Çocukluk Çağında Şişmanlığın Önlenmesi 

Oluşturulma: 18.09.2026  ·  Son Güncelleme: 18.09.2026  ·  Academic Hospital Web ve Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.

Şişmanlığın önlenmesi şişmanlığın neden olduğu hastalıkların ortaya çıkışını önleyebileceğinden, hem kişilerin daha sağlıklı hayat sürmelerini hem de bu hastalıkların yol açabileceği durumların ortaya çıkışını önleyerek maddi ve manevi kazanç sağlar.

Erişkin şişmanlarda sözü edilen hastalıkların pek çoğu görülür. Bu nedenle şişmanlık oluşmadan çocukluk çağında önlenmelidir.

Şişmanlığın önlenmesi iki temelde yapılmalıdır: Kişi ve toplum.

I-Kişi temelinde şişmanlığın önlenmesi:

Okul öncesi dönemde çocuğun beslenme eğitimi için bu dönemde aileye ve okul öncesi eğitim veren kişilere önemli görevler düşmektedir. Beslenmenin düzenlenmesi şişmanlığın azaltılmasında temel işlevlerdendir. Beslenme planı yapılmadan aile ve çocukla konuşulup, çocuğun bir günde ne kadar kalori aldığı ve ne kadar harcadığı saptanmalıdır.

  • Bütün bebeklerin anne sütü alması sağlanmalı,
  • Bebeklere basit şekerler verilmemeli,
  • Oyun çağı çocuklarının kilo alması engellenmeli,
  • Çocuk bol meyve, sebze (5 porsiyon) ve lifli gıda almaya alıştırılmalı
  • Yemekler evde hazırlanmalı ve sofrada yenilmeli, yüksek kalorili yiyeceklerin eve getirilmemesi ve tüketilmemesi gereklidir. Anne babalara yemek alışkanlığının değişmesinin ailece yapılması gerektiği özellikle vurgulanmalıdır. Yemek yerken ikinci bir işle uğraşılmamalıdır. Lokmalar küçük olmalı, uzun süre çiğnenmelidir. Her lokmadan sonra çatal ve kaşık elden bırakılmalıdır. Yemekler küçük tabaklarda sunulmalıdır. Bol su içilmelidir.
  • Çocuğa bakım veren kişiler ve okul öncesinde eğitim veren kuruluşlar (kreş, anaokulu) çocukların her gün düzenli şekilde egzersiz yapmasını (top oynama, koşmaca vb) sağlamalıdır.
  • Hızlı yenen gıda satılan yerlerde çocukların doğum günü gibi özel kutlamaları yapılmamalı,
  • “Hamburger, kola, cips, çikolata” vb yiyeceklerle çocuk ödüllendirilmemeli

Okul çağı çocuklarının şişmanlamasının önlenmesi

Okul çağı çocuklarının şişmanlamasının önlenmesinde aile, okul yöneticileri ve basın- yayın organlarına çok önemli görevler düşmektedir. Bu dönemde çocuk günün önemli bir kısmını ev dışında geçirmekte, dışarıda satılan ve sağlık için olumsuz etkiler yapabilecek gıdalara ulaşması çok daha kolay olmaktadır. Bu dönemde özellikle ergenlerde oluşabilecek şişmanlık ergenlik çağına uzanmakta ve şişmanlığın neden olduğu hastalıklar daha kolaylıkla ortaya çıkmaktadır. Bu dönem için önerilebilecek önlemler:

  • Çocuğun odasında televizyon, video oyunları varsa kaldırılmalıdır. Bilgisayarda oyun oynamasına izin verilmemelidir.
  • Eğitim müfredatında egzersiz ve beslenme eğitimi verilmesi gereklidir.
  • Okul yemek içeriğinin sağlıklı gelişime izin verecek şekilde hazırlanması uygun olur.
  • Satış yapan makinelerin okullara sokulmaması gereklidir.
  • Kantinlerin denetlenmesi şarttır.
  • Okul sonrası programlar ile çocukların spor yapması teşvik edilmelidir.
  • Öğrenci servislerinin düzenlenmesi gereklidir.

Okullar çocukların günlük kalorilerinin neredeyse yarısını aldıkları yerler olduğundan, okul kantinleri mutlaka denetim altına alınmalıdır. Okul kantinleri okul-aile birliklerince işletilmeli, çocuklara sağlıklı yiyecekler (süt, ayran, taze meyve, peynir, tam buğday ekmeği vb) sunulmalıdır. Okullara bozuk para ile çalışan ve “boş gıda” adı verilen, kola, cips, şekerleme makinelerinin konulmaması, konulanların kaldırılması gereklidir.

Tüm gün eğitim veren okullarda yemekler okul tarafından hazırlatılmalı veya çocuğun çantasına evde hazırlanan yiyecekler konulmalıdır. Çocuğun öğle yemeğinde hazır, hızlı yenilen yiyecekler tüketmesi önlenmelidir.

Ülkemizde halen 1-2 saat spor dersi vardır. Bu saatler mutlaka arttırılmalıdır. Çocuğun spor takımlarına girmesi teşvik edilmelidir (Spor yapan çocuklara fazladan puan verilebilir). İmkân varsa okul çıkışında çocuğun haftada 3-4/gün, 1-2 saat spor yapması sağlanmalıdır.

Çocuklar mümkün olduğunca okullarına yürüyerek gitmelidir.

Okullarda şişmanlığın yol açacağı hastalıklar hakkında sunum, film gösterimi ile bilgilendirme yapılmalı, bu konuda ücretsiz broşürler hazırlanıp sınıflarda dağıtılmalıdır.

Özellikle Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı okul çocuklarının beslenmesi ve daha fazla spor yapabilmesi için ortak çalışmalar yapmalıdır.

Günlük fiziksel aktivite arttırılmalı ve televizyon seyretme (en fazla 2 saat /gün) gibi hareketsizliğe izin verilmemelidir. Yürüyüş, her yerde kolaylıkla ve ücretsiz yapılabileceğinden ailenin maddi imkânsızlık bahanesine sığınmasını da ortadan kaldıran en kolay ve en güzel egzersizdir. Orta tempoda yapılan yürüyüş ile vücut yağlarının yanması daha kolaylaşacak, çocuk daha rahat kilo verecektir. Haftada 3-5 gün olacak şekilde, yürüyüşün süresi çocuğun yaşına göre 20-30 dakika/gün ile başlayıp 60 dakika/gün kadar çıkılmalıdır. Çocuk okul dışında da yaşam tarzını değiştirerek, egzersizi yaşamının bir parçası yapmalıdır. Özellikle şişman çocuklara oyun şeklinde egzersiz yaptırılmalı, çocuk egzersizi eziyet olarak algılamamalıdır. Çocuk hangi sporu yapmak istiyorsa onu yapmalıdır.

II. Toplum temelinde şişmanlığın önlenmesi:

A. Görsel ve basılı yayın organlarının şişmanlığın önlenmesinde yapabilecekleri önemli görevler vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir:

  • Boş gıda reklamlarının yapılması ve bu yiyeceklerin satılmasını arttırmak için kampanya düzenlenmesi engellenmelidir.
  • Hızlı hazırlanan gıdalar, kola ve cips gibi yiyecekler hiçbir şekilde özendirme malzemesi yapılmamalı ve satın alınan herhangi bir şey yanında “hediye” olarak verilmemelidir.
  • Radyo ve televizyonda yer alan yiyecek ve içecek reklamlarının çocukların televizyon seyrettikleri saatlerde yayınlanması yasaklanmalıdır.
  • Sinema salonlarında film aralarında ayrıca çocuk ve ailelerin en fazla televizyon seyrettikleri saatlerde şişmanlığın yol açtığı hastalıkların ve şişmanlığı önleme yöntemlerinin anlatıldığı filmler gösterilmelidir.

B. Yerel yönetimlere düşen görevler:

Kişilerin kolaylıkla hareket edebileceği, yürüyüş yapabileceği park ve yeşil alanların oluşturulması, var olanların ise iyileştirilmesi gereklidir. Yeni imar planları yapılırken yeşil alanların oranlarının daha fazla olmasına dikkat edilmelidir.

Okul bahçeleri hafta sonları o yörede yaşayanların spor yapmaları için kullanıma açılması uygun olur. Basketbol, voleybol, tenis gibi oyunların oynanabileceği alanlar çoğaltılmalıdır. Kişilerin yüzme havuzlarına daha uygun ödeme koşullarıyla ulaşılabilmesi sağlanmalıdır.

Sporu teşvik eden koşu, yürüyüş, basketbol, voleybol vb yarışmaları düzenlenmeli, kazananlara ödüller verilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklarda şişmanlığın önlenmesinde ailelerin rolü nedir?
Özellikle okul öncesi dönemde çocuğun beslenme eğitimi için aileye önemli görevler düşmektedir. Yemek alışkanlığının değişmesi ailece yapılmalı; yemeklerin evde hazırlanması, sofrada yenilmesi ve yüksek kalorili yiyeceklerin eve getirilmemesi gereklidir.
Çocukların beslenmesinde nelere dikkat edilmelidir?
Çocuk bol meyve, sebze ve lifli gıda almaya alıştırılmalı, bol su içmelidir. Bebeklere basit şekerler verilmemeli; “hamburger, kola, cips, çikolata” gibi yiyeceklerle çocuk ödüllendirilmemelidir.
Yürüyüş çocuklar için uygun bir egzersiz midir?
Yürüyüş, her yerde kolaylıkla ve ücretsiz yapılabilecek bir egzersizdir. Çocuğun yaşına göre 20-30 dakika/gün ile başlayıp 60 dakika/güne kadar çıkılmalıdır.

Kaynakça

  1. World Health Organization (WHO). Obesity and overweight. 8 December 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
  2. Hampl SE, et al. American Academy of Pediatrics. Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Treatment of Children and Adolescents With Obesity. Pediatrics. 2023;151(2):e2022060640 https://publications.aap.org/pediatrics/article/151/2/e2022060640/190443/Clinical-Practice-Guideline-for-the-Evaluation-and
  3. T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlıklı Beslen – Obezitenin Önlenmesi. https://www.saglik.gov.tr/TR-22537/saglikli-beslen.html