Epilepsi (Sara) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Halk arasında “sara hastalığı” olarak da bilinen epilepsi, dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen nörolojik bir hastalıktır. Epilepsi her yaş grubunda görülebilir ve farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir.

Epilepsi (Sara) Nedir?

Epilepsi; beyinde anormal elektriksel aktivite sonucu ortaya çıkan, tekrar eden nöbetlerle karakterize bir sinir sistemi bozukluğudur. Nöbetler, beynin hangi bölgesinin etkilendiğine ve elektriksel aktivitenin ne kadar yayıldığına bağlı olarak farklı şekillerde görülebilir.

Her nöbet epilepsi anlamına gelmez. Ateş, kan şekeri düşüklüğü, elektrolit bozukluğu, alkol-madde etkisi veya akut beyin hasarı gibi geçici nedenlere bağlı nöbetler de görülebilir. Bu nedenle nöbet geçiren kişinin nöroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Epilepsinin Belirtileri Nelerdir?

Epilepsinin belirtileri nöbet türüne göre değişiklik gösterir. Şüphe durumunda bir nöroloji uzmanına başvurmak gerekir. En yaygın belirtiler arasında bilinç kaybı, kasılmalar, kontrolsüz hareketler, bakakalma, ani korku hissi ve mideden yukarı yükselen his yer alabilir.

• Bilinç kaybı veya çevreden kopma: Kişi kısa süreli yanıt vermeyebilir veya olup biteni hatırlamayabilir.
• Kasılmalar ve kontrolsüz hareketler: Büyük nöbetlerde kol ve bacaklarda ritmik kasılmalar görülebilir.
• Bakakalma nöbetleri: Özellikle çocukluk çağında kısa süreli dalma ve çevreden kopma şeklinde görülebilir.
• Duyusal belirtiler: Ani korku, garip koku-tat algısı, karın bölgesinden yukarı doğru yükselen his veya deja vu benzeri deneyimler yaşanabilir.
• Otonom belirtiler: Ağızdan köpük gelmesi, idrar kaçırma, morarma veya nefes değişikliği bazı nöbetlerde görülebilir.
• Nöbet sonrası dönem: Uyku hali, yorgunluk, baş ağrısı, kas ağrısı veya kısa süreli kafa karışıklığı gelişebilir.

Epilepsi Neden Olur?

Bazı durumlarda epilepsinin kesin nedeni tespit edilemez. Epilepsinin nedenleri arasında genetik yatkınlık, kafa travmaları, kafa içi kanama, enfeksiyonlar, tümörler, doğum sırasında oluşan beyin hasarı ve metabolik bozukluklar yer alabilir.

• Genetik yatkınlık veya aile öyküsü
• Kafa travmaları ve beyin hasarı
• Beyin kanaması veya inme sonrası gelişen hasar
• Menenjit veya ensefalit gibi enfeksiyonlar
• Beyin tümörleri veya yapısal beyin bozuklukları
• Doğum sırasında oksijensiz kalma veya gelişimsel beyin hasarı
• Metabolik bozukluklar ve bazı sistemik hastalıklar

Epilepsi Tanısı Nasıl Konulur?

Epilepsi tanısı koymak için öncelikle hastanın ayrıntılı tıbbi öyküsü alınır ve nörolojik muayene yapılır. Nöbetin nasıl başladığı, ne kadar sürdüğü, bilinç durumunda değişiklik olup olmadığı, nöbet sonrası belirtiler, kullanılan ilaçlar, uyku düzeni ve aile öyküsü değerlendirilir.

Elektroensefalografi (EEG) testi ile beyin dalgalarındaki elektriksel aktivite incelenir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile beynin olası yapısal bozuklukları, tümör veya kanama gibi nedenler araştırılabilir. Kan testleri ise metabolik bozukluklar, enfeksiyonlar veya nöbeti tetikleyebilecek diğer faktörlerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Epilepsi tanısı yalnızca tek bir test sonucuna göre değil; öykü, muayene, EEG, görüntüleme ve laboratuvar bulgularının birlikte değerlendirilmesiyle konulur. Uygun tedavi planı nöroloji uzmanı tarafından hastaya özel belirlenir.

Epilepsi Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Epilepsi hastalarının büyük bir kısmında uygun tedavi ile nöbetler kontrol altına alınabilir. Tedavinin amacı nöbet sıklığını azaltmak, güvenliği artırmak, ilaç yan etkilerini yönetmek ve yaşam kalitesini korumaktır.

• İlaç tedavisi: Antiepileptik ilaçlar nöbetleri kontrol altına almak için en sık kullanılan tedavi yöntemidir. İlaç seçimi nöbet tipine, yaşa, eşlik eden hastalıklara ve olası yan etkilere göre yapılır.
• Yaşam tarzı düzenlemeleri: Uykusuzluk, alkol, ilaç atlama ve bazı kişisel tetikleyiciler nöbet riskini artırabilir. Düzenli uyku ve ilaç uyumu önemlidir.
• Dirençli epilepsi değerlendirmesi: Uygun ilaçlara rağmen nöbetler devam ediyorsa ileri epilepsi değerlendirmesi gerekebilir.
• Cerrahi ve cihaz tedavileri: İlaç tedavisiyle yeterli başarı sağlanamayan seçilmiş hastalarda epilepsi cerrahisi, vagus sinir stimülasyonu (VNS) veya diğer nöromodülasyon yöntemleri değerlendirilebilir.

Epilepsi Nöbeti Geçiren Birine Nasıl Müdahale Edilir?

Epilepsi nöbeti geçiren birine doğru şekilde müdahale etmek, kişinin zarar görmesini önlemek açısından önemlidir. Öncelik panik yapmadan güvenliği sağlamaktır.

Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse, kişi bilincini geri kazanamazsa, art arda nöbetler olursa, nöbet suda gerçekleşirse, kişi yaralanırsa, hamileyse, nefes almakta zorlanıyorsa veya bu kişinin ilk nöbetiyse vakit kaybetmeden 112 Acil Servis aranmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Epilepsi (Sara) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
2. CDC. First Aid for Seizures
3. NINDS. Epilepsy and Seizures
4. Mayo Clinic. Epilepsy - Symptoms and Causes
5. Mayo Clinic. Epilepsy - Diagnosis and Treatment