Kolonoskopi Nedir? Nasıl Yapılır, Hazırlığı ve Sonrası Nasıldır?

Kolonoskopi Nedir?

Kolonoskopi, rektum ve kalın bağırsağın iç yüzeyinin ucunda kamera bulunan ince, esnek bir cihazla incelenmesini sağlayan endoskopik işlemdir.

Kolonoskopi yalnızca görüntüleme amacıyla kullanılmaz. İşlem sırasında gerektiğinde şüpheli alanlardan biyopsi alınabilir, polipler çıkarılabilir ve bazı erken evre lezyonlara endoskopik tedavi uygulanabilir.

Bu nedenle kolonoskopi hem tanısal hem de tedavi edici özellik taşıyan önemli bir gastrointestinal işlemdir.

Kolonoskopi Neden Yapılır?

Kolonoskopi hem kolorektal kanser taraması hem de çeşitli gastrointestinal yakınmaların araştırılması amacıyla yapılabilir.

Başlıca nedenler:

• Kolorektal kanser taraması
• Pozitif dışkıda gizli kan veya FIT testi
• Makattan kanama
• Nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi
• Bağırsak alışkanlığında açıklanamayan değişiklik
• Uzun süren veya tekrarlayan ishal
• Seçilmiş hastalarda kronik karın ağrısının değerlendirilmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İnflamatuvar bağırsak hastalığının tanısı ve takibi
• Daha önce saptanmış poliplerin takibi
• Kolorektal kanser tedavisi sonrasında takip
• Görüntüleme yöntemlerinde saptanan şüpheli bağırsak bulgularının değerlendirilmesi

Kolonoskopi Kimlere Yapılır?

Kolonoskopi, tarama amacıyla hiçbir şikâyeti olmayan kişilere yapılabileceği gibi belirtileri olan hastalarda tanısal amaçla da uygulanabilir.

Kolonoskopi gerekliliğini kişinin yaşı, yakınmaları, aile öyküsü, daha önceki polip veya kanser öyküsü, inflamatuvar bağırsak hastalığı ve diğer risk faktörleri belirler.

Her karın ağrısı, kabızlık veya ishal durumunda kolonoskopi yapılması gerekmez. İşlemin gerekliliği klinik değerlendirme sonucunda belirlenir.

Kolon Kanseri Taraması Kaç Yaşında Başlar?

Güncel uluslararası önerilerde ortalama riskli yetişkinlerde kolorektal kanser taramasına 45 yaşında başlanması önerilmektedir.

Tarama 45–75 yaş arasında düzenli olarak sürdürülür. 76–85 yaş arasında taramaya devam edilip edilmeyeceği kişinin genel sağlık durumu, yaşam beklentisi, daha önceki tarama sonuçları ve tercihleri dikkate alınarak kişiselleştirilir.

85 yaşından sonra rutin kolorektal kanser taraması genel olarak önerilmez.

Ortalama riskli bir kişide tarama amacıyla yapılan kaliteli kolonoskopi tamamen normal ise bir sonraki kolonoskopi çoğu durumda yaklaşık 10 yıl sonra planlanabilir. Polip saptanması veya başka risk faktörleri bulunması halinde takip aralığı değişir.

Ailede Kolon Kanseri Varsa Kolonoskopi Ne Zaman Yapılmalıdır?

Birinci derece yakınında kolorektal kanser veya ileri özellik taşıyan kolon polibi bulunan kişiler ortalama risk grubundan farklı değerlendirilebilir.

Taramanın başlangıç yaşı ve kolonoskopi aralığı:

• Hastalığın ailede hangi yaşta görüldüğüne
• Kaç birinci derece yakının etkilendiğine
• Daha önceki kolonoskopi sonuçlarına
• Lynch sendromu veya ailesel adenomatöz polipozis gibi kalıtsal sendromların bulunup bulunmadığına

göre kişiselleştirilir.

Bu nedenle belirgin aile öyküsü bulunan kişiler standart 45 yaş tarama programını beklemeden gastroenteroloji değerlendirmesi almalıdır.

Kolonoskopi Hazırlığı Nasıl Yapılır?

Kolonoskopinin başarılı olabilmesi için bağırsak iç yüzeyinin temiz olması gerekir. Yetersiz bağırsak temizliği küçük poliplerin veya diğer lezyonların gözden kaçmasına, işlemin uzamasına veya kolonoskopinin tekrarlanmasına neden olabilir.

Hazırlık genellikle:

• Beslenmenin geçici olarak düzenlenmesi
• Bağırsak temizleme solüsyonunun kullanılması
• Yeterli uygun sıvı alınması
• İşlem öncesi açlık kurallarına uyulması

basamaklarından oluşur.

Kullanılacak bağırsak temizleme ilacı ve hazırlık programı kişinin yaşı, böbrek ve kalp hastalıkları, kabızlık öyküsü, kullandığı ilaçlar ve önceki kolonoskopi hazırlığının kalitesine göre değişebilir.

Kolonoskopi Öncesi Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Eski uygulamalarda hastalara birkaç gün boyunca yalnızca sıvı tüketmeleri önerilebiliyordu. Güncel hazırlık protokollerinde bu yaklaşım her hasta için zorunlu değildir.

İşlemden önceki dönemde doktorun veya endoskopi ünitesinin talimatına göre düşük lifli ve düşük posalı beslenme uygulanabilir.

Bağırsak hazırlığının özellikle son bölümünde berrak sıvılara geçilmesi istenebilir.

Berrak sıvılara örnek olarak:

• Su
• Posasız ve berrak elma suyu gibi bazı içecekler
• Tanesiz berrak et veya tavuk suyu
• Sütsüz çay veya kahve

verilebilir.

Kırmızı veya mor renkteki sıvılar bazı merkezlerde bağırsak içinde kanla karışabileceği için önerilmez.

Bağırsak Temizleme İlacı Nasıl Kullanılır?

Güncel kılavuzlarda bağırsak temizleme solüsyonunun bölünmüş doz (split-dose) şeklinde kullanılması güçlü biçimde önerilmektedir.

Bu yöntemde hazırlık solüsyonunun bir bölümü işlemden önceki gün, kalan bölümü ise kolonoskopiye daha yakın bir zamanda alınır.

Split-dose hazırlıkta ikinci bölümün genellikle kolonoskopiden 4–6 saat önce başlanması ve işlemden en az 2 saat önce tamamlanması önerilir.

Öğleden sonra yapılacak bazı kolonoskopilerde aynı gün hazırlık programı da kullanılabilir.

Ancak reçete edilen ürünün türüne göre miktar ve kullanım şekli değişebileceğinden hastalar kendilerine verilen hazırlık talimatını esas almalıdır.

Kolonoskopi Öncesi İlaçlar Kesilir mi?

Kolonoskopi öncesinde kullanılan ilaçların sağlık ekibine bildirilmesi gerekir.

Özellikle:

• Aspirin
• Warfarin
• DOAC grubu kan sulandırıcılar
• Klopidogrel ve diğer antiplatelet ilaçlar
• Diyabet ilaçları ve insülin
• Demir preparatları

işlem öncesinde özel planlama gerektirebilir.

Kolonoskopi Nasıl Yapılır?

Kolonoskopi çoğunlukla hasta sol yan pozisyonda yatarken başlatılır.

Esnek kolonoskop anüsten ilerletilerek rektum ve kalın bağırsağın bölümleri sistematik olarak incelenir. Başarılı tam kolonoskopide cihaz kolonun başlangıç bölgesine, yani çekuma kadar ilerletilir.

Bağırsak duvarının ayrıntılı incelenebilmesi için işlem sırasında bağırsak içine genellikle karbondioksit veya hava verilir.

Şüpheli bir alan görülürse biyopsi alınabilir; polip saptanırsa uygun olanlar aynı seansta çıkarılabilir.

Kolonoskopide Sedasyon Kullanılır mı?

Kolonoskopi sedasyonsuz, hafif-orta sedasyon altında veya daha derin sedasyon/anestezi ile yapılabilir.

Kullanılacak yöntem hastanın sağlık durumu, işlemin niteliği, hasta tercihi ve merkezin uygulamasına göre değişebilir.

Bu nedenle her hastanın mutlaka genel anestezi altında “tamamen uyutulması” zorunlu değildir.

Kolonoskopide Biyopsi ve Polip Çıkarma Nasıl Yapılır?

Kolonoskopun içindeki çalışma kanalından geçirilen özel aletlerle bağırsak mukozasından küçük doku örnekleri alınabilir.

Biyopsi alınması kanser olduğu anlamına gelmez. İnflamasyon, inflamatuvar bağırsak hastalıkları, mikroskobik kolit veya şüpheli görülen diğer alanların değerlendirilmesi için de biyopsi alınabilir.

Polipler ise büyüklükleri ve şekillerine göre biyopsi forsepsi, snare polipektomi, endoskopik mukozal rezeksiyon veya uygun diğer endoskopik yöntemlerle çıkarılabilir.

Adenomatöz ve bazı serrated poliplerin çıkarılması gelecekte gelişebilecek kolorektal kanser riskinin azaltılmasına katkı sağlar.

Kolonoskopi Ne Kadar Sürer?

Standart tanısal kolonoskopi çoğu hastada yaklaşık 30–45 dakika sürebilir.

Ancak çok sayıda polip çıkarılması, büyük polip tedavisi, biyopsiler veya teknik olarak zor bir inceleme işlemin daha uzun sürmesine neden olabilir.

Hazırlık, sedasyon ve işlem sonrası gözlem süresi kolonoskopinin kendisinden daha uzun olabileceği için hastanede geçirilen toplam süre yalnızca işlem süresinden ibaret değildir.

Kolonoskopi Sonrası Nelere Dikkat Edilmelidir?

İşlemden sonra hasta kullanılan sedasyonun etkisi geçene kadar gözlem altında tutulur.

Bağırsak içine verilen gaz nedeniyle kısa süreli:

• Şişkinlik
• Gaz
• Hafif kramp

görülebilir. Yürümek gazın çıkarılmasına yardımcı olabilir.

Hekim farklı bir öneride bulunmadıysa çoğu hasta işlem sonrasında beslenmesine kademeli olarak dönebilir.

Büyük polip çıkarılması veya ileri endoskopik tedavi uygulanması durumunda beslenme, ilaçlar ve fiziksel aktivite konusunda özel talimatlar verilebilir.

Kolonoskopinin Riskleri Nelerdir?

Kolonoskopi genel olarak güvenli bir işlemdir ancak tüm tıbbi girişimlerde olduğu gibi bazı komplikasyonlar görülebilir.

Başlıca riskler:

• Polipektomi veya biyopsi sonrası kanama
• Bağırsak duvarında perforasyon
• Sedasyon veya anesteziyle ilişkili solunum veya dolaşım sorunları
• Nadir olarak enfeksiyon veya ileri endoskopik tedavilere özgü komplikasyonlar

Komplikasyon riski özellikle büyük poliplerin çıkarılması gibi tedavi edici işlemlerde yalnızca tanısal kolonoskopiye göre daha yüksek olabilir.

Kolonoskopi Sonrası Hangi Belirtiler Acildir?

Özellikle polip çıkarıldıktan sonra az miktarda kan görülebilmesi mümkün olmakla birlikte fazla, devam eden veya pıhtılı kanama normal kabul edilmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Kolonoskopi: Kalın Bağırsağın İncelenmesi
2. American Cancer Society. Colorectal Cancer Screening Guideline
3. U.S. Preventive Services Task Force. Colorectal Cancer: Screening
4. American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Optimizing Bowel Preparation Quality for Colonoscopy
5. American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Understanding Colonoscopy