B12 Vitamini Nedir? B12 Eksikliği, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

B12 Vitamini Nedir?

B12 vitamini, diğer adıyla kobalamin, suda çözünen B grubu vitaminlerinden biridir.

Vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri oluşturabilmesi, DNA sentezi, sinir sisteminin gelişimi ve normal işlevlerinin sürdürülebilmesi için gereklidir.

İnsan vücudu B12 vitaminini kendi başına üretemez. Bu nedenle B12'nin besinlerden, B12 ile zenginleştirilmiş ürünlerden veya gerektiğinde takviyelerden alınması gerekir.

B12'nin besinlerden emilebilmesi için mide ve ince bağırsakta birden fazla basamak gerekir. Midede salgılanan intrinsik faktör, B12'nin ince bağırsağın son bölümünden emilmesinde önemli rol oynar.

B12 Vitamininin Vücuttaki Görevleri Nelerdir?

B12 vitamini başlıca:

• Kırmızı kan hücrelerinin normal oluşumunda
• DNA sentezinde
• Merkezi ve periferik sinir sisteminin normal işlevinde
• Miyelin yapısının korunmasında
• Homosistein ve metiyonin metabolizmasında
• Bazı yağ asidi ve aminoasit metabolizma yollarında

görev alır.

B12 Vitamini Hangi Besinlerde Bulunur?

B12 vitamini doğal olarak ağırlıklı biçimde hayvansal kaynaklı besinlerde bulunur.

Başlıca kaynaklar:

• Karaciğer ve diğer sakatatlar
• Balık ve deniz ürünleri
• Kırmızı et
• Tavuk ve diğer kümes hayvanları
• Yumurta
• Süt, yoğurt ve peynir gibi süt ürünleri

Bitkisel besinler doğal ve güvenilir bir B12 kaynağı değildir. Vegan beslenen kişiler B12 ile zenginleştirilmiş ürünlerden veya uygun B12 takviyelerinden yararlanabilir.

B12 ile zenginleştirilmiş kahvaltılık gevrekler, besin mayaları veya bazı bitkisel içeceklerde B12 bulunabilir; ürünün etiketindeki miktar kontrol edilmelidir.

Günlük B12 İhtiyacı Ne Kadardır?

Günlük gereksinim yaşa ve fizyolojik duruma göre değişir.

NIH önerilerine göre ortalama günlük miktarlar:

• 14 yaş ve üzeri: 2,4 mikrogram
• Gebelik: 2,6 mikrogram
• Emzirme: 2,8 mikrogram

olarak belirtilmektedir.

Ancak doğrulanmış B12 eksikliğinin tedavisinde kullanılan oral veya enjeksiyon dozları günlük beslenme gereksinimlerinden çok daha yüksek olabilir. Tedavi dozu ile günlük beslenme gereksinimi aynı şey değildir.

B12 Vitamini Eksikliği Nedir?

B12 vitamini eksikliği, vücudun yeterli B12 alamaması, emememesi veya kullanamaması nedeniyle ortaya çıkabilir.

Vücutta B12 depoları bulunduğu için yetersiz alım başladıktan sonra klinik eksikliğin ortaya çıkması uzun zaman alabilir.

Eksiklik kan hücrelerini ve sinir sistemini etkileyebilir. Tedavi geciktiğinde özellikle bazı nörolojik bozuklukların tamamen düzelmesi zorlaşabilir.

B12 Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

B12 eksikliğinde belirtiler kişiden kişiye değişebilir.

Görülebilecek yakınmalar arasında:

• Yorgunluk ve halsizlik
• Solukluk
• Nefes darlığı veya çarpıntı
• Baş dönmesi
• El ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
• Denge bozukluğu
• Yürüme güçlüğü
• Kas güçsüzlüğü
• Hafıza veya konsantrasyon sorunları
• Dil ağrısı veya dilde kızarıklık

bulunabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına B12 eksikliğine özgü değildir. Tanı klinik değerlendirme ve uygun laboratuvar testleriyle konur.

B12 Eksikliği Neden Olur?

B12 eksikliği yalnızca yetersiz beslenmeden kaynaklanmaz.

Önemli nedenler arasında:

• Yetersiz B12 alımı: Özellikle takviyesiz vegan beslenme
• Otoimmün gastrit: İntrinsik faktör üretiminin bozulmasına bağlı emilim sorunu
• Mide ameliyatları: Total veya kısmi gastrektomi ve bazı bariatrik cerrahiler
• İnce bağırsak hastalıkları veya cerrahileri: Özellikle terminal ileumu etkileyen durumlar
• Çölyak hastalığı gibi malabsorpsiyon nedenleri
• Bazı ilaçlar: Metformin ve uzun süreli proton pompa inhibitörü kullanımı gibi
• Nitröz oksit kullanımı: B12'nin işlevini bozabilir

yer alabilir.

Kimlerde B12 Eksikliği Riski Daha Yüksektir?

Riskin daha yüksek olabileceği gruplar arasında:

• Vegan beslenen kişiler
• B12 içeren besinleri çok sınırlı tüketenler
• İleri yaştaki bireyler
• Otoimmün gastriti olanlar
• Çölyak veya başka bir malabsorpsiyon hastalığı bulunanlar
• Mide veya terminal ileum cerrahisi geçirenler
• Uzun süre metformin veya mide asidini azaltan bazı ilaçları kullananlar

bulunabilir.

B12 Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

Değerlendirmede kişinin belirtileri, beslenme şekli, kullandığı ilaçlar ve emilim bozukluğuna neden olabilecek hastalık veya ameliyat öyküsü birlikte değerlendirilir.

İlk test olarak genellikle total serum B12 veya uygun merkezlerde aktif B12 kullanılabilir.

NICE kılavuzunda total B12 için:

• 180 ng/L'nin altı: B12 eksikliği ile uyumlu
• 180–350 ng/L: Belirsiz sonuç; olası B12 eksikliği
• 350 ng/L'nin üzeri: Eksiklik olasılığı daha düşük

olarak değerlendirilmektedir.

Ancak laboratuvar yöntemleri ve referans aralıkları değişebilir. Sınırda sonuçlarda klinik duruma göre metilmalonik asit (MMA) veya homosistein gibi ek testler kullanılabilir.

B12 Eksikliği Her Zaman Anemi Yapar mı?

Hayır.

B12 eksikliği megaloblastik anemi oluşturabilir; ancak B12 eksikliği bulunan her hastada anemi veya yüksek MCV görülmek zorunda değildir.

Özellikle nörolojik belirtiler, kan sayımı belirgin şekilde bozulmadan da ortaya çıkabilir.

Bu nedenle normal hemoglobin veya normal MCV değeri, klinik olarak şüpheli bir hastada B12 eksikliğini tek başına dışlamaz.

B12 Eksikliği Sinir Sistemini Nasıl Etkiler?

B12, sinir sisteminin normal gelişimi ve miyelin bütünlüğü için gereklidir.

Eksiklik:

• Uyuşma ve karıncalanma
• Duyu kaybı
• Denge bozukluğu
• Yürüme bozukluğu
• Periferik nöropati
• Omurilik tutulumu
• Hafıza ve bilişsel yakınmalar

oluşturabilir.

B12 Vitamini Enerji Verir mi?

B12 vitamini hücresel metabolizmada görev alan enzimlerin normal çalışması için gereklidir.

B12 eksikliği anemi veya başka metabolik bozukluklara neden olmuşsa yorgunluk ve halsizlik görülebilir; eksikliğin tedavi edilmesiyle bu belirtiler düzelebilir.

Ancak B12 düzeyi yeterli bir kişide fazladan B12 kullanmanın enerji düzeyini veya fiziksel performansı artırdığı gösterilmiş değildir.

B12 Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi yöntemi eksikliğin nedenine ve klinik şiddetine göre belirlenir.

Seçenekler arasında:

• Ağızdan B12 takviyesi
• Kas içine B12 enjeksiyonu
• Beslenmenin düzenlenmesi
• Emilim bozukluğuna neden olan durumun değerlendirilmesi
• B12'yi etkileyen ilaçların gerekli olup olmadığının hekim tarafından gözden geçirilmesi

bulunabilir.

Tedavi başladıktan sonra belirtilerin düzelme hızı değişken olabilir. NICE, bazı belirtilerin birkaç hafta içinde iyileşmeye başlayabileceğini ancak tamamen düzelmenin daha uzun sürebileceğini belirtmektedir.

B12 İğnesi Ne Zaman Gerekir?

Her B12 düşüklüğünde mutlaka enjeksiyon uygulanması gerekmez.

Kas içine B12 özellikle:

• Otoimmün gastrite bağlı kalıcı emilim bozukluğu
• Total gastrektomi
• Terminal ileumun tamamen çıkarılması
• Belirgin malabsorpsiyon
• Ağır nörolojik veya hematolojik bulguların bulunduğu seçilmiş hastalar

gibi durumlarda tercih edilebilir.

Otoimmün gastrit, total gastrektomi veya terminal ileumun tamamen çıkarılması gibi geri dönüşsüz nedenlerde uzun süreli, hatta yaşam boyu intramüsküler tedavi gerekebilir.

Vegan ve Vejetaryen Beslenenler Nelere Dikkat Etmeli?

B12 doğal olarak esas olarak hayvansal kaynaklı besinlerde bulunduğundan özellikle vegan beslenen kişiler yeterli B12 alımını planlamalıdır.

B12 ile zenginleştirilmiş ürünler ve uygun takviyeler kullanılabilir.

Bununla birlikte B12 düşüklüğü vegan veya vejetaryen bir kişide görüldüğünde nedenin otomatik olarak yalnızca beslenme olduğu düşünülmemelidir. Emilim bozukluğu veya başka nedenler de değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtilerde Gecikmeden Değerlendirme Gerekir?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. B12 Vitamininin Sağlığımız Üzerindeki Etkisi
2. NIH Office of Dietary Supplements. Vitamin B12 – Fact Sheet for Health Professionals
3. National Institute for Health and Care Excellence. Vitamin B12 Deficiency in Over 16s: Diagnosis and Management