WhatsApp
Kondromalazi Patella Nedir? Koşucu Dizi Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
İçindekiler
- Kondromalazi Patella Nedir?
- Koşucu Dizi (Patellofemoral Ağrı) Nedir?
- Kondromalazi Patella ile Koşucu Dizi Aynı Şey midir?
- Nedenleri Nelerdir?
- Kimler Risk Altındadır?
- Genetik Olabilir mi?
- Belirtileri Nelerdir?
- Kondromalazi Patella Evreleri Nelerdir?
- Tanı Nasıl Konur?
- MR Her Hastada Gerekir mi?
- Nasıl Tedavi Edilir?
- Hangi Egzersizler Kullanılır?
- Koşuya ve Spora Ne Zaman Dönülür?
- Ameliyat Gerekir mi?
- Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Sıkça Sorulan Sorular
Kondromalazi patella, diz kapağının arka yüzünü örten eklem kıkırdağında yumuşama, yüzey bozukluğu veya farklı derecelerde kıkırdak hasarını ifade eden yapısal bir tanımdır.
Patellofemoral ağrı ise diz kapağının çevresinde veya arkasında hissedilen ve özellikle merdiven kullanma, çömelme, koşma, zıplama veya uzun süre diz bükülü oturma gibi diz kapağı-eklemine yük bindiren aktivitelerde ortaya çıkan klinik bir ağrı sendromudur. Halk arasında sıklıkla “koşucu dizi” olarak adlandırılır.
Kondromalazi Patella Nedir?
Diz kapağının arka yüzünde eklem kıkırdağı bulunur. Bu kıkırdak, patellanın uyluk kemiğinin ucundaki troklea adı verilen oluk üzerinde düşük sürtünmeyle hareket etmesine ve yüklerin eklem yüzeyine dağıtılmasına yardımcı olur.
Kondromalazi patellada bu kıkırdakta:
- Yumuşama
- Yüzey düzensizliği
- Çatlak veya fissürler
- Kısmi kalınlıkta kıkırdak kaybı
- İleri durumda tam kat kıkırdak kaybı
görülebilir.
“Kondromalazi” kelimesi tek başına ağrının nedenini açıklamaz. Ağrı; subkondral kemik, sinovyum, retinakulum ve çevredeki diğer ağrıya duyarlı yapılardan kaynaklanabilir.
Koşucu Dizi (Patellofemoral Ağrı) Nedir?
Patellofemoral ağrı, diz kapağının çevresinde veya arkasında hissedilen ve patellofemoral ekleme yük bindiren aktivitelerle artan ön diz ağrısıdır.
Koşucularda sık görülmesi nedeniyle “koşucu dizi” olarak bilinse de yalnızca koşucuları etkilemez. Spor yapmayan kişilerde, ergenlerde ve günlük yaşamında sık çömelme veya merdiven kullanma gibi aktiviteleri yapan kişilerde de gelişebilir.
Kondromalazi Patella ile Koşucu Dizi Aynı Şey midir?
Tam olarak değil.
Kondromalazi patella, patella kıkırdağında meydana gelen yapısal değişikliği ifade eder. Patellofemoral ağrı sendromu ise esas olarak hastanın belirtileri ve klinik muayeneyle tanımlanan bir ağrı durumudur.
Dolayısıyla:
- Patellofemoral ağrısı olan hastada kondromalazi bulunabilir.
- Patellofemoral ağrı, belirgin kondromalazi olmadan da ortaya çıkabilir.
- MR'da kondromalazi görülen bir kişi tamamen ağrısız olabilir.
Bu ayrım gereksiz görüntüleme ve hastaya “kıkırdağın bitmiş” gibi kaygı oluşturabilecek yanlış açıklamalar yapılmaması açısından önemlidir.
Kondromalazi Patella ve Patellofemoral Ağrı Neden Olur?
Patellofemoral ağrının tek bir nedeni yoktur. Güncel yaklaşım bunu birçok faktörün birlikte rol oynayabileceği multifaktöriyel bir durum olarak değerlendirir.
Katkıda bulunabilecek faktörler:
- Koşu, sıçrama veya çömelme yükünün kısa sürede fazla artırılması
- Antrenman yoğunluğu veya hacminde ani değişiklik
- Kuadriseps kasında güç veya kapasite yetersizliği
- Kalça çevresi kaslarında güç ve hareket kontrolü sorunları
- Bazı kişilerde patellofemoral eklem anatomisi ve patella hareket özellikleri
- Önceden geçirilmiş patella çıkığı veya diz yaralanması
- Koşu ve diğer aktiviteler sırasında ekleme binen yükün kişinin mevcut kapasitesini aşması
olarak sıralanabilir.
Bütün hastalarda “diz kapağı yanlış gidiyor” veya “kemikler birbirine sürtünüyor” şeklinde tek bir mekanizma gösterilemez.
Kimler Risk Altındadır?
Patellofemoral ağrı özellikle genç ve fiziksel olarak aktif kişilerde sık görülür.
Risk veya hastalığın ortaya çıkışıyla ilişkili olabilecek durumlar arasında:
- Koşu ve sıçrama içeren sporlara katılım
- Antrenman yükünün hızlı artırılması
- Daha önce ön diz ağrısı yaşanmış olması
- Bazı kas gücü veya hareket kontrolü özellikleri
- Bazı anatomik özellikler
yer alabilir.
Patellofemoral ağrı kadınlarda ve genç kadın sporcularda daha sık bildirilmektedir. Ancak bunu yalnızca “kadınların kas kütlesinin az olması” ile açıklamak doğru değildir; biyomekanik, hormonal, anatomik, yüklenmeyle ilişkili ve diğer faktörler birlikte rol oynayabilir.
Kondromalazi Patella Genetik Olabilir mi?
Kondromalazi patella veya patellofemoral ağrı tek bir genle aktarılan doğrudan kalıtsal hastalıklar olarak kabul edilmez.
Bununla birlikte ailesel olarak paylaşılabilen bazı anatomik özellikler:
- Troklea şekli
- Patellanın konumu
- Eklem hareketliliği
- Alt ekstremite anatomisi
patellofemoral eklemin yüklenmesini etkileyebilir.
Genetik özelliklerin yanında antrenman yükü, aktivite düzeyi, geçirilmiş yaralanmalar ve kas kapasitesi gibi değiştirilebilir faktörler de önemlidir.
Kondromalazi Patella ve Koşucu Dizi Belirtileri Nelerdir?
En tipik belirti diz kapağının çevresinde veya arkasında hissedilen ön diz ağrısıdır.
Ağrı özellikle:
- Merdiven çıkarken veya inerken
- Koşarken
- Zıplarken
- Çömelirken
- Diz çökerken
- Uzun süre diz bükülü oturulduğunda
artabilir.
Dizde çıtırtı veya sürtünme hissi de bulunabilir. Ancak dizden ses gelmesi tek başına hastalık veya kıkırdak hasarı anlamına gelmez.
Gerçek diz kilitlenmesi, belirgin instabilite, büyük travma sonrası şişlik veya dizin üzerine basamama tipik patellofemoral ağrı bulguları değildir. Menisküs, bağ, osteokondral yaralanma veya başka diz patolojileri açısından değerlendirme gerekebilir.
Kondromalazi Patella Evreleri Nelerdir?
Patella kıkırdak hasarı klasik olarak Outerbridge sınıflaması gibi sistemlerle dört dereceye ayrılabilir.
- Derece I: Kıkırdakta yumuşama ve şişme gibi erken değişiklikler.
- Derece II: Kıkırdak yüzeyinde daha sınırlı fissür veya yüzey düzensizlikleri.
- Derece III: Daha derin ve geniş kıkırdak fissürleri veya kısmi kalınlıkta kayıp.
- Derece IV: Kıkırdak kaybının subkondral kemiği açığa çıkaracak kadar ilerlemesi.
Kondromalazi Patella ve Patellofemoral Ağrı Tanısı Nasıl Konur?
Patellofemoral ağrı tanısının temelini hastanın öyküsü ve fizik muayene oluşturur.
Muayenede:
- Ağrının yeri
- Ağrıyı artıran aktiviteler
- Çömelme ve basamak inip çıkma sırasında ağrı
- Diz ve kalça kaslarının gücü
- Kalça, diz ve ayak bileğinin hareketi
- Yürüme, koşma veya çömelme sırasında hareket kontrolü
- Patella ve çevre dokular
değerlendirilebilir.
Patellofemoral ağrı için tek başına tanı koyduran özel bir fizik muayene testi bulunmamaktadır. Bulgular birlikte değerlendirilir ve menisküs, bağ yaralanması, patellar tendinopati, osteoartrit ve diğer ön diz ağrısı nedenleri dışlanır.
Kondromalazi Patella İçin MR Her Hastada Gerekir mi?
Hayır. Tipik patellofemoral ağrısı bulunan bir hastada görüntüleme her zaman gerekli değildir.
Röntgen veya MR;
- Belirtilerin atipik olması
- Travma öyküsü bulunması
- Gerçek kilitlenme veya instabilite
- Osteokondral yaralanma şüphesi
- Uygun tedaviye rağmen belirtilerin devam etmesi
- Cerrahi planlamanın gündeme gelmesi
gibi durumlarda kullanılabilir.
MR patella ve troklear kıkırdağı, kemik iliğini, menisküsleri, bağları ve diğer yumuşak dokuları değerlendirmede yararlı olabilir.
Kondromalazi Patella ve Koşucu Dizi Nasıl Tedavi Edilir?
Patellofemoral ağrıda ilk yaklaşım çoğunlukla cerrahi değildir.
Tedavinin temelini:
- Hasta eğitimi
- Aktivite ve yük yönetimi
- Kişiye uygun egzersiz tedavisi
oluşturur.
Ağrıyı sürekli tetikleyen aktivitenin geçici olarak azaltılması gerekebilir. Ancak uzun süre tamamen hareketsiz kalmak yerine, tolere edilen aktivitenin sürdürülmesi ve yükün aşamalı olarak yeniden artırılması amaçlanır.
Seçilmiş hastalarda kısa süreli ağrı kontrolü için uygun ilaçlar hekim değerlendirmesiyle kullanılabilir.
Bantlama ve Diz Desteği
Patellar bantlama bazı hastalarda egzersiz programına ek olarak kısa süreli ağrı azalmasına yardımcı olabilir. Tek başına kalıcı tedavi olarak değerlendirilmemelidir.
Dizlik veya patellar brace kullanımı her hastada gerekli değildir ve uzun dönem etkinliği sınırlıdır.
Ayak Tabanlığı
Özellikle belirli ayak mekaniği özellikleri bulunan ve kısa dönemde fayda gördüğü belirlenen kişilerde prefabrike ayak ortezleri tedaviye eklenebilir.
Her patellofemoral ağrı hastasının özel tabanlık kullanması gerekmez.
Kondromalazi Patella İçin Hangi Egzersizler Kullanılır?
Güncel kanıtlar patellofemoral ağrıda diz ve kalça odaklı egzersizlerin tedavinin merkezinde olması gerektiğini göstermektedir.
Program hastaya göre:
- Kuadriseps güçlendirme
- Kalça abdüktör ve ekstansör kaslarını güçlendirme
- Kalça dış rotator kaslarını çalıştırma
- Kontrollü squat ve step egzersizleri
- Tek bacak hareket kontrolü
- Denge ve nöromüsküler kontrol çalışmaları
- Gerekli durumlarda esneklik ve hareket açıklığı çalışmaları
içerebilir.
Egzersiz seçimi ve yükü herkeste aynı değildir. Amaç egzersizi tamamen ağrısız yapmak zorunluluğundan çok, belirtileri kabul edilebilir düzeyde tutarak dokunun ve kasların yük taşıma kapasitesini aşamalı olarak artırmaktır.
Koşuya ve Spora Ne Zaman Dönülür?
Koşuya dönüş için herkes için geçerli sabit bir süre yoktur.
Dönüş planında:
- Günlük yaşam ağrısının kontrol altında olması
- Merdiven ve çömelme gibi hareketlerin tolere edilmesi
- Diz ve kalça kas kapasitesinin artması
- Koşu sırasında belirtilerin kabul edilebilir düzeyde kalması
- Aktivite sonrasında belirgin ve uzun süreli ağrı artışı olmaması
dikkate alınır.
Koşu mesafesi, hız, eğim ve haftalık antrenman yükü kademeli artırılmalıdır.
Seçilmiş koşucularda adım frekansının veya koşu tekniğinin değiştirilmesi patellofemoral eklem yükünü azaltmak amacıyla kullanılabilir. Bu tür değişiklikler kişiye özel değerlendirilmelidir.
Kondromalazi Patella Ameliyat Gerektirir mi?
Patellofemoral ağrısı olan hastaların büyük bölümünde ameliyat gerekmez.
Cerrahi ancak:
- Belirgin ve odaksal kıkırdak veya osteokondral lezyon
- Tekrarlayan patella çıkığı ve instabilite
- Belirgin yapısal patellofemoral bozukluk
- Uygun ve yeterli süre uygulanmış cerrahi dışı tedaviye rağmen devam eden seçilmiş sorunlar
gibi özel durumlarda değerlendirilebilir.
Hangi cerrahi yöntemin uygun olduğu temel probleme göre değişir. Kıkırdak restorasyonu, instabilite cerrahisi veya kemik hizalama girişimleri birbirinden farklı endikasyonlara sahiptir.
Sadece “diz kapağının altında kireçlenme/kondromalazi var” denilmesi tek başına ameliyat endikasyonu oluşturmaz.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda değerlendirme uygun olur:
- Ön diz ağrısının birkaç hafta boyunca devam etmesi
- Koşma veya spor yapmayı engellemesi
- Merdiven kullanmayı veya çömelmeyi belirgin zorlaştırması
- Uygun aktivite düzenlemesine rağmen iyileşmemesi
- Tekrarlayan patella çıkığı veya boşalma hissi olması
Travma sonrasında dizde hızlı ve belirgin şişlik, üzerine basamama, gerçek kilitlenme, belirgin şekil bozukluğu, kızarıklık-ısı artışı veya ateş varsa daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
Ön Diz Ağrınızı Değerlendirin
Koşarken, merdiven kullanırken veya çömelirken diz kapağı çevresinde ağrı yaşıyorsanız patellofemoral eklem ve diğer diz yapıları birlikte değerlendirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Kondromalazi Patella (Koşucu Dizi) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
- Neal BS, et al. Best Practice Guide for Patellofemoral Pain Based on Synthesis of a Systematic Review, the Patient Voice and Expert Clinical Reasoning. British Journal of Sports Medicine, 2024.
- Willy RW, et al. Patellofemoral Pain: Clinical Practice Guidelines. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy.
- Ophey M, et al. Dutch Multidisciplinary Guideline on Anterior Knee Pain.
- Collins NJ, et al. 2018 Consensus Statement on Exercise Therapy and Physical Interventions for Patellofemoral Pain.
- van der Heijden RA, et al. Patellofemoral Cartilage Findings in Patients With Patellofemoral Pain.
