından değerlendirilme korkusu, idrar yapamama beklentisi ve geçmişte yaşanmış olumsuz tuvalet deneyimleri bazı kişilerde sorunun başlamasına veya sürmesine katkıda bulunabilir.

Kaygı arttığında pelvik taban ve idrar çıkışını kontrol eden kasların yeterince gevşememesi işemeyi daha da zorlaştırabilir. Bir kez başarısız işeme deneyimi yaşandıktan sonra “yine yapamayacağım” beklentisi yeni durumlarda kaygıyı artırarak bir kısır döngü oluşturabilir.

Her İdrara Başlama Güçlüğü Parürezis midir?

Hayır.

İdrar akışını başlatmakta zorlanma tıbbi olarak “üriner hesitansi” olarak tanımlanabilir ve çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Parüreziste sorun genellikle belirli sosyal ortamlarda belirginleşir ve güvenli/özel ortamda azalır. Buna karşılık idrar yapma güçlüğünün evde, gece-gündüz ve hemen her ortamda bulunması organik veya fonksiyonel başka nedenlerin araştırılmasını gerektirir.

İdrar Yapma Güçlüğünün Diğer Nedenleri Nelerdir?

İdrara başlama güçlüğü veya mesaneyi tam boşaltamama aşağıdaki durumlarla ilişkili olabilir:

• Erkeklerde prostat büyümesi
• Üretra darlığı
• Mesane çıkım tıkanıklığı
• Pelvik taban kaslarının yeterince gevşememesi
• İdrar yolu enfeksiyonu veya prostatit
• İdrar yollarındaki taşlar
• Şiddetli kabızlık
• Kadınlarda pelvik organ prolapsusu
• Mesane kasının yeterince güçlü kasılamaması
• Diyabet veya nörolojik hastalıklara bağlı mesane fonksiyon bozukluğu
• Omurilik hastalıkları veya yaralanmaları
• Multiple skleroz, Parkinson hastalığı veya inme gibi bazı nörolojik durumlar
• Bazı antihistaminikler, dekonjestanlar, antidepresanlar, antikolinerjikler, opioidler ve diğer ilaçlar
• Ameliyat veya anestezi sonrasında gelişen geçici idrar retansiyonu

Bu nedenle parürezis tanısı koymadan önce kişinin yakınmalarının özelliklerine göre uygun bir ürolojik değerlendirme yapılması önemlidir.

Disfonksiyonel İşeme Nedir?

Normal işeme sırasında mesane kası kasılırken idrar çıkışını kontrol eden pelvik taban ve sfinkter kaslarının yeterince gevşemesi gerekir.

Disfonksiyonel işemede, nörolojik bir hastalık bulunmamasına rağmen işeme sırasında pelvik taban veya sfinkter kaslarının uygun şekilde gevşememesi söz konusu olabilir.

Bu durum özellikle çocukluk çağında başlayan işeme sorunlarında görülebilir ancak yetişkinlerde de devam edebilir.

Kesik kesik idrar yapma, zorlanma, mesanenin tam boşalmadığı hissi veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları gibi yakınmalara eşlik edebilir.

Parürezis Tanısı Nasıl Konur?

Parürezisi tek başına gösteren özel bir kan testi veya görüntüleme yöntemi yoktur.

Değerlendirmede öncelikle:

• Sorunun hangi ortamlarda ortaya çıktığı
• Kişinin özel ortamda rahat işeyip işeyemediği
• İdrar akımında zayıflama veya kesilme olup olmadığı
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi
• Ağrı, yanma, kanama veya enfeksiyon belirtileri
• Kullanılan ilaçlar
• Nörolojik hastalık veya ameliyat öyküsü

sorgulanır.

Parürezis düşünülse bile altta yatan ürolojik veya nörolojik bir neden bulunmadığından emin olmak gerekebilir.

Hangi Tetkikler Yapılabilir?

Her hastada tüm testlerin yapılması gerekmez. Yakınmalara göre aşağıdaki incelemelerden yararlanılabilir:

• İdrar tahlili: Enfeksiyon ve diğer idrar yolu sorunlarını değerlendirmek için
• İşeme sonrası rezidüel idrar ölçümü: Mesanede ne kadar idrar kaldığını değerlendirmek için
• Üroflowmetri: İdrar akım hızını ve akım şeklini değerlendirmek için
• Ultrasonografi: Mesane ve üriner sistemin değerlendirilmesi için
• Ürodinamik inceleme: Seçilmiş hastalarda mesane ve sfinkter fonksiyonlarını ayrıntılı incelemek için
• Sistoskopi: Üretra veya mesane çıkışında yapısal sorun düşünüldüğünde

Utangaç Mesane Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi öncelikle belirtilerin gerçekten parürezise bağlı olduğundan ve tedavi gerektiren başka bir idrar yolu hastalığı bulunmadığından emin olunarak planlanır.

Parüreziste kullanılabilecek yaklaşımlar arasında:

• Parürezis hakkında eğitim ve kaygı döngüsünün anlaşılması
• Bilişsel davranışçı terapi (BDT)
• Kademeli maruz bırakma çalışmaları
• Kaygıyla ilişkili düşüncelerin değerlendirilmesi
• Gevşeme ve nefes kontrolü gibi yardımcı yöntemler
• Eşlik eden sosyal anksiyete veya başka ruhsal sorunların tedavisi

yer alabilir.

Parürezise özel ilaç tedavisi için güçlü ve standart bir kanıt bulunmamaktadır. Eşlik eden sosyal anksiyete gibi bir durum varsa ilaç gerekliliği psikiyatri uzmanı tarafından ayrıca değerlendirilebilir.

Kademeli Maruz Bırakma Tedavisi Nedir?

Kademeli maruz bırakma, kişinin kaygı uyandıran işeme ortamlarına en kolay durumdan başlayarak kontrollü ve tekrarlayan biçimde yaklaşmasını amaçlar.

Örneğin tedavi planı kişiye göre:

1. Evde tamamen yalnızken rahat işeme
2. Güvenilen bir kişinin evin başka bir bölümünde olması
3. Kişinin tuvalete daha yakın bulunması
4. Sessiz bir umumi tuvaletin kullanılması
5. Daha kalabalık tuvaletlere geçilmesi

gibi basamaklardan oluşturulabilir.

Amaç kişiyi bir anda en zor ortama sokmak değil, kaygıyı yönetilebilir düzeyde tutarak yeni ve başarılı deneyimler oluşturmaktır.

Pelvik Taban Tedavisi Gerekir mi?

Her parürezis hastasında pelvik taban tedavisi gerekmez.

Ancak muayene veya ürodinamik değerlendirmede pelvik taban kaslarının işeme sırasında uygun şekilde gevşemediği saptanırsa pelvik taban konusunda deneyimli fizyoterapistlerle gevşeme, koordinasyon ve biofeedback çalışmaları yararlı olabilir.

Bu durum parürezisten farklı veya parürezise eşlik eden disfonksiyonel işeme açısından değerlendirilmelidir.

Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Ayrıca idrar yapma güçlüğüne ateş, idrarda kan, şiddetli bel/yan ağrısı, yeni gelişen bacak güçsüzlüğü veya uyuşma, genital bölgede his kaybı ya da yeni başlayan idrar/dışkı kontrol kaybı eşlik ediyorsa gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Utangaç Mesane Sendromu
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of Urinary Retention
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diagnosis of Urinary Retention
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment of Urinary Retention
5. PubMed. Paruresis (Shy Bladder Syndrome): A Cognitive-Behavioral Treatment Approach
6. PubMed. Paruresis: Cognitive Behavioral Formulation and Treatment