Romatolojik Hastalıklar Nelerdir? Artrit, Osteoartrit ve Tedavi Yaklaşımları

Romatolojik hastalıklar; eklemleri, kasları, kemikleri, tendonları ve bağ dokusunu etkileyebilen, bazı durumlarda ise deri, göz, akciğer, kalp, böbrek, damarlar ve sinir sistemi gibi farklı organları da tutabilen geniş bir hastalık grubudur.

Romatoloji yalnızca “eklem romatizması” ile ilgilenmez. Otoimmün ve otoinflamatuvar hastalıklar, inflamatuvar artritler, kristal artritleri, vaskülitler ve bazı yaygın kas-iskelet sistemi hastalıkları romatoloji pratiğinin önemli bölümleridir.

Romatolojik yakınmaların nedenleri ve tedavileri birbirinden çok farklı olabilir. Örneğin romatoid artritte bağışıklık sistemini hedefleyen hastalık modifiye edici tedaviler gerekirken, osteoartritte egzersiz, kilo yönetimi ve ağrı kontrolü ön planda olabilir. Fibromiyalji ise eklemleri tahrip eden inflamatuvar veya otoimmün bir hastalık değildir.

Romatoloji Nedir?

Romatoloji; romatizmal ve kas-iskelet sistemi hastalıklarının tanı, tedavi ve takibiyle ilgilenen iç hastalıkları yan dalıdır.

Romatologlar özellikle:

• İnflamatuvar artritleri
• Sistemik otoimmün hastalıkları
• Spondiloartritleri
• Kristal artritlerini
• Vaskülitleri
• Otoinflamatuvar hastalıkları
• Bazı bağ dokusu ve kas-iskelet sistemi hastalıklarını

değerlendirir.

Bu hastalıkların bir bölümü yalnızca eklemleri değil, farklı organ sistemlerini de etkileyebildiği için romatolojik değerlendirme çoğu zaman bütüncül bir yaklaşım gerektirir.

Artrit Nedir?

Artrit, bir veya daha fazla eklemde inflamasyon bulunmasını ifade eder.

Artritte:

• Eklem ağrısı
• Şişlik
• Hareket kısıtlılığı
• Sıcaklık artışı
• Bazen kızarıklık

görülebilir.

Ancak her artrit aynı hastalık değildir. Artrit:

• Romatoid artrit
• Psoriatik artrit
• Spondiloartritler
• Gut
• Lupus
• Enfeksiyonlar

gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Osteoartrit (Artroz / Kireçlenme) Nedir?

Osteoartrit (OA), halk arasında sıklıkla “kireçlenme” veya “artroz” olarak adlandırılan, eklemin tamamını etkileyebilen kronik bir eklem hastalığıdır.

Osteoartritte yalnızca eklem kıkırdağında “aşınma” olmaz. Hastalık:

• Eklem kıkırdağını
• Kıkırdak altındaki kemiği
• Eklem kapsülünü
• Sinovyumu
• Çevredeki kas ve bağ yapılarını

etkileyebilir.

Diz, kalça, el eklemleri ve omurga sık etkilenen bölgeler arasındadır.

Yaş önemli bir risk faktörüdür ancak osteoartrit yalnızca “yaşlanmanın kaçınılmaz sonucu” değildir. Genetik özellikler, geçirilmiş eklem travması, obezite, ekleme aşırı yük binmesi ve bazı eklem hastalıkları da riski artırabilir.

Artrit ve Osteoartrit Arasındaki Fark Nedir?

Artrit genel olarak eklem inflamasyonunu tanımlayan bir bulgudur. Osteoartrit ise belirli bir eklem hastalığıdır.

Bu özellikler tanıya yardımcı olabilir ancak tek başlarına kesin tanı koydurmaz.

Romatolojik Hastalıklar Nelerdir?

Romatolojik hastalıklar yüzlerce farklı durumu kapsayabilir.

Sık karşılaşılan gruplar arasında:

• İnflamatuvar artritler: Romatoid artrit, psoriatik artrit ve spondiloartritler
• Sistemik otoimmün hastalıklar: Sistemik lupus eritematozus, Sjögren hastalığı, sistemik skleroz ve inflamatuvar miyopatiler
• Vaskülitler: Dev hücreli arterit, granülomatozis ile polianjiit ve diğer damar inflamasyonları
• Kristal artritleri: Gut ve kalsiyum pirofosfat birikim hastalığı
• Otoinflamatuvar hastalıklar: Ailesel Akdeniz ateşi gibi hastalıklar
• Diğer romatizmal/kas-iskelet sistemi durumları: Osteoartrit ve fibromiyalji

yer alabilir.

Romatoid Artrit (RA)

Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin özellikle eklem sinovyumunda kronik inflamasyona neden olduğu sistemik otoimmün bir hastalıktır.

En sık:

• El bilekleri
• El parmak eklemleri
• Ayak eklemleri

tutulabilir ancak başka eklemler de etkilenebilir.

Tipik yakınmalar arasında:

• Eklem şişliği
• Ağrı
• Uzun süren sabah tutukluğu
• Yorgunluk
• Hareket kısıtlılığı

bulunabilir.

Kontrolsüz inflamasyon zaman içinde kalıcı eklem hasarı ve fonksiyon kaybına yol açabilir. Hastalık ayrıca bazı kişilerde akciğer, göz, damarlar ve diğer organları etkileyebilir.

Aksiyel Spondiloartrit ve Ankilozan Spondilit

Aksiyel spondiloartrit (axSpA), başlıca omurga ve sakroiliak eklemleri etkileyen inflamatuvar bir romatizmal hastalık grubudur.

Güncel sınıflamada:

• Radyografik aksiyel spondiloartrit: Klasik olarak ankilozan spondilit olarak bilinen form
• Radyografik olmayan aksiyel spondiloartrit

şeklinde değerlendirme yapılabilir.

İnflamatuvar bel ağrısı genellikle genç erişkin dönemde başlar ve:

• İstirahatle düzelmemesi
• Hareketle azalabilmesi
• Gece ağrısı
• Sabah tutukluğu

gibi özellikler gösterebilir.

Hastalığa:

• Üveit
• Psoriasis
• İnflamatuvar bağırsak hastalığı
• Entezit

eşlik edebilir.

Egzersiz ve fiziksel aktivite tedavinin temel parçalarıdır. Aktif hastalıkta NSAİİ'ler ve gerektiğinde biyolojik veya hedefe yönelik sentetik DMARD'lar değerlendirilebilir.

Psoriatik Artrit (Sedef Romatizması)

Psoriatik artrit, psoriasis ile ilişkili kronik inflamatuvar bir romatizmal hastalıktır.

Ancak eklem hastalığı her zaman deri lezyonlarından sonra başlamaz. Bazı kişilerde artrit psoriasis ile aynı dönemde veya deri hastalığından önce gelişebilir.

Psoriatik artritte:

• Periferik eklem artriti
• Parmak veya ayak parmağının bütünüyle şişmesi (daktilit)
• Tendonların kemiğe yapışma yerlerinde inflamasyon (entezit)
• Omurga tutulumu
• Tırnak değişiklikleri
• Psoriasis

görülebilir.

Tedavi hangi eklem ve organ alanlarının etkilendiğine göre kişiselleştirilir.

Sistemik Lupus Eritematozus (SLE)

Sistemik lupus eritematozus, bağışıklık sisteminin farklı organ ve dokulara karşı reaksiyon geliştirebildiği kronik otoimmün bir hastalıktır.

Lupusta:

• Eklem ağrısı veya artrit
• Deri döküntüleri
• Ağız yaraları
• Saç dökülmesi
• Kan hücrelerinde değişiklikler
• Böbrek tutulumu
• Akciğer veya kalp zarlarında inflamasyon
• Sinir sistemi tutulumu

görülebilir.

Hastalığın şiddeti kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Güncel tedavinin amacı inflamasyonu azaltmak, alevlenmeleri önlemek ve uzun dönemde organ hasarını mümkün olduğunca azaltmaktır.

Fibromiyalji

Fibromiyalji, yaygın kronik ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu ve bilişsel yakınmalarla seyredebilən bir durumdur.

Fibromiyalji inflamatuvar veya otoimmün bir romatolojik hastalık değildir. Eklem veya kaslarda inflamasyona bağlı kalıcı yapısal hasar oluşturmaz.

Fibromiyaljide sinir sisteminin ağrıyı işleme biçimindeki değişikliklerin önemli olduğu düşünülmektedir.

Sık görülen yakınmalar:

• Vücudun farklı bölgelerinde yaygın ağrı
• Yorgunluk
• Dinlendirmeyen uyku
• Konsantrasyon güçlüğü
• Baş ağrısı
• Bazı kişilerde irritabl bağırsak gibi eşlik eden yakınmalar

olabilir.

Tedavinin temelinde hasta eğitimi ve düzenli fiziksel aktivite bulunur. Uyku düzeninin iyileştirilmesi, bilişsel-davranışçı yaklaşımlar ve seçilmiş hastalarda duloksetin, pregabalin veya düşük doz amitriptilin gibi ilaçlar değerlendirilebilir.

Gut Hastalığı

Gut, monosodyum ürat kristallerinin eklem ve çevre dokularda birikmesi sonucu gelişen kristal artritidir.

Tipik bir gut atağı:

• Ani başlayan
• Çok şiddetli ağrılı
• Şiş, sıcak ve hassas

bir eklemle ortaya çıkabilir.

Ayak başparmağı eklemi klasik bölge olmakla birlikte ayak bileği, diz ve başka eklemler de tutulabilir.

Gut yalnızca “çok et yiyenlerin hastalığı” değildir. Genetik özellikler, böbrek fonksiyonu, bazı ilaçlar, obezite, metabolik hastalıklar ve beslenme gibi farklı faktörler serum ürik asit düzeyini etkileyebilir.

Akut atak tedavisinde hastanın durumuna göre kolşisin, NSAİİ veya kortikosteroidler kullanılabilir. Tekrarlayan atakları veya belirli komplikasyonları bulunan hastalarda ürik asidi düşürücü uzun dönem tedavi gerekebilir.

Vaskülitler, Behçet Hastalığı ve Ailesel Akdeniz Ateşi

Vaskülit Nedir?

Vaskülitler, kan damarı duvarlarında inflamasyonla seyreden hastalık grubudur.

Vaskülitin türüne göre deri, böbrek, akciğer, göz, sinir sistemi ve diğer organlar etkilenebilir.

Vaskülit örnekleri arasında:

• Dev hücreli arterit
• Takayasu arteriti
• Granülomatozis ile polianjiit (GPA; eski adıyla Wegener granülomatozu)
• Mikroskopik polianjiit
• Eozinofilik granülomatozis ile polianjiit

sayılabilir.

Behçet Hastalığı

Behçet hastalığı; ağız ve genital yaralar, göz inflamasyonu, deri bulguları, eklem yakınmaları ve bazı hastalarda damar, sinir sistemi veya gastrointestinal tutulumla seyredebilən çok sistemli bir inflamatuvar hastalıktır.

Behçet'te tedavi hangi organın etkilendiğine ve hastalığın şiddetine göre belirlenir.

Ailesel Akdeniz Ateşi (FMF)

Ailesel Akdeniz Ateşi vaskülit değildir. MEFV geniyle ilişkili kalıtsal bir otoinflamatuvar hastalıktır.

Tekrarlayan:

• Ateş
• Karın ağrısı
• Göğüs ağrısı
• Eklem ağrısı veya artrit

ataklarına neden olabilir.

Kolşisin tedavisi atakların kontrolü ve amiloidoz gibi önemli komplikasyonların önlenmesi açısından temel tedavidir. Kolşisine yetersiz yanıt veya intolerans bulunan seçilmiş hastalarda başka tedaviler gerekebilir.

Hangi Belirtilerde Romatolojiye Başvurulmalı?

Aşağıdaki belirtiler özellikle uzun sürüyor veya tekrarlıyorsa değerlendirme gerekebilir:

• Açıklanamayan eklem şişliği
• Uzun süren sabah tutukluğu
• Birden fazla eklemde sürekli ağrı ve şişlik
• Genç yaşta başlayan ve hareketle azalan kronik bel ağrısı
• Tekrarlayan çok ağrılı eklem atakları
• Tekrarlayan ağız ve genital yaralar
• Eklem yakınmalarıyla birlikte açıklanamayan deri döküntüsü
• Tekrarlayan göz inflamasyonu veya üveit
• Açıklanamayan ateş atakları
• Kas güçsüzlüğü
• Raynaud fenomeniyle birlikte sistemik yakınmalar

görülebilir.

Romatolojik Hastalıkların Tanısı Nasıl Konur?

Romatolojik hastalıkların tamamını gösteren tek bir “romatizma testi” yoktur.

Tanı öncelikle:

• Ayrıntılı hasta öyküsü
• Eklem ve kas-iskelet sistemi muayenesi
• Deri, göz ve diğer organ bulgularının değerlendirilmesi

ile başlar.

Klinik şüpheye göre laboratuvar testleri arasında:

• CRP ve sedimentasyon
• Romatoid faktör
• Anti-CCP
• ANA ve gerektiğinde daha özgül otoantikorlar
• Ürik asit
• Tam kan sayımı
• Böbrek ve karaciğer fonksiyonları

kullanılabilir.

Röntgen, ultrason veya MR gibi görüntüleme yöntemleri hastalığa göre yardımcı olabilir.

Gut veya eklem enfeksiyonu gibi bazı durumlarda eklem sıvısının iğne ile alınarak mikroskopi, hücre sayımı ve kültür açısından incelenmesi tanı için önemli olabilir.

Romatolojik Hastalıklar Nasıl Tedavi Edilir?

Romatolojik hastalıkların tek bir tedavisi yoktur. Tedavi hastalığın türüne, aktivitesine, etkilenen organlara ve kişinin eşlik eden hastalıklarına göre değişir.

Ağrı ve İnflamasyon Kontrolü

Uygun hastalarda:

• Parasetamol gibi analjezikler
• Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ)
• Lokal veya sistemik kortikosteroidler

kullanılabilir.

Bu ilaçların mide, böbrek, kalp-damar sistemi ve diğer organlar üzerinde yan etkileri olabileceğinden kullanım kişiye göre planlanmalıdır.

Hastalık Modifiye Edici İlaçlar (DMARD)

Romatoid artrit, psoriatik artrit ve bazı diğer inflamatuvar romatolojik hastalıklarda yalnızca ağrıyı azaltmak yeterli değildir; hastalık aktivitesini ve yapısal hasar riskini kontrol etmek gerekir.

Tedavide:

• Konvansiyonel sentetik DMARD'lar: Metotreksat, leflunomid, sulfasalazin gibi
• Biyolojik DMARD'lar: TNF, IL-6, IL-17, IL-23 veya diğer immün yolları hedefleyen tedaviler
• Hedefe yönelik sentetik DMARD'lar: JAK inhibitörleri gibi

hastalığa göre kullanılabilir.

Hangi ilaç grubunun seçileceği her hastada aynı değildir. Yaş, gebelik planı, enfeksiyon riski, kalp-damar hastalıkları, kanser öyküsü, akciğer hastalığı ve diğer klinik faktörler dikkate alınır.

Treat-to-Target Yaklaşımı

Özellikle romatoid artrit gibi inflamatuvar artritlerde modern tedavinin amacı yalnızca ağrının biraz azalması değildir.

Tedavi:

• Remisyon
• veya mümkün olan en düşük hastalık aktivitesine

ulaşmayı hedefleyecek şekilde düzenlenebilir.

Aktif hastalık düzenli olarak değerlendirilir ve hedefe ulaşılamıyorsa tedavi gerektiğinde değiştirilir.

Multidisipliner Tedavi

Romatolojik hastalıklarda ihtiyaç halinde:

• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
• Ortopedi ve Travmatoloji
• Dermatoloji
• Göz Hastalıkları
• Göğüs Hastalıkları
• Nefroloji
• Gastroenteroloji

gibi farklı branşlarla ortak takip gerekebilir.

Romatolojik Hastalıklarda Egzersiz ve Yaşam Tarzının Önemi

Fiziksel aktivite birçok inflamatuvar artrit ve osteoartritte tedavinin önemli bir parçasıdır.

Kişiye uygun program:

• Aerobik egzersiz
• Kas güçlendirme
• Eklem hareket açıklığı çalışmaları
• Denge ve esneklik çalışmaları

içerebilir.

Ayrıca:

• Sigaranın bırakılması
• Sağlıklı vücut ağırlığının korunması
• Yeterli uyku
• Kardiyovasküler risk faktörlerinin kontrol edilmesi
• Aşıların ve koruyucu sağlık hizmetlerinin tedaviye göre planlanması

uzun dönem sağlık açısından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Romatolojik Hastalıklar - Artrit / Artroz
2. European Alliance of Associations for Rheumatology (EULAR). EULAR Recommendations for Management
3. American College of Rheumatology. Rheumatoid Arthritis
4. American College of Rheumatology. Axial Spondyloarthritis Clinical Practice Guidelines
5. ASAS / EULAR. Recommendations for the Management of Axial Spondyloarthritis
6. American College of Rheumatology. Psoriatic Arthritis
7. American College of Rheumatology. Lupus Clinical Practice Guidelines
8. American College of Rheumatology. Fibromyalgia
9. American College of Rheumatology. Gout Clinical Practice Guidelines
10. American College of Rheumatology. Vasculitis
11. American College of Rheumatology. Familial Mediterranean Fever