Artroplasti Nedir? Eklem Protezi Ameliyatı, İyileşme Süreci ve Protez Ömrü

Artroplasti, ağrı ve fonksiyon kaybına yol açan hasarlı bir eklemin cerrahi olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Günümüzde artroplasti denildiğinde çoğunlukla hasarlı eklem yüzeylerinin yapay implantlarla değiştirilmesi, yani eklem protezi cerrahisi anlaşılır.

En sık diz ve kalçada uygulanmakla birlikte omuz ve bazı diğer eklemlerde de kullanılabilir. Temel amaç eklem ağrısını azaltmak, hareket ve fonksiyonu geliştirmek ve hastanın günlük yaşam aktivitelerine daha rahat katılmasını sağlamaktır.

Artroplasti Nedir?

Artroplasti, ciddi biçimde hasarlanmış veya fonksiyonunu kaybetmiş eklem yüzeylerinin cerrahi olarak yeniden düzenlenmesini amaçlayan bir ortopedik cerrahi yöntemdir.

Eklem protezi cerrahisinde hastalıklı kemik ve kıkırdak yüzeylerinin belirli bölümleri çıkarılarak yerlerine yapay eklem yüzeyleri yerleştirilir.

Kullanılan implantlar ekleme göre:

• Metal alaşımlardan
• Yüksek dayanımlı polietilenden
• Seramikten
• Bu materyallerin çeşitli kombinasyonlarından

oluşabilir.

İmplant seçimi hastanın yaşı, kemik yapısı, eklem, cerrahi teknik ve kullanılan protez sistemine göre belirlenir.

Artroplasti Türleri Nelerdir?

Total Artroplasti

Eklem yüzeylerinin büyük bölümünün yapay implantlarla değiştirildiği cerrahidir. Total diz ve total kalça protezi en sık bilinen örneklerdir.

Parsiyel Artroplasti

Eklemde yalnızca belirli bir bölümün hasarlı olduğu uygun hastalarda eklemin bir kısmı değiştirilir. Örneğin seçilmiş diz osteoartriti hastalarında unikondiler diz protezi uygulanabilir.

Kalça kırıklarının bazı tiplerinde yalnızca femur başı ve boynunun değiştirildiği hemiartroplasti de kullanılabilir.

Artroplasti Hangi Eklemlere Uygulanır?

Artroplasti en sık:

• Diz
• Kalça
• Omuz

eklemlerinde uygulanır.

Daha seçilmiş hastalarda dirsek, ayak bileği ve el-parmak eklemlerinde de protez cerrahisi uygulanabilir.

Her eklem için cerrahi endikasyonlar, implant tasarımları ve rehabilitasyon süreçleri birbirinden farklıdır.

Artroplasti Hangi Durumlarda Uygulanabilir?

Eklem protezi cerrahisi genellikle ağrı ve fonksiyon kaybının belirgin olduğu ve uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen hastanın günlük yaşamının ciddi biçimde etkilendiği durumlarda değerlendirilir.

Başlıca nedenler:

• İleri osteoartrit (kireçlenme)
• Romatoid artrit ve bazı diğer inflamatuvar eklem hastalıkları
• Kalça başı avasküler nekrozu
• Bazı kalça kırıkları
• Travma sonrası gelişen ileri eklem hasarı
• Bazı doğumsal veya gelişimsel eklem bozuklukları
• Daha önce geçirilmiş eklem hastalıklarının oluşturduğu ileri deformite

olabilir.

Artroplasti Ameliyatı Kararı Nasıl Verilir?

Ameliyat kararı yalnızca röntgendeki kireçlenmenin derecesine göre verilmez.

Değerlendirmede:

• Ağrının şiddeti ve süresi
• Yürüme mesafesi
• Merdiven kullanabilme
• Uyku ve günlük yaşam üzerindeki etki
• Eklem hareket açıklığı
• Eklem deformitesi
• Cerrahi dışı tedavilere verilen yanıt
• Hastanın genel sağlık durumu
• Hastanın beklentileri

birlikte değerlendirilir.

Artroplasti Öncesi Hazırlık Nasıl Yapılır?

Ameliyat öncesinde ortopedik değerlendirmeye ek olarak hastanın genel sağlık durumu değerlendirilir.

Hazırlık sürecinde:

• Tıbbi öykü ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi
• Kan testleri ve gerekli diğer tetkikler
• Röntgen ve gerekli durumlarda diğer görüntülemeler
• Anestezi değerlendirmesi
• Diyabet ve hipertansiyon gibi kronik hastalıkların kontrolü
• Enfeksiyon risklerinin değerlendirilmesi
• Sigara kullanımının bırakılması veya azaltılması
• Gerekli durumlarda kilo ve beslenme durumunun düzenlenmesi

gündeme gelebilir.

Kan sulandırıcılar ve diğer ilaçlar konusunda değişiklik yalnızca hastayı takip eden hekimlerin ve anestezi ekibinin önerisiyle yapılmalıdır.

Artroplasti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Cerrahi teknik ekleme ve kullanılacak protez tipine göre değişir.

Örneğin total diz protezinde hasarlı femur ve tibia eklem yüzeyleri belirli ölçülerde hazırlanarak metal komponentlerle kaplanır ve aralarına dayanıklı polietilen yüzey yerleştirilir.

Total kalça protezinde ise hasarlı femur başı çıkarılır; femur içine protez sapı ve başı yerleştirilirken asetabulum adı verilen kalça yuvası da protez komponentle yeniden oluşturulur.

Protezler:

• Kemik çimentosuyla sabitlenebilir
• Çimentosuz, kemiğin protez yüzeyine tutunmasına olanak sağlayacak şekilde kullanılabilir
• Bazı durumlarda hibrit yöntemlerle uygulanabilir

Uygun sabitleme yöntemi hastaya ve ekleme göre seçilir.

Artroplasti Ameliyatında Hangi Anestezi Kullanılır?

Diz ve kalça artroplastileri genel anestezi veya spinal/epidural gibi bölgesel anestezi yöntemleriyle gerçekleştirilebilir.

Ağrı kontrolünü desteklemek amacıyla bazı hastalarda periferik sinir blokları ve farklı multimodal ağrı kontrol yöntemleri de kullanılabilir.

Anestezi seçimi hastanın sağlık durumu, ameliyat türü, kullanılan ilaçlar ve anestezi uzmanının değerlendirmesine göre belirlenir.

Artroplasti Ameliyatı Ne Kadar Sürer?

Primer diz veya kalça protezi ameliyatlarının cerrahi süresi çoğu hastada yaklaşık 1–2 saat civarında olabilir; ancak bu sabit bir süre değildir.

Süre:

• Hangi eklemin ameliyat edildiğine
• Total veya parsiyel protez yapılmasına
• Eklem deformitesine
• Daha önce ameliyat geçirilmiş olmasına
• Cerrahinin primer veya revizyon operasyonu olmasına

göre değişebilir.

Ameliyathaneye hazırlık, anestezi ve ameliyat sonrası derlenme süresi cerrahi süreden ayrıdır.

Artroplasti Ameliyatı Sonrası Süreç Nasıldır?

Güncel eklem protezi cerrahisinde mümkün olduğunda erken mobilizasyon hedeflenir.

Hastanın klinik durumuna ve ameliyatına göre aynı gün veya ameliyattan sonraki gün:

• Yatak kenarında oturma
• Ayağa kalkma
• Yürüteç veya koltuk değneği desteğiyle yürüme
• Eklem hareket ve kas egzersizleri

başlatılabilir.

Hastanede kalış süresi ekleme, kullanılan cerrahi protokole, hastanın yaşına, genel durumuna ve ameliyat sonrası iyileşmesine göre değişir. Uygun seçilmiş bazı hastalarda aynı gün taburculuk dahi mümkünken bazı hastalar birkaç gün hastanede kalabilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Neden Önemlidir?

Rehabilitasyon artroplasti sonrası fonksiyonun yeniden kazanılmasının temel parçalarından biridir.

Program:

• Yürüme eğitimi
• Eklem hareket açıklığının geliştirilmesi
• Kas güçlendirme
• Denge çalışmaları
• Merdiven kullanma eğitimi
• Günlük yaşam aktivitelerine dönüş

gibi aşamalardan oluşabilir.

Program her hasta için aynı değildir ve ameliyat edilen ekleme göre düzenlenir.

Artroplasti Sonrası İyileşme Ne Kadar Sürer?

İyileşme süresi ekleme, hastanın yaşı ve sağlık durumuna göre değişir.

Hastalar ilk haftalarda günlük yaşam aktivitelerinde ilerleme gösterebilir; ancak kas gücü, denge, yürüyüş ve fonksiyonun gelişmesi birkaç ay devam edebilir.

Diz protezi sonrasında hareket açıklığı ve kas gücünün gelişmesi, kalça protezine göre bazı hastalarda daha uzun sürebilir.

İyileşmenin “tamamlandığı” tek bir tarih yoktur. Bazı fonksiyonel kazanımlar ameliyattan sonraki 6–12 aya kadar devam edebilir.

Artroplasti Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Eklem protezi cerrahisi sık uygulanan ve uygun hastalarda etkili bir cerrahi tedavidir; ancak diğer büyük cerrahiler gibi riskleri vardır.

Olası komplikasyonlar:

• Protez çevresi enfeksiyonu
• Derin ven trombozu ve akciğer embolisi
• Kanama veya kan transfüzyonu gereksinimi
• Sinir veya damar yaralanması
• Eklem sertliği
• Kalça protezinde çıkık
• Protez çevresi kırık
• İmplantın zaman içinde gevşemesi veya aşınması
• Devam eden ağrı veya beklenen fonksiyonel sonucun elde edilememesi

olabilir.

Eklem Protezinin Ömrü Ne Kadardır?

Eklem protezleri için herkese uygulanabilecek kesin bir kullanım süresi yoktur.

Günümüzde birçok diz ve kalça protezi 15–20 yıldan daha uzun süre sorunsuz işlev görebilir. Uzun dönem kayıt ve araştırmalarda önemli sayıda kalça ve diz protezinin 20–25 yıl ve daha uzun süre revizyon gerektirmeden kullanılabildiği gösterilmiştir.

Protez ömrünü etkileyebilen faktörler:

• Hastanın protezin takıldığı yaştaki yaşı
• Aktivite düzeyi
• Vücut ağırlığı
• Kemik kalitesi
• Protez tipi ve materyali
• Cerrahi yerleşim ve sabitleme
• Enfeksiyon gelişip gelişmemesi
• Travma veya protez çevresi kırıklar

olarak sıralanabilir.

Revizyon Artroplastisi Nedir?

Daha önce yerleştirilmiş bir eklem protezinin bir veya birden fazla parçasının çıkarılarak değiştirilmesine revizyon artroplastisi adı verilir.

Revizyon gerektirebilecek nedenler arasında:

• Protez gevşemesi
• Aşınma
• Protez çevresi enfeksiyonu
• Protez çevresi kırık
• Tekrarlayan çıkık veya instabilite
• İmplantın mekanik sorunları

bulunabilir.

Revizyon cerrahisi primer protez ameliyatına göre daha karmaşık olabilir ve kemik kaybı, eski implantların çıkarılması ve daha özel protezlerin kullanılması gerekebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Artroplasti (Eklem Protez Cerrahisi) Nedir? Hangi Durumlarda Uygulanır?
2. National Institute for Health and Care Excellence. Joint Replacement (Primary): Hip, Knee and Shoulder
3. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Total Knee Replacement
4. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Outpatient Total Joint Replacement
5. Evans JT, et al. How Long Does a Hip Replacement Last? A Systematic Review and Meta-analysis. The Lancet.
6. Evans JT, et al. How Long Does a Knee Replacement Last? A Systematic Review and Meta-analysis. The Lancet.