ERCP Nedir? Nasıl Yapılır, Kimlere Uygulanır ve Riskleri Nelerdir?

ERCP Nedir?

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi), safra yolları ve pankreas kanallarındaki bazı hastalıkların değerlendirilmesi ve özellikle tedavi edilmesi amacıyla endoskopi ile floroskopik röntgen görüntülemesini birlikte kullanan ileri bir endoskopik işlemdir.

İşlem sırasında özel bir yan görüşlü endoskop ağızdan ilerletilerek on iki parmak bağırsağına ulaşılır. Safra ve pankreas kanallarının bağırsağa açıldığı bölgeden ince kateterler ve kılavuz teller yardımıyla ilgili kanala girilir.

Gerektiğinde kontrast madde verilerek kanallar görüntülenebilir ve aynı seansta taş çıkarma, darlık genişletme, stent yerleştirme, drenaj sağlama veya gerekli durumlarda örnek alma gibi işlemler uygulanabilir.

ERCP Neden Yapılır?

ERCP özellikle safra veya pankreas kanalında tedavi gerektiren bir sorun düşünüldüğünde uygulanır.

Başlıca kullanım alanları:

• Ana safra kanalındaki taşların çıkarılması
• Safra kanalındaki tıkanıklığın giderilmesi
• Akut kolanjitte safra drenajının sağlanması
• İyi veya kötü huylu safra yolu darlıklarının tedavisi
• Safra veya pankreas kanalına stent yerleştirilmesi
• Safra yolu kaçağının tedavisi
• Bazı pankreas kanalı hastalıklarının tedavisi
• Gerekli durumlarda darlıklardan hücre veya doku örneği alınması

ERCP Tanı mı, Tedavi mi?

ERCP geçmişte safra ve pankreas kanallarını görüntülemek amacıyla tanısal olarak daha sık kullanılıyordu.

Günümüzde yalnızca tanı gerektiğinde çoğu hastada ultrasonografi, manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi (MRCP) veya endoskopik ultrasonografi (EUS) gibi daha az girişimsel yöntemler tercih edilebilir.

ERCP Nasıl Yapılır?

İşlem öncesinde damar yolu açılır ve hastanın durumuna göre sedasyon veya gerekli durumlarda genel anestezi uygulanabilir.

1. Özel ERCP endoskopu ağızdan yemek borusu ve mide yoluyla on iki parmak bağırsağına ilerletilir.
2. Safra ve pankreas kanallarının bağırsağa açıldığı papilla bulunur.
3. Kateter ve çoğunlukla kılavuz tel yardımıyla ilgili kanala girilir.
4. Gerekli durumlarda kontrast madde verilerek floroskopik görüntüler elde edilir.
5. Taş, darlık veya tıkanıklık saptanırsa aynı seansta tedavi uygulanabilir.

ERCP'de Sfinkterotomi Nedir?

Safra kanalının bağırsağa açıldığı bölgedeki kas yapısının kontrollü olarak kesilerek açıklığın genişletilmesine endoskopik sfinkterotomi adı verilir.

Özellikle safra kanalı taşlarının çıkarılması gibi bazı işlemlerde sfinkterotomi gerekli olabilir. Ancak her ERCP işleminde uygulanması gerekmez.

Safra Kanalı Taşları ERCP ile Nasıl Çıkarılır?

Safra kesesindeki taşlar bazen ana safra kanalına düşerek tıkanıklığa neden olabilir.

ERCP sırasında taşlar:

• Balon kateterle süpürülerek
• Basket adı verilen özel cihazlarla yakalanarak
• Zor taşlarda gerektiğinde taş kırma yöntemleri kullanılarak

çıkarılabilir.

Taşın ilk seansta tamamen çıkarılamadığı bazı hastalarda safra akışının sürdürülmesi amacıyla geçici stent yerleştirilebilir.

ERCP ile Stent Neden Takılır?

Safra veya pankreas kanalındaki darlık ve tıkanıklıklarda kanalın açık tutulması amacıyla plastik veya metal stentler kullanılabilir.

Stent:

• Safra yolu darlıklarında
• Tümöre bağlı safra yolu tıkanıklıklarında
• Çıkarılması güç safra yolu taşlarında
• Safra kaçaklarında
• Bazı pankreas kanalı hastalıklarında

kullanılabilir.

Stentin türü, ne kadar süre kalacağı ve değiştirilmesi veya çıkarılması gerekip gerekmediği altta yatan hastalığa göre planlanır.

ERCP Kimlere Yapılır?

ERCP, görüntüleme veya laboratuvar bulgularıyla safra ya da pankreas kanalında girişim gerektiren bir problem düşünülen hastalarda uygulanabilir.

Örnek durumlar:

• Ana safra kanalında taş
• Safra yolu tıkanıklığına bağlı sarılık
• Akut kolanjit
• Safra veya pankreas kanalı darlıkları
• Pankreas veya safra yolu tümörlerine bağlı tıkanıklıklar
• Safra kaçağı
• Bazı kronik pankreatit komplikasyonları

Safra kanalının taşla tıkanması karın ağrısı, sarılık ve bazen enfeksiyon gelişmesine neden olabilir. Safra ve pankreas kanallarının birleşim bölgesindeki taşlar bazı hastalarda akut pankreatite de yol açabilir.

ERCP Öncesi Nasıl Hazırlanılır?

ERCP öncesinde hastanın kendisine bildirilen açlık ve sıvı alımı kurallarına uyması gerekir.

İşlem öncesinde sağlık ekibine:

• Kullanılan tüm ilaçlar
• Aspirin, antiplatelet veya antikoagülan ilaçlar
• Diyabet ilaçları
• İlaç veya kontrast madde alerjileri
• Kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Gebelik veya gebelik ihtimali

bildirilmelidir.

ERCP'de Sedasyon veya Anestezi Nasıl Uygulanır?

ERCP sırasında hastanın konforunu ve güvenliğini sağlamak amacıyla sedasyon uygulanır. Bazı hastalarda veya daha karmaşık işlemlerde genel anestezi tercih edilebilir.

Uygulanacak yöntemin derinliği hastanın genel sağlık durumu, solunum ve hava yolu riski, işlemin süresi ve karmaşıklığına göre belirlenir.

Bu nedenle tüm hastaların aynı şekilde “tamamen uyutulduğu” şeklinde tek bir yaklaşım bulunmamaktadır.

ERCP Ne Kadar Sürer?

ERCP'nin süresi yapılacak müdahaleye göre değişir.

Birçok işlem yaklaşık 30–60 dakika içerisinde tamamlanabilir. Ancak büyük veya zor taşlar, karmaşık darlıklar, çoklu stent işlemleri ve teknik olarak güç vakalarda işlem daha uzun sürebilir.

İşlem süresi hastanede geçirilen toplam süre değildir. Sedasyon veya anestezi sonrasında hastanın birkaç saat gözlem altında tutulması gerekebilir.

ERCP Sonrası Süreç Nasıldır?

İşlem sonrasında hasta sedasyon veya anestezinin etkileri geçene kadar izlenir.

Kısa süreli olarak:

• Boğazda hafif hassasiyet
• Şişkinlik veya gaz
• Hafif bulantı

görülebilir.

Bazı hastalar birkaç saatlik gözlem sonrasında aynı gün taburcu olabilir. Yapılan işlemin türü veya komplikasyon riski nedeniyle bazı hastaların gece hastanede izlenmesi gerekebilir.

Sedasyon veya anestezi uygulanmışsa işlem günü araç kullanılmamalı ve dikkat gerektiren tehlikeli işler yapılmamalıdır.

ERCP'nin Komplikasyonları Nelerdir?

ERCP tedavi edici bir girişim olduğundan standart tanısal gastroskopiye göre komplikasyon riski daha yüksektir.

Başlıca komplikasyonlar:

• Post-ERCP pankreatiti
• Sfinkterotomi sonrası kanama
• Safra yolu enfeksiyonu (kolanjit)
• Safra kesesi enfeksiyonu
• Duodenum veya safra/pankreas kanalında perforasyon
• Sedasyon veya anesteziyle ilişkili solunum ve dolaşım problemleri

şeklinde sıralanabilir.

Komplikasyon riski hastanın yaşı, genel sağlık durumu, ERCP'nin nedeni ve yapılan müdahaleye göre değişir. Bu nedenle tüm hastalar için tek bir sabit komplikasyon veya ölüm yüzdesi vermek uygun değildir.

ERCP Sonrası Pankreatit Riski Nasıl Azaltılır?

Post-ERCP pankreatiti ERCP'nin en önemli komplikasyonlarından biridir.

Risk azaltmak amacıyla uygun hastalarda:

• Rektal indometazin veya diklofenak gibi NSAİİ kullanılması
• Kılavuz tel yardımlı kanülasyon tekniklerinin tercih edilmesi
• Yüksek riskli seçilmiş hastalarda profilaktik pankreas kanalı stenti yerleştirilmesi
• Uygun hastalarda damar içi sıvı yönetiminin planlanması

gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

ERCP Sonrası Hangi Belirtiler Acildir?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. ERCP Nedir? Nasıl Yapılır?
2. American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Post-ERCP Pancreatitis Prevention Strategies
3. European Society of Gastrointestinal Endoscopy. ERCP-related Adverse Events Guideline