Kireçlenme  (Osteoartrit) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri

Osteoartrit (OA), halk arasında sıklıkla “kireçlenme” veya “artroz” olarak adlandırılan kronik bir eklem hastalığıdır.

Osteoartrit yalnızca eklem kıkırdağının aşınması değildir. Hastalık zaman içinde:

• Eklem kıkırdağını
• Kıkırdak altındaki kemiği
• Sinovyumu
• Eklem kapsülünü
• Bağları
• Eklem çevresindeki kasları

etkileyebilen bir bütün-eklem hastalığıdır.

Osteoartrit (Kireçlenme) Nedir?

Sağlıklı bir eklemde kemik uçlarını örten kıkırdak, hareket sırasında yükün dağıtılmasına ve eklem yüzeylerinin düşük sürtünmeyle hareket etmesine yardımcı olur.

Osteoartritte eklem dokularında zaman içinde yapısal ve biyolojik değişiklikler meydana gelir. Kıkırdak yapısı bozulabilir, kıkırdak altındaki kemikte yeniden şekillenme ve osteofit olarak adlandırılan kemiksi çıkıntılar gelişebilir. Eklem zarında düşük düzeyli inflamasyon da görülebilir.

Bu değişiklikler her kişide aynı hızda ilerlemez. Görüntülemede belirgin osteoartriti olan bazı kişilerde az ağrı bulunabilirken, daha hafif radyolojik değişiklikleri olan kişilerde önemli ağrı ve fonksiyon kaybı görülebilir.

Osteoartrit Hangi Eklemlerde Görülür?

Osteoartrit birçok eklemi etkileyebilir ancak en sık:

• Dizlerde
• Kalçalarda
• El ve parmak eklemlerinde
• Omurganın bazı eklemlerinde

görülür.

Diz osteoartriti dünyada en sık görülen osteoartrit yerleşimlerinden biridir.

Osteoartrit Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler çoğunlukla yavaş gelişir ve dönem dönem artıp azalabilir.

Sık görülen belirtiler:

• Eklem ağrısı
• Hareket kısıtlılığı
• Hareket sonrası veya yüklenmeyle artan ağrı
• Dinlenme sonrası kısa süreli eklem tutukluğu
• Eklemde hassasiyet
• Şişlik
• Hareket sırasında krepitasyon olarak adlandırılan sürtünme, çıtırtı veya kütleme hissi
• Kas güçsüzlüğü
• İleri olgularda eklem şeklinde değişiklik

olabilir.

Osteoartritte ağrı çoğunlukla hareket veya yüklenmeyle artar. Hastalık ilerlediğinde istirahatte veya gece ağrısı da görülebilir.

Eklemden Ses Gelmesi Kireçlenme Olduğu Anlamına Gelir mi?

Hayır. Eklemden kütleme, çıtırtı veya sürtünme sesi gelmesi tek başına osteoartrit tanısı koydurmaz.

Ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı veya fonksiyon kaybı eşlik ediyorsa değerlendirme daha anlamlıdır.

Osteoartrit Neden Olur?

Osteoartritin tek bir nedeni yoktur. Hastalık genetik, mekanik, metabolik ve inflamatuvar faktörlerin etkileşimi sonucunda gelişebilir.

Bazı kişilerde belirgin bir neden saptanamazken, bazı kişilerde daha önce geçirilmiş eklem yaralanması veya başka bir eklem hastalığı osteoartritin gelişimine katkıda bulunabilir.

Osteoartrit Risk Faktörleri Nelerdir?

Osteoartrit riskini artırabilen başlıca faktörler şunlardır:

• İleri yaş
• Fazla kilo veya obezite
• Daha önce geçirilmiş eklem yaralanması
• Menisküs veya bağ yaralanmaları
• Tekrarlayan ağır eklem yüklenmeleri
• Bazı mesleki veya sportif aktiviteler
• Genetik yatkınlık
• Bazı doğumsal eklem şekil bozuklukları
• Romatoid artrit veya gut gibi bazı eklem hastalıkları
• Bazı metabolik hastalıklar

yer alabilir.

Osteoartrit kadınlarda, özellikle ileri yaşlarda, erkeklere göre daha sık görülebilir.

Osteoartrit Tanısı Nasıl Konur?

Osteoartrit tanısı hastanın yakınmaları, tıbbi öyküsü ve fizik muayene bulgularıyla birlikte konur.

Değerlendirmede:

• Ağrının yeri ve karakteri
• Hangi hareketlerde arttığı
• Sabah veya istirahat sonrası tutukluk
• Hareket açıklığı
• Kas gücü
• Eklemde şişlik veya deformite
• Yürüme ve günlük yaşam fonksiyonları

değerlendirilebilir.

Tipik klinik bulguları olan birçok kişide osteoartrit tanısı için görüntüleme her zaman gerekli değildir.

Röntgen Ne Gösterir?

Gerekli görüldüğünde çekilen direkt grafilerde:

• Eklem aralığında daralma
• Osteofitler
• Kıkırdak altındaki kemikte değişiklikler
• Eklemde şekil değişikliği

görülebilir.

MR görüntüleme her osteoartrit hastasında rutin olarak gerekli değildir. Kilitlenme, instabilite, açıklanamayan belirti veya başka eklem içi patolojilerden şüphelenildiğinde kullanılabilir.

Osteoartrit Nasıl Tedavi Edilir?

Osteoartritin tedavisi kişiye göre planlanır. Temel hedefler:

• Ağrıyı azaltmak
• Eklem hareketini korumak veya artırmak
• Kas gücünü geliştirmek
• Günlük yaşam aktivitelerini sürdürmek
• Fonksiyon kaybını azaltmak
• Yaşam kalitesini korumak

şeklindedir.

Tedavi genellikle tek bir yöntem yerine egzersiz, kilo yönetimi, gerekli durumlarda ilaçlar, yardımcı cihazlar, enjeksiyonlar ve ileri hastalıkta cerrahinin uygun kombinasyonundan oluşur.

Egzersiz ve Fizik Tedavinin Osteoartritte Yeri Nedir?

Tedavi edici egzersiz osteoartrit yönetiminin temel bileşenlerinden biridir.

Kişiye uygun program:

• Kas güçlendirme
• Eklem hareket açıklığı egzersizleri
• Aerobik egzersiz
• Denge çalışmaları
• Yürüme
• Bisiklet
• Yüzme veya su içi egzersiz

gibi uygulamaları içerebilir.

Egzersiz başlangıcında bir miktar ağrı veya rahatsızlık görülebilir. Uygun şekilde ve düzenli sürdürüldüğünde egzersiz ağrı ve fonksiyonda iyileşme sağlayabilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon programı kişinin eklemine, kas gücüne, denge durumuna ve günlük yaşam ihtiyaçlarına göre düzenlenebilir.

Kilo Vermek Osteoartrite Yardımcı Olur mu?

Fazla kilosu veya obezitesi bulunan kişilerde, özellikle diz ve kalça osteoartritinde kilo kaybı ağrının azalmasına ve fiziksel fonksiyonun iyileşmesine yardımcı olabilir.

Yük taşıyan eklemlerde vücut ağırlığının azalması mekanik yükü azaltırken metabolik ve inflamatuvar mekanizmalar üzerinde de olumlu etki gösterebilir.

Kilo verme hedefi kişiye uygun, sürdürülebilir beslenme ve fiziksel aktivite planıyla oluşturulmalıdır.

Osteoartritte Hangi İlaçlar Kullanılır?

İlaç tedavisi eklemin yerine, ağrı şiddetine, kişinin yaşına, mide-bağırsak, böbrek ve kalp-damar hastalıklarına ve kullanılan diğer ilaçlara göre belirlenir.

Topikal NSAİİ'ler

Özellikle diz osteoartritinde cilde uygulanan non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar ağrı kontrolünde kullanılabilir ve sistemik yan etkileri oral ilaçlara göre daha düşük olabilir.

Oral NSAİİ'ler

Uygun hastalarda ağızdan alınan non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar ağrıyı azaltabilir.

Ancak bu ilaçlar:

• Mide-bağırsak kanaması
• Böbrek fonksiyon bozukluğu
• Kan basıncı artışı
• Kalp-damar sistemiyle ilgili riskler

oluşturabileceği için hekim değerlendirmesiyle kullanılmalıdır.

İlaçlar osteoartritte egzersiz, hareket ve fonksiyon odaklı tedavinin yerine geçmez.

Eklem İçi Enjeksiyonlar Osteoartritte Etkili midir?

Kortikosteroid Enjeksiyonu

Eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu seçilmiş hastalarda kısa süreli ağrı azalması sağlayabilir.

Enjeksiyonun gerekli olup olmadığı, sıklığı ve eklem yapısına olası etkileri bireysel olarak değerlendirilmelidir.

Hyalüronik Asit

Hyalüronik asit enjeksiyonları konusunda farklı uluslararası kılavuzların önerileri aynı değildir.

NICE osteoartrit tedavisinde eklem içi hyalüronan enjeksiyonlarının rutin olarak kullanılmasını önermemektedir. ACR de diz osteoartritinde rutin kullanım lehine güçlü kanıt olmadığını belirtmektedir.

Bu nedenle hastaya “kıkırdağı yenileyen” veya hastalığı ortadan kaldıran bir uygulama gibi sunulmamalıdır.

PRP ve Kök Hücre Tedavileri Osteoartritte Etkili midir?

PRP ve kök hücre uygulamalarını osteoartrit için kesin etkili veya kıkırdağı yenileyen standart tedaviler olarak tanımlamak doğru değildir.

PRP konusunda yapılan çalışmaların sonuçları değişkendir. Kullanılan trombosit konsantrasyonu, hazırlama yöntemleri, enjeksiyon sayısı ve hasta grupları standart değildir.

American College of Rheumatology/Arthritis Foundation kılavuzu diz ve kalça osteoartritinde PRP enjeksiyonlarına karşı öneride bulunmaktadır.

Aynı kılavuz diz ve kalça osteoartritinde kök hücre enjeksiyonlarına da karşı öneride bulunmaktadır.

Osteoartritte Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Egzersiz, kilo yönetimi, uygun ilaç tedavileri ve diğer cerrahi dışı yöntemlere rağmen:

• Şiddetli ve sürekli ağrı devam ediyorsa
• Yürüme mesafesi belirgin azalmışsa
• Günlük yaşam ciddi biçimde etkileniyorsa
• Eklem hareketi ileri derecede kısıtlanmışsa
• Belirgin deformite oluşmuşsa

cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Diz ve kalça osteoartritinde ileri eklem hasarı olan uygun hastalarda total veya parsiyel eklem protezi ağrıyı azaltabilir ve hareket kapasitesini artırabilir.

Ameliyat kararı yalnızca röntgen bulgusuna göre değil, ağrı, fonksiyon kaybı, yaşam kalitesi ve kişinin tedaviden beklentileri birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Artroskopi Kireçlenmeyi Temizler mi?

Osteoartriti yalnızca “eklem içini temizleyerek” tedavi etmek amacıyla yapılan artroskopik yıkama veya debridman rutin osteoartrit tedavisi olarak önerilmez.

Ancak ayrı bir mekanik patoloji veya başka bir cerrahi endikasyon varsa değerlendirme farklı olabilir.

Osteoartrit İlerlemesi Yavaşlatılabilir mi?

Osteoartriti tamamen önlemek veya mevcut hastalığı geri çevirmek her zaman mümkün değildir. Ancak bazı değiştirilebilir risklerin kontrol edilmesi eklem sağlığını destekleyebilir.

Önerilebilecek yaklaşımlar:

• Düzenli fiziksel aktivite yapmak
• Kas gücünü korumak
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
• Eklem yaralanmalarından korunmak
• Sportif yaralanmaları uygun şekilde tedavi etmek
• Tekrarlayan aşırı eklem yüklenmesini azaltmak
• Diyabet gibi eşlik eden hastalıkları kontrol altında tutmak

şeklindedir.

Osteoartritte Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme uygun olur:

• Eklem ağrısı birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Yürüme veya merdiven kullanma zorlaşıyorsa
• Eklem hareketi giderek azalıyorsa
• Ağrı uykuyu veya günlük yaşamı etkiliyorsa
• Eklemde belirgin deformite gelişiyorsa
• Tedaviye rağmen yakınmalar devam ediyorsa

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Osteoartrit (Kireçlenme) Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
2. World Health Organization. Osteoarthritis
3. National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in Over 16s: Diagnosis and Management
4. American College of Rheumatology / Arthritis Foundation. Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip and Knee
5. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. Osteoarthritis: Diagnosis, Treatment and Steps to Take