Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi) Nedir? Belirtileri, Tedavisi ve Endoskopik Cerrahi

Boyun fıtığı (servikal disk hernisi), boyun omurları arasındaki disklerden birinin dış tabakasının bozulması sonucu disk materyalinin normal sınırlarının dışına taşmasıdır.

Fıtıklaşan disk sinir köküne baskı yaptığında boyundan omuza ve kola yayılan ağrı, uyuşma veya güç kaybı gelişebilir. Daha merkezi ve ileri basılarda omurilik etkilenerek el becerilerinde bozulma, denge ve yürüme sorunları gibi daha ciddi nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir.

Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi) Nedir?

Boyun omurgası yedi omurdan oluşur. Omurların arasında bulunan intervertebral diskler omurganın hareketine katkıda bulunur ve mekanik yüklerin dağıtılmasına yardımcı olur.

Diskin merkezindeki daha yumuşak yapı ile dışındaki lifli halka zaman içinde dejenerasyona uğrayabilir. Diskte oluşan çıkıntı veya fıtıklaşma:

• Sinir kökünü
• Omuriliği
• Ya da her ikisini birlikte

etkileyebilir.

Ancak görüntülemede görülen her disk çıkıntısı belirti oluşturmaz. Boyun fıtığının klinik önemi, hastanın yakınmaları ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Boyun Fıtığı Neden Olur?

Boyun fıtığının en sık zeminini disklerde zamanla gelişen dejeneratif değişiklikler oluşturur.

Disklerin su içeriği ve esnekliği yaşla birlikte azalabilir. Dış lifli yapıda oluşan değişiklikler disk materyalinin dışarı doğru taşmasına zemin hazırlayabilir.

Boyun fıtığı gelişimiyle ilişkili olabilecek faktörler arasında:

• Yaşa bağlı disk dejenerasyonu
• Genetik ve bireysel yatkınlık
• Sigara kullanımı
• Tekrarlayan veya yoğun mekanik yüklenmeler
• Bazı travmalar

bulunabilir.

Tek başına telefon veya bilgisayar kullanmak doğrudan “fıtık oluşturur” şeklinde değerlendirilmemelidir. Bununla birlikte uzun süre aynı pozisyonda kalmak boyun ve omuz ağrılarının artmasına katkıda bulunabilir.

Boyun Fıtığı Belirtileri Nelerdir?

Boyun fıtığı hiçbir belirti oluşturmayabileceği gibi sinir kökü veya omurilik basısına bağlı farklı yakınmalara da neden olabilir.

Sinir kökü etkilenmesinde:

• Boyun ağrısı
• Omuzdan kola ve ele yayılan ağrı
• Kolda veya elde uyuşma ve karıncalanma
• Belirli kas gruplarında güç kaybı
• Refleks değişiklikleri

görülebilir.

Ağrının baş veya kol hareketleriyle değişmesi mümkündür. Ancak her boyun, omuz veya kol ağrısının nedeni boyun fıtığı değildir.

Servikal Radikülopati Nedir?

Servikal radikülopati, boyundaki bir sinir kökünün sıkışması veya irritasyonu sonucu o sinirin dağılım alanında ağrı, uyuşma, karıncalanma veya güçsüzlük gelişmesidir.

Disk fıtığı servikal radikülopatinin nedenlerinden biridir. Yaşa bağlı kemik çıkıntıları ve foraminal daralma gibi dejeneratif değişiklikler de sinir kökünü sıkıştırabilir.

Birçok servikal radikülopati vakası cerrahi gerektirmeden zaman içerisinde iyileşebilir.

Boyun Fıtığında Omurilik Basısı Hangi Belirtileri Oluşturabilir?

Fıtık veya eşlik eden kanal daralması omuriliğe belirgin baskı yapıyorsa servikal miyelopati gelişebilir.

Belirtiler arasında:

• Elde beceri kaybı
• Düğme ilikleme veya yazı yazmada zorlanma
• Ellerde uyuşma veya güçsüzlük
• Bacaklarda sertlik veya güç kaybı
• Denge ve yürüme bozukluğu
• Sık düşme veya ayaklarda koordinasyon sorunu
• İleri durumlarda mesane veya bağırsak kontrolünde değişiklik

bulunabilir.

Boyun Fıtığı Tanısı Nasıl Konur?

Tanı hastanın yakınmaları, tıbbi öyküsü, nörolojik muayene ve gerekli durumlarda görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilerek konur.

Muayenede:

• Kas gücü
• Duyu
• Refleksler
• Boyun hareketleri
• El becerileri
• Yürüme ve denge

değerlendirilebilir.

MR Ne Zaman Kullanılır?

Manyetik rezonans görüntüleme; diskleri, sinir köklerini, omuriliği ve çevredeki yumuşak dokuları değerlendirmede temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

Özellikle kalıcı veya ilerleyici nörolojik bulgular, cerrahi planlama ya da ciddi omurilik/sinir basısı şüphesinde önemlidir.

Ancak MR bulgusu mutlaka hastanın şikâyetleri ve nörolojik muayenesiyle birlikte yorumlanmalıdır.

EMG Gerekebilir mi?

Sinir kökü basısının başka periferik sinir hastalıklarından ayrılması gereken seçilmiş hastalarda elektromiyografi (EMG) ve sinir ileti çalışmaları kullanılabilir.

Boyun Fıtığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi her hastada aynı değildir. Boyun fıtığının görüntüsü kadar ağrının şiddeti, nörolojik bulgular ve kişinin günlük yaşamındaki fonksiyon kaybı dikkate alınır.

İlerleyici nörolojik kaybı veya omurilik basısına bağlı acil cerrahi gereksinimi olmayan hastalarda başlangıç tedavisi çoğunlukla cerrahi dışıdır.

Tedavi planında:

• Aktivitenin uygun şekilde düzenlenmesi
• Hekim değerlendirmesiyle ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar
• Kişiye uygun fizik tedavi ve egzersiz
• Postür ve günlük yaşam düzenlemeleri
• Seçilmiş hastalarda girişimsel ağrı tedavileri

değerlendirilebilir.

Boyun Fıtığında Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Cerrahi tedavi özellikle:

• İlerleyen veya belirgin kas güçsüzlüğü
• Omurilik basısı ve miyelopati bulguları
• Uygun cerrahi dışı tedaviye rağmen devam eden ve yaşam kalitesini önemli ölçüde bozan radiküler ağrı
• Muayene ve görüntülemede şikâyetlerle uyumlu belirgin sinir basısı

bulunduğunda değerlendirilebilir.

Cerrahi karar yalnızca MR'daki fıtığın büyüklüğüne göre verilmez.

Boyun Fıtığı Ameliyatı Yöntemleri Nelerdir?

Uygulanabilecek cerrahi yöntem hastalığın seviyesine, fıtığın yerleşimine, omurilik veya sinir basısının şekline, omurga stabilitesine ve hastanın anatomisine göre değişir.

Başlıca seçenekler:

Anterior Servikal Diskektomi ve Füzyon (ACDF)

Boynun ön tarafından girilerek fıtıklaşmış veya dejeneratif disk dokusunun çıkarılması, sinir ve/veya omuriliğin rahatlatılması ve ilgili seviyenin füzyonla stabilize edilmesidir.

Servikal Disk Protezi

Uygun seçilmiş hastalarda hasarlı disk çıkarıldıktan sonra segment hareketini korumayı amaçlayan yapay disk protezi yerleştirilebilir.

Posterior Servikal Foraminotomi / Diskektomi

Özellikle belirli yana yerleşimli sinir kökü basılarında boynun arka tarafından sinir kökünün rahatlatılması amacıyla uygulanabilir. Seçilmiş hastalarda füzyon gerektirmeden yapılabilir.

Endoskopik Servikal Cerrahi

Uygun anatomik ve klinik özelliklere sahip seçilmiş hastalarda küçük çalışma kanalları ve kamera sistemi kullanılarak sinir basısının giderilmesini amaçlayan minimal invaziv teknikler uygulanabilir.

Her yöntemin avantajları, sınırlılıkları ve olası komplikasyonları farklıdır.

Boyun Fıtığında Endoskopik Diskektomi Nedir?

Endoskopik servikal diskektomi, seçilmiş boyun fıtıklarında endoskop adı verilen kamera ve özel cerrahi aletler kullanılarak sinir kökünün veya uygun durumlarda diğer sinir yapılarının üzerindeki basının giderilmesini amaçlayan minimal invaziv bir cerrahi yaklaşımdır.

Tek bir endoskopik yöntem yoktur. Fıtığın konumuna ve anatomiye bağlı olarak farklı endoskopik yaklaşımlar kullanılabilir.

Cerrahinin amacı yalnızca MR'daki diski “temizlemek” değil, hastanın şikâyetinden sorumlu sinir basısını yeterli ve güvenli biçimde ortadan kaldırmaktır.

Kimler Endoskopik Diskektomi İçin Uygun Olabilir?

Endoskopik cerrahi her boyun fıtığında uygun değildir.

Hasta seçimi sırasında:

• Fıtığın seviyesi
• Merkezi veya yana yerleşimi
• Sinir kökü ve omurilik basısının derecesi
• Kemik yapıdaki daralma
• Omurga stabilitesi
• Servikal dizilim
• Tek veya çok seviyeli hastalık bulunması
• Hastanın şikâyetleri ve nörolojik muayenesi

birlikte değerlendirilir.

Bazı hastalarda ACDF, servikal disk protezi veya başka bir dekompresyon yöntemi endoskopik cerrahiden daha uygun olabilir.

Endoskopik Servikal Cerrahinin Olası Avantajları Nelerdir?

Uygun seçilmiş hastalarda endoskopik yaklaşımın potansiyel avantajları:

• Daha küçük cerrahi giriş
• Kas ve yumuşak dokularda daha sınırlı cerrahi travma
• Seçilmiş tekniklerde füzyondan kaçınılabilmesi
• Bazı hastalarda daha erken mobilizasyon
• Bazı olgularda kısa hastanede kalış süresi

olabilir.

Ancak bu avantajlar her hastada garanti değildir ve kullanılan endoskopik teknik ile karşılaştırılan cerrahi yönteme göre değişebilir.

Boyun Fıtığı Ameliyatından Sonra Süreç Nasıldır?

Ameliyat sonrası süreç uygulanan cerrahi yönteme ve hastanın nörolojik durumuna göre değişir.

Uygun hastalarda ameliyattan kısa süre sonra mobilizasyon başlanabilir. Bazı minimal invaziv işlemlerde aynı gün veya ertesi gün taburculuk mümkün olabilirken, daha kapsamlı cerrahilerde hastanede kalış süresi uzayabilir.

Taburculuk kararı:

• Nörolojik muayene
• Ağrı kontrolü
• Yürüme
• Yutma ve beslenme
• Yara durumu
• Uygulanan ameliyat türü

dikkate alınarak verilir.

Kola yayılan sinir ağrısı bazı hastalarda erken dönemde belirgin biçimde azalabilir. Uyuşma veya özellikle uzun süredir bulunan kas güçsüzlüğünün iyileşmesi ise daha uzun sürebilir ve tamamen düzelme her hastada garanti edilemez.

Boyun Sağlığını Korumak İçin Neler Yapılabilir?

Boyun fıtığını kesin olarak önleyen bir yöntem yoktur. Disk dejenerasyonunda yaş ve genetik özellikler gibi değiştirilemeyen faktörler de rol oynar.

Genel omurga sağlığını desteklemek için:

• Sigara kullanmamak
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Boyun ve gövde kaslarının kapasitesini korumak
• Çalışma sırasında uzun süre aynı pozisyonda kalmamak
• Ekran ve çalışma alanını kişiye uygun şekilde düzenlemek
• Ağır yükleri kontrollü kaldırmak

yararlı olabilir.

“Mükemmel postür” diye tek bir duruş pozisyonundan çok, uzun süre hareketsiz kalmamak ve pozisyon değiştirmek önemlidir.

Boyun Fıtığında Hangi Belirtilerde Hızlı Değerlendirme Gerekir?

Aşağıdaki bulgular varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:

• Yeni başlayan veya ilerleyen kol ya da el güçsüzlüğü
• Bacaklarda güç veya koordinasyon kaybı
• Yürümede belirgin bozulma
• Ellerde giderek artan beceri kaybı
• Mesane veya bağırsak kontrolünde yeni değişiklik
• Önemli travma sonrası başlayan boyun ağrısı ve nörolojik bulgu

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Boyun Fıtığı (Servikal Disk Hernisi) ve Endoskopik Diskektomi (Tam Kapalı) Ameliyatı
2. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Cervical Radiculopathy (Pinched Nerve)
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Surgical Treatment for Cervical Radiculopathy
4. American Academy of Neurological Surgeons. Herniated Disc
5. North American Spine Society. Clinical Guidelines: Cervical Radiculopathy
6. Wang R, et al. Clinical Outcomes and Future Directions of Endoscopic Cervical Spine Surgery.