13 Eylül Dünya Sepsis Günü

13 Eylül Dünya Sepsis Günü, sepsisin erken tanınmasının ve hızlı tedavinin hayati önemini hatırlatmak amacıyla farkındalık oluşturulan önemli bir gündür.

Sepsis, erken tanınması ve hızla tedavi edilmesi gereken tıbbi bir acildir. Erken tanı ve uygun tedavide gecikme; septik şok, çoklu organ yetmezliği ve ölüm gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Sepsis Nedir?

Sepsis, enfeksiyona karşı vücudun verdiği yanıtın kontrolünü kaybetmesi sonucunda gelişen ve yaşamı tehdit eden organ fonksiyon bozukluğuna yol açabilen ciddi bir klinik tablodur.

Sepsis her yaş grubunda görülebilir. Olguların yaklaşık %80’i hastane dışında, toplumda gelişmektedir. En sık enfeksiyon kaynakları arasında pnömoni, idrar yolu enfeksiyonları, karın içi enfeksiyonlar ve cilt-yumuşak doku enfeksiyonları yer almaktadır.

Sepsis Açısından Kimler Risk Altındadır?

Sepsis herkeste gelişebilmekle birlikte bazı gruplarda risk daha yüksektir:

• Yenidoğanlar
• Çocuklar
• Gebeler ve lohusalar
• İleri yaştaki kişiler
• Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar
• Kronik hastalığı bulunan kişiler

WhatsApp 444 0 353

Sepsis Belirtileri Nelerdir?

Enfeksiyon düşünülen veya bilinen bir hastada aşağıdaki bulguların ortaya çıkması durumunda sepsis olasılığı hızlı şekilde değerlendirilmelidir:

• Ateş veya vücut sıcaklığında belirgin düşme (hipotermi)
• Hızlı nefes alma veya solunum sıkıntısı
• Kalp hızında artış
• Bilinç değişikliği
• İdrar miktarında belirgin azalma veya idrar yapamama
• Düşük tansiyon
• Cilt dolaşımında bozulma
• Genel durumda hızlı kötüleşme

Sepsis Nasıl Değerlendirilir?

Sepsisin değerlendirilmesinde hastanın klinik bulguları, vital değerleri, laboratuvar sonuçları ve organ fonksiyonları birlikte değerlendirilir. Sağlık profesyonelleri tarafından SIRS, qSOFA ve SOFA gibi değerlendirme sistemlerinden yararlanılabilir.

Bu skorlar tek başına hastanın kendi kendine sepsis tanısı koyması için kullanılmaz. Klinik değerlendirme her zaman sağlık profesyonelleri tarafından yapılmalıdır.

SIRS Nedir?

SIRS (Sistemik İnflamatuvar Yanıt Sendromu), aşağıdaki dört ölçütten en az ikisinin bulunmasıyla tanımlanır:

• Vücut sıcaklığı >38 °C veya <36 °C
• Kalp hızı >90/dakika
• Solunum sayısı >20/dakika veya PaCO₂ <32 mmHg
• Lökosit sayısı >12.000/mm³ veya <4.000/mm³ ya da periferik yaymada %10’un üzerinde çomak hücre

SIRS ölçütleri, Sepsis-3 tanımlarıyla birlikte sepsis tanı ölçütü olmaktan çıkarılmıştır. Bunun temel nedeni özgüllüğünün düşük olması ve enfeksiyon dışındaki pek çok durumda da pozitifleşebilmesidir. Bununla birlikte enfeksiyon şüphesi bulunan hastalarda sistemik yanıtın varlığını gösteren pratik bir uyarı çerçevesi olarak kullanılabilir.

qSOFA Nedir?

qSOFA (hızlı SOFA), yatak başında laboratuvar tetkiki gerektirmeden değerlendirilebilen üç kriterden oluşur:

• Solunum sayısı ≥22/dakika
• Bilinç değişikliği (Glasgow Koma Skalası <15)
• Sistolik kan basıncı ≤100 mmHg

İki veya daha fazla kriterin pozitif olması, enfeksiyon şüphesi bulunan hastada kötü prognoz ve uzamış yoğun bakım ihtiyacı açısından uyarıcıdır.

qSOFA bir tanı aracı değildir ve tek başına tarama amacıyla kullanılması önerilmez. NEWS veya MEWS gibi erken uyarı skorlarıyla birlikte değerlendirilmesi tavsiye edilmektedir. qSOFA sonucunun negatif olması sepsis olasılığını tamamen dışlamaz.

SOFA Skoru Nedir?

SOFA (Sıralı Organ Yetmezliği Değerlendirmesi), altı organ sisteminin fonksiyonunu değerlendiren bir skorlamadır.

• Solunum (PaO₂/FiO₂)
• Koagülasyon (trombosit sayısı)
• Karaciğer (serum bilirubin)
• Kardiyovasküler sistem (ortalama arter basıncı ve vazopressör gereksinimi)
• Santral sinir sistemi (Glasgow Koma Skalası)
• Böbrek (serum kreatinin veya idrar çıkışı)

Sepsis-3 tanımına göre sepsis, enfeksiyon şüphesi bulunan bir hastada SOFA skorunun başlangıç değerine göre akut olarak 2 puan veya daha fazla artması ile tanımlanır. Daha önceden organ fonksiyon bozukluğu bilinmeyen hastalarda başlangıç SOFA skoru sıfır kabul edilir.

Septik Şok Nedir?

Septik şok, sepsisin daha ağır bir tablosudur. Yeterli sıvı tedavisine rağmen ortalama arter basıncını 65 mmHg veya üzerinde tutabilmek için vazopressör gereksinimi bulunması ve buna serum laktat düzeyinin 2 mmol/L’nin üzerinde olmasının eşlik etmesi ile tanımlanır.

WhatsApp 444 0 353

Sepsis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Sepsis yönetiminde temel yaklaşım, hastalığın hızlı şekilde tanınması ve tedavinin gecikmeden başlatılmasıdır.

Erken tanı → Hızlı değerlendirme ve resüsitasyon → Uygun antimikrobiyal tedavi → Enfeksiyon kaynağının kontrolü → Organ destek tedavileri

Tedavide gecikme hastanın prognozunu olumsuz etkileyebileceğinden, sağlık çalışanlarının sepsisi erken düşünmesi ve uygun yönetim basamaklarını gecikmeden başlatması kritik öneme sahiptir.

Sepsis Sonrası Süreç

Sepsis yalnızca akut hastalık dönemiyle sınırlı değildir. Sepsis sonrasında bazı hastalarda fiziksel, bilişsel ve psikolojik etkiler görülebilir.

Bu nedenle sepsis yönetimi yalnızca hastanedeki akut tedaviyi kapsamamalı; hastaların taburculuk sonrasındaki gereksinimleri de dikkate alınmalıdır.

Enfeksiyonların önlenmesi, sağlık hizmeti ile ilişkili enfeksiyonların azaltılması, uygun antibiyotik kullanımı ve sağlık çalışanlarının sepsis konusundaki farkındalığının artırılması, sepsise bağlı hastalık ve ölümlerin azaltılmasında temel unsurlar arasındadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

• Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock
• World Health Organization (WHO) - Sepsis
• Global Sepsis Alliance - World Sepsis Day
• The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3)