İnme Nedir? Belirtileri, Akut İnme Tedavisi ve İnmeden Korunma Yolları

İnme, beynin bir bölümüne giden kan akımının damar tıkanıklığı nedeniyle kesilmesi veya beyin damarlarından birinin yırtılarak kanamaya neden olması sonucunda gelişen acil bir nörolojik durumdur.

Beyin dokusu oksijen ve glikoza sürekli ihtiyaç duyar. Kan akımının kesilmesiyle beyin hücreleri kısa sürede zarar görmeye başlayabilir. Bu nedenle inmede tanı ve tedavi için geçen her dakika önemlidir.

Yüzde ani kayma, kol veya bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı, ani denge kaybı veya koordinasyon bozukluğu gibi belirtiler ortaya çıktığında semptomların geçmesini beklemek yerine 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

İnme Nedir?

İnme, beyin dolaşımındaki ani bir bozukluğa bağlı olarak ortaya çıkan nörolojik fonksiyon kaybıdır.

İnme temel olarak iki ana mekanizmayla gelişir:

• İskemik inme: Beyni besleyen bir damarın pıhtı veya başka bir nedenle tıkanması sonucu kan akımının azalması veya kesilmesidir.
• Hemorajik inme: Beyin içindeki veya beyin çevresindeki bir damarın yırtılması sonucu kanama gelişmesidir.

İskemik inme en sık görülen inme türüdür. Ancak hastanın belirtilerine bakarak iskemik ve hemorajik inmeyi birbirinden güvenilir biçimde ayırmak mümkün değildir. Bunun için acil beyin görüntülemesi gerekir.

İnme Ne Kadar Sık Görülür?

İnme dünya genelinde önemli bir ölüm ve kalıcı engellilik nedenidir.

Dünya Sağlık Örgütü'nün 2025 yılında yayımladığı ve 2021 küresel verilerini temel alan güncel değerlendirmesine göre:

• 2021 yılında dünyada yaklaşık 11,9 milyon yeni inme meydana geldi.
• Yaklaşık 93,8 milyon kişi inme geçirmiş olarak yaşamaktaydı.
• İnme, ölüm ve engellilik yükü birlikte değerlendirildiğinde dünyada üçüncü önde gelen neden durumundaydı.
• Yaşam boyu inme riskinin yaklaşık her 4 yetişkinden 1'ini etkileyebileceği tahmin edilmektedir.

Türkiye için yayımlanmış ayrıntılı Global Burden of Disease 2019 analizinde ise 2019 yılında:

• Yaklaşık 125.345 yeni inme
• Yaklaşık 1.080.380 inme geçirmiş kişi
• Yaklaşık 48.947 inme ilişkili ölüm

tahmin edilmiştir.

İnme Türleri Nelerdir?

İskemik İnme

İskemik inme, beyne kan taşıyan bir damarın tıkanması sonucunda gelişir.

Pıhtı:

• Beyin veya boyun damarlarında oluşabilir.
• Kalpte oluşup kan dolaşımıyla beyne taşınabilir.
• Damar sertliği ve aterosklerotik plaklarla ilişkili olabilir.

Atriyal fibrilasyon, karotis arter hastalığı, hipertansiyon, diyabet, sigara ve yüksek kolesterol iskemik inme riskini artırabilen faktörler arasındadır.

Hemorajik İnme

Hemorajik inmede damar yırtılması sonucunda beyin içinde veya beyin çevresinde kanama oluşur.

Başlıca iki grubu:

• İntraserebral kanama: Beyin dokusu içine kanama
• Subaraknoid kanama: Beyni çevreleyen zarların arasındaki alana kanama

olarak tanımlanabilir.

Kontrolsüz hipertansiyon hemorajik inmenin önemli risk faktörlerinden biridir. Anevrizma gibi damar hastalıkları da bazı beyin kanamalarına neden olabilir.

İnme Belirtileri Nelerdir?

İnme belirtileri çoğunlukla ani olarak ortaya çıkar.

Başlıca belirtiler:

• Yüzün bir tarafında ani kayma veya uyuşma
• Bir kol veya bacakta, özellikle vücudun tek tarafında ani güçsüzlük veya uyuşma
• Konuşmanın bozulması veya söylenenleri anlamada güçlük
• Bir veya iki gözde ani görme kaybı ya da görme değişikliği
• Ani baş dönmesi
• Ani denge veya koordinasyon kaybı
• Ani yürüme güçlüğü

Bazı beyin kanamalarında daha önce yaşanmamış, aniden başlayan çok şiddetli baş ağrısı da görülebilir.

B.E. F.A.S.T. ile İnme Nasıl Anlaşılır?

İnme belirtilerini hatırlamak için B.E. F.A.S.T. yaklaşımı kullanılabilir:

Belirtilerden yalnızca biri bile varsa inme olasılığı düşünülmelidir.

İnme Şüphesinde Ne Yapılmalı?

1. 112'yi hemen arayın. Belirtilerin geçmesini beklemeyin.
2. Belirtilerin başladığı zamanı not edin. Kesin başlangıç bilinmiyorsa kişinin en son normal görüldüğü saati sağlık ekibine söyleyin.
3. Hastayı mümkün olduğunca sakin ve güvenli bir pozisyonda tutun.
4. Kendi aracıyla hastaneye gitmeye çalışmak yerine acil sağlık sistemini kullanın.
5. Doktor veya acil sağlık ekibi söylemedikçe aspirin vermeyin.

Akut İskemik İnme Nasıl Tedavi Edilir?

Hastaneye ulaşıldığında ilk amaçlardan biri inmenin damar tıkanıklığına mı yoksa kanamaya mı bağlı olduğunu hızla belirlemektir.

Bu amaçla:

• Nörolojik muayene
• Beyin BT veya MR görüntülemesi
• Gerekli hastalarda BT/MR anjiyografi
• Seçilmiş hastalarda perfüzyon veya ileri görüntüleme

uygulanabilir.

Damar Açıcı Tedavi: İntravenöz Tromboliz

2026 AHA/ASA akut iskemik inme kılavuzuna göre uygun hastalarda intravenöz tromboliz, akut iskemik inmenin temel tedavilerinden biridir.

Uygun hastalarda alteplaz veya tenekteplaz, semptom başlangıcından itibaren standart 4,5 saatlik tedavi penceresi içinde kullanılabilir.

Başlangıç zamanı bilinmeyen veya 4,5–9 saat arasında başvuran bazı seçilmiş hastalar da ileri beyin görüntüleme kriterlerine göre tromboliz açısından değerlendirilebilir.

Mekanik Trombektomi

Beynin büyük damarlarından birinin tıkandığı bazı hastalarda, kasık veya el bileğinden damar içine ilerletilen kateter sistemleriyle pıhtının mekanik olarak çıkarıldığı endovasküler trombektomi uygulanabilir.

2026 kılavuzu büyük damar tıkanıklığında endovasküler tedavinin yerini güçlendirmekte ve görüntüleme ile uygun olduğu belirlenen daha geniş hasta gruplarında kullanımını desteklemektedir.

Özellikle bazı baziler arter tıkanıklıklarında semptom başlangıcından itibaren 24 saate kadar seçilmiş hastalarda trombektomi yararlı olabilir.

Hangi hastanın tromboliz veya trombektomiye uygun olduğu yalnızca inme ekibi tarafından yapılacak acil klinik ve görüntüleme değerlendirmesiyle belirlenir.

Geçici İskemik Atak (GİA/TIA) Nedir?

Geçici iskemik atak (GİA/TIA), beyin veya göz dolaşımının geçici olarak bozulmasına bağlı ortaya çıkan inme benzeri nörolojik belirtilerdir.

Belirtiler kısa sürede tamamen düzelebilir. Ancak semptomların geçmesi durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez.

GİA:

• Yaklaşan bir inmenin uyarısı olabilir.
• Nedeninin hızlı şekilde araştırılması gerekir.
• Karotis darlığı, atriyal fibrilasyon veya başka vasküler nedenlerle ilişkili olabilir.

İnme Risk Faktörleri Nelerdir?

İnme risk faktörlerinin bir bölümü değiştirilebilir, bir bölümü ise değiştirilemez.

Değiştirilebilir Risk Faktörleri

• Hipertansiyon
• Diyabet
• Yüksek LDL kolesterol ve dislipidemi
• Sigara kullanımı
• Obezite ve fazla kilo
• Fiziksel hareketsizlik
• Yüksek tuz içeren ve dengesiz beslenme
• Zararlı düzeyde alkol kullanımı
• Atriyal fibrilasyon
• Bazı kalp hastalıkları
• Uyku apnesi
• Bazı böbrek hastalıkları

Dünya Sağlık Örgütü, hipertansiyonu inmenin en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biri olarak tanımlamaktadır.

Değiştirilemeyen Risk Faktörleri

• İleri yaş
• Daha önce inme veya geçici iskemik atak geçirmiş olmak
• Bazı genetik ve ailesel faktörler

İnmeden Nasıl Korunulur?

İlk inmenin önlenmesinde kişinin toplam kardiyovasküler ve serebrovasküler riskinin değerlendirilmesi önemlidir.

2024 AHA/ASA primer inme korunma kılavuzunda yaşam tarzı, tansiyon, metabolik riskler ve kişiye özgü faktörlerin birlikte yönetilmesi vurgulanmaktadır.

1. Tansiyonu Kontrol Altında Tutun

Hipertansiyon inmenin en güçlü değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.

Tansiyon yüksekliği bulunan kişilerde yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerektiğinde hekim tarafından verilen antihipertansif tedavinin düzenli kullanılması önemlidir.

2. Sigara Kullanmayın

Sigara damar duvarında hasara, ateroskleroza ve pıhtılaşma riskinin artmasına katkıda bulunur.

Sigara kullanan kişilerde bırakma desteği inme ve diğer kalp-damar hastalıklarının önlenmesi açısından önemlidir.

3. Diyabeti Kontrol Edin

Diyabet damar hastalıkları riskini artırabilir. Kan şekeri, kan basıncı, lipidler ve kilo yönetimi birlikte ele alınmalıdır.

4. Kolesterol Düzeylerini Takip Edin

Yüksek LDL kolesterol aterosklerotik damar hastalığı riskine katkıda bulunur. İlaç tedavisi gereksinimi kişinin toplam kardiyovasküler riskine göre belirlenir.

5. Sağlıklı Beslenin

Sebze, meyve, tam tahıllar, uygun protein kaynakları ve sağlıklı yağlara dayalı; tuz, doymuş yağ ve aşırı işlenmiş gıdaların sınırlandığı beslenme düzeni damar sağlığını destekler.

Akdeniz tipi beslenme modeli inme riskinin azaltılmasına yönelik öneriler arasında yer almaktadır.

6. Düzenli Fiziksel Aktivite Yapın

Genel olarak yetişkinlerde haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik fiziksel aktivite hedeflenebilir. Egzersiz planı yaşa ve mevcut hastalıklara göre kişiselleştirilmelidir.

7. Atriyal Fibrilasyonu Önemseyin

Atriyal fibrilasyon kalpte pıhtı oluşumuna ve bu pıhtının beyne giderek inmeye neden olmasına yol açabilir.

Uygun hastalarda antikoagülan tedavi inme riskini önemli ölçüde azaltabilir. Ancak bu ilaçlar hekim değerlendirmesi olmadan başlanmamalıdır.

İkinci Bir İnme Nasıl Önlenir?

Daha önce inme veya GİA geçirmiş kişilerde yeni bir inmenin önlenmesine sekonder korunma adı verilir.

Sekonder korunmada uygulanacak tedavi ilk inmenin nedenine göre değişir.

Değerlendirmede:

• Beyin ve boyun damarları
• Kalp ritmi
• Atriyal fibrilasyon
• Karotis arter darlığı
• Kan basıncı
• Kolesterol
• Diyabet
• Sigara kullanımı ve diğer yaşam tarzı faktörleri

incelenebilir.

2021 AHA/ASA sekonder korunma kılavuzu, tedavinin inmenin nedenine göre belirlenmesini özellikle vurgular.

Kan Sulandırıcı İlaçlar Kimlerde Kullanılır?

Halk arasında “kan sulandırıcı” olarak bilinen ilaçlar farklı gruplardan oluşur ve her inme hastasında aynı ilaç kullanılmaz.

Antiplatelet İlaçlar

Aspirin veya klopidogrel gibi antiplatelet ilaçlar, atriyal fibrilasyona bağlı olmayan bazı iskemik inme ve GİA hastalarında yeniden pıhtı oluşma riskini azaltmak amacıyla kullanılabilir.

Bazı erken başvuran minör iskemik inme veya yüksek riskli GİA hastalarında kısa süreli çift antiplatelet tedavisi uygulanabilir.

Uzun süreli çift antiplatelet tedavisi her hasta için önerilmez.

Antikoagülan İlaçlar

Atriyal fibrilasyon gibi kalp kaynaklı pıhtı riskinin bulunduğu uygun hastalarda antikoagülan tedavi tercih edilebilir.

Antiplatelet ve antikoagülan ilaçların birlikte kullanılması çoğu hastada rutin değildir ve kanama riskini artırabileceğinden yalnızca belirli tıbbi gerekçelerle uygulanır.

Karotis Darlığı ve İnme Riski

Karotis arterler boynun iki yanında yer alan ve beyne kan taşıyan ana damarlardır.

Ateroskleroz nedeniyle karotis damarında ciddi darlık oluşması bazı iskemik inmelerin nedeni olabilir.

Darlığın:

• Derecesi
• Belirti oluşturup oluşturmadığı
• Hastanın yaşı
• Diğer hastalıkları
• Damarın anatomisi

tedavi kararını etkiler.

Uygun seçilmiş semptomatik ciddi karotis darlığında karotis endarterektomi veya bazı hastalarda karotis stentleme değerlendirilebilir.

Her karotis darlığı girişim gerektirmez. İlaç tedavisi ve damar risk faktörlerinin yoğun kontrolü tedavinin temel parçalarıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. İnme Nedir? İnme Nasıl Önlenir?
2. World Health Organization. Stroke – Fact Sheet
3. American Heart Association / American Stroke Association. 2026 Guideline for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke
4. American Heart Association / American Stroke Association. 2024 Guideline for the Primary Prevention of Stroke
5. American Heart Association / American Stroke Association. 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack
6. American Stroke Association. Stroke Symptoms and Warning Signs
7. American Stroke Association. Aspirin and Stroke
8. Topçuoğlu MA. Stroke Epidemiology and Near Future Projection in Turkey: Analysis of Turkey Data from the Global Burden of Disease Study. Turkish Journal of Neurology. 2022;28:200-211.