Ağrı Nedir? Akut ve Kronik Ağrı Türleri, Nedenleri ve Tedavisi

Ağrı Nedir?

Ağrı, yalnızca dokudaki hasarın doğrudan ölçüsü değildir. Uluslararası Ağrı Araştırmaları Derneği (IASP), ağrıyı gerçek veya olası doku hasarıyla ilişkili ya da buna benzeyen, hoş olmayan duyusal ve duygusal bir deneyim olarak tanımlar.

Ağrı kişisel bir deneyimdir ve biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerden farklı derecelerde etkilenebilir.

Bu nedenle aynı hastalık veya benzer görüntüleme bulguları bulunan iki kişinin hissettiği ağrının şiddeti ve günlük yaşama etkisi birbirinden farklı olabilir.

Akut ve Kronik Ağrı Arasındaki Fark Nedir?

Ağrı süre açısından genel olarak akut ve kronik olarak sınıflandırılabilir.

Akut Ağrı

Akut ağrı yeni başlayan ve çoğu zaman yaralanma, ameliyat, enfeksiyon veya başka bir tıbbi durumla ilişkili olan ağrıdır.

Vücudu tehlikeye karşı uyarmak ve yaralanan alanı korumaya yönlendirmek gibi önemli bir işlevi olabilir. Altta yatan sorun düzeldikçe akut ağrı genellikle azalır.

Kronik Ağrı

Kronik ağrı, 3 aydan uzun süren veya tekrarlayan ağrıdır.

Bazı kronik ağrılarda devam eden bir hastalık veya doku problemi bulunurken, bazı kişilerde başlangıçtaki yaralanma iyileşmiş olsa bile sinir sistemindeki ağrı işleme mekanizmalarındaki değişiklikler nedeniyle ağrı devam edebilir.

Ağrı Türleri ve Mekanizmaları Nelerdir?

Ağrıyı yalnızca “hafif, orta veya şiddetli” olarak sınıflandırmak tedaviyi belirlemek için yeterli değildir. Ağrının hangi mekanizmayla ortaya çıktığını anlamak önemlidir.

Nosiseptif Ağrı

Deri, kas, kemik, eklem veya iç organ gibi sinir dokusu dışındaki yapılarda gerçek veya olası doku hasarının ağrı reseptörlerini uyarmasıyla ortaya çıkar.

Kas zorlanması, kırık, osteoartrit veya ameliyat sonrası ağrı buna örnek olabilir.

Nöropatik Ağrı

Somatosensoriyel sinir sistemini etkileyen bir hastalık veya hasar sonucunda gelişir.

Diyabetik nöropati, zona sonrası nevralji veya bazı sinir yaralanmaları örnek olarak verilebilir. Yanma, elektrik çarpması, iğnelenme veya uyuşma şeklinde hissedilebilir.

Nosiplastik Ağrı

Belirgin bir doku hasarı veya somatosensoriyel sinir sistemi lezyonuyla tamamen açıklanamayan, ağrı işleme mekanizmalarındaki değişikliklerle ilişkili ağrıdır.

Fibromiyalji gibi bazı kronik ağrı tablolarında nosiplastik mekanizmalar rol oynayabilir.

Bir kişide bu mekanizmalardan birden fazlası aynı anda bulunabilir.

Ağrıya Neden Olan Durumlar Nelerdir?

Ağrı vücudun hemen her bölgesinden kaynaklanabilir.

Yaygın nedenlerden bazıları:

• Kas ve iskelet sistemi: bel ve boyun ağrısı, osteoartrit, romatoid artrit, kas ve tendon yaralanmaları
• Baş ve yüz: migren, gerilim tipi baş ağrısı, trigeminal nevralji ve bazı ikincil baş ağrıları
• Sinir sistemi: diyabetik nöropati, zona sonrası nevralji, sinir yaralanmaları
• İç organlar: böbrek taşı, safra kesesi hastalıkları, pankreas ve gastrointestinal sistem hastalıkları
• Ameliyat ve travma: akut ameliyat sonrası ağrı veya bazı kişilerde kronik ameliyat sonrası ağrı
• Kanser: tümörün kendisi veya tedavisine bağlı ağrı
• Kronik primer ağrı: fibromiyalji ve bazı kronik yaygın ağrı sendromları

Ağrının bulunduğu bölge tek başına nedenini belirlemeye yetmez. Örneğin göğüs ağrısı kaslardan kaynaklanabileceği gibi kalp veya akciğer hastalıklarıyla da ilişkili olabilir.

Kronik Ağrı Nedir?

Kronik ağrı, yalnızca uzun süren bir belirti olarak değerlendirilmemelidir. Bazı kişilerde bağımsız bir klinik problem haline gelebilir.

Uzun süre devam eden ağrı:

• Uyku düzenini
• Fiziksel aktiviteyi
• Çalışma kapasitesini
• Sosyal yaşamı
• Ruhsal iyilik halini

etkileyebilir.

Bu etkiler ağrının “psikolojik olduğu” anlamına gelmez. Kronik ağrı biyolojik, psikolojik ve sosyal faktörlerin karşılıklı etkileşimini içeren karmaşık bir sağlık sorunudur.

Kronik Primer ve Sekonder Ağrı Nedir?

Güncel sınıflandırmalarda kronik ağrı iki temel grupta değerlendirilebilir.

Kronik Primer Ağrı

Ağrının veya günlük yaşama etkisinin başka bir hastalıkla yeterince açıklanamadığı ve ağrının kişinin temel klinik problemi haline geldiği durumlardır.

Fibromiyalji kronik primer ağrıya örnek olarak değerlendirilebilir.

Kronik Sekonder Ağrı

Ağrının osteoartrit, kanser, nöropati, inflamatuvar hastalık veya başka tanımlanabilir bir tıbbi durumla ilişkili olduğu tablodur.

Kronik primer ve kronik sekonder ağrı aynı kişide birlikte bulunabilir.

Hangi Ağrılar Acil Değerlendirme Gerektirir?

Her ağrı acil değildir. Ancak bazı ağrılar ciddi bir hastalığın ilk belirtisi olabilir.

Ağrının Nedeni Nasıl Araştırılır?

Ağrı değerlendirmesi yalnızca “0'dan 10'a kaç şiddetinde?” sorusundan ibaret değildir.

Değerlendirmede:

• Ağrının başladığı zaman ve süresi
• Yeri ve başka bölgelere yayılımı
• Yanma, batma, elektriklenme veya zonklama gibi özellikleri
• Ağrıyı artıran ve azaltan faktörler
• Kas gücü, duyu ve refleksler
• Uyku, fiziksel aktivite ve günlük yaşam üzerindeki etkisi
• Kullanılan ilaçlar ve daha önce uygulanan tedaviler

değerlendirilir.

Gerekli durumlarda kan testleri, röntgen, ultrason, MR, BT veya sinir iletim çalışmaları kullanılabilir. Her kronik ağrıda bütün testlerin yapılması gerekmez; incelemeler klinik değerlendirmeye göre seçilmelidir.

Ağrıya Ne İyi Gelir?

Ağrıya iyi gelen tedavi, ağrının nedenine ve mekanizmasına göre değişir. Bu nedenle bütün ağrı türleri için geçerli tek bir ilaç veya yöntem yoktur.

Duruma göre tedavi planında:

• Altta yatan hastalığın tedavisi
• Uygun ilaçlar
• Egzersiz ve fiziksel aktivite
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon
• Uyku düzeninin iyileştirilmesi
• Ağrıya yönelik psikolojik yaklaşımlar
• Gerekli hastalarda girişimsel ağrı tedavileri

birlikte değerlendirilebilir.

Kronik Ağrı Nasıl Tedavi Edilir?

Kronik ağrı tedavisinin amacı her zaman ağrıyı tamamen sıfırlamak değildir. Ağrıyı azaltmanın yanında kişinin hareketini, uykusunu, günlük işlevlerini ve yaşam kalitesini iyileştirmek de temel hedefler arasındadır.

Tedavi mümkün olduğunda kişiye özel ve multimodal planlanır.

Özellikle kronik primer ağrıda güncel kılavuzlar:

• Kişinin kapasitesine uygun fiziksel aktivite ve egzersizi
• Bilişsel davranışçı terapi (CBT) veya kabul ve kararlılık terapisi (ACT) gibi ağrıya yönelik psikolojik yaklaşımları
• Uyku ve günlük aktivite düzenlemelerini
• Uygun hastalarda belirli ilaç seçeneklerinin bireysel değerlendirilmesini

önemli tedavi bileşenleri olarak ele almaktadır.

Ağrı Tedavisinde İlaçlar Nasıl Kullanılır?

Eski yaklaşımlarda ağrı tedavisi bazen “basit ağrı kesiciden başlayıp giderek daha güçlü ilaçlara ve morfine geçmek” şeklinde genellenmiştir. Günümüzde bu yaklaşım bütün kronik ağrı türleri için geçerli kabul edilmez.

İlaç seçimi ağrının nedeni, mekanizması, hastanın yaşı, diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve tedaviden beklenen yarar ile olası riskler değerlendirilerek yapılmalıdır.

Parasetamol veya nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar bazı akut veya sekonder ağrı durumlarında kullanılabilir; ancak her hastaya ve her kronik ağrı türüne uygun değildir.

Opioid ilaçlar kronik kanser dışı ağrıda rutin ilk basamak tedavi değildir. Kullanılması düşünüldüğünde beklenen işlevsel yarar, bağımlılık, tolerans, sedasyon, düşme ve aşırı doz gibi risklerle birlikte değerlendirilmelidir.

Halen opioid, gabapentinoid, benzodiazepin veya benzeri ilaçlar kullanan kişiler ilaçlarını kendi başlarına aniden kesmemelidir. Doz değişikliği ve bırakma planı hekim gözetiminde yapılmalıdır.

Nöropatik Ağrı Nasıl Tedavi Edilir?

Nöropatik ağrı klasik ağrı kesicilere her zaman yeterli yanıt vermeyebilir.

Uygun hastalarda amitriptilin, duloksetin, gabapentin veya pregabalin gibi ilaçlar değerlendirilebilir.

Bu ilaçların bazılarının depresyon veya epilepsi tedavisinde de kullanılıyor olması, nöropatik ağrı için reçete edilen kişinin depresyon veya epilepsi hastası olduğu anlamına gelmez. Bu ilaçlar sinir kaynaklı ağrı mekanizmaları üzerindeki etkileri nedeniyle de kullanılabilir.

Hangi ilacın uygun olduğu ve tedavinin ne kadar sürdürüleceği kişiye özel değerlendirilmelidir.

Girişimsel Ağrı Tedavileri Nelerdir?

İlaç ve rehabilitasyon yöntemlerinin yeterli olmadığı veya belirli bir ağrı kaynağının hedeflenebildiği bazı hastalarda girişimsel tedaviler değerlendirilebilir.

Hastanın tanısına göre:

• Sinir blokları
• Epidural veya seçilmiş bölgesel enjeksiyonlar
• Faset eklem girişimleri
• Radyofrekans uygulamaları
• Bazı kronik ağrı tablolarında nöromodülasyon yöntemleri

gibi seçenekler kullanılabilir.

Bu yöntemler her kronik ağrı hastası için uygun değildir ve işlem kararı ayrıntılı klinik değerlendirme sonrasında verilmelidir.

Algoloji Nedir? Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Algoloji, akut ve kronik ağrıların tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıp alanıdır. Bu alanda çalışan uzman hekimler ağrı uzmanı veya algolog olarak adlandırılır.

Özellikle:

• 3 aydan uzun süren ağrı
• Tedaviye rağmen devam eden ağrı
• Günlük yaşamı, uykuyu veya hareketi ciddi biçimde etkileyen ağrı
• Nöropatik ağrı
• Kanser ağrısı
• Girişimsel ağrı tedavisi gerektirebilecek durumlar

için algoloji değerlendirmesi yararlı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Ağrı Nedir?
2. International Association for the Study of Pain. IASP Announces Revised Definition of Pain
3. International Association for the Study of Pain. Definitions of Chronic Pain Syndromes
4. NICE. Chronic Pain: Assessment and Management of Chronic Primary Pain
5. NICE. Neuropathic Pain in Adults: Pharmacological Management
6. Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Practice Guideline for Prescribing Opioids for Pain