Haşimato Hastalığı Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Haşimato hastalığı (Hashimoto tiroiditi), bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor ve bağışıklık hücreleri aracılığıyla reaksiyon geliştirdiği kronik otoimmün bir tiroid hastalığıdır.

Zaman içinde tiroid dokusunun zarar görmesi hormon üretiminin azalmasına ve hipotiroidi gelişmesine neden olabilir. Ancak Haşimato tanısı alan herkes ilk anda hipotiroidi değildir; bazı kişilerde tiroid fonksiyonları uzun süre normal kalabilir.

Tanı ve takipte kişinin şikâyetleri, muayene bulguları, TSH ve serbest T4 değerleri ile tiroid antikorları birlikte değerlendirilir.

Tiroid Bezi Nedir ve Ne İşe Yarar?

Tiroid, boynun ön-alt bölümünde yer alan kelebek şeklinde bir endokrin bezdir. Sağ ve sol lob ile bu lobları birbirine bağlayan istmus adı verilen bölümden oluşur.

Tiroid bezinin temel hormonları:

• T4 (tiroksin)
• T3 (triiyodotironin)

hormonlarıdır.

Bu hormonlar vücudun enerjiyi nasıl kullandığını etkiler ve kalp hızı, vücut sıcaklığı, bağırsak hareketleri, kas fonksiyonları, büyüme-gelişme ve birçok organ sisteminde önemli rol oynar.

TSH (tiroid uyarıcı hormon) ise tiroid hormonlarından biri değildir. Beyindeki hipofiz bezinden salgılanır ve tiroid bezine ne kadar hormon üretmesi gerektiğini bildirir.

Haşimato Hastalığı Nedir?

Haşimato hastalığı, kronik otoimmün tiroidit veya kronik lenfositik tiroidit olarak da adlandırılır.

Bağışıklık sistemi normalde virüs, bakteri ve diğer yabancı yapılara karşı savunma oluşturur. Otoimmün hastalıklarda ise bağışıklık sistemi yanlışlıkla kişinin kendi dokularını hedef alır.

Haşimato hastalığında bu hedef tiroid bezidir. Süreç ilerledikçe tiroid hormon üreten hücrelerin sayısı ve fonksiyonu azalabilir.

Hastalık uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir. Bazı kişilerde yalnızca tiroid antikorları yüksekken hormon düzeyleri normaldir.

Haşimato Kimlerde Daha Sık Görülür?

Haşimato her yaşta ve her iki cinsiyette görülebilir ancak kadınlarda belirgin şekilde daha sık görülür.

Risk özellikle:

• Kadınlarda
• Ailesinde tiroid hastalığı bulunanlarda
• Başka bir otoimmün hastalığı olanlarda

daha yüksektir.

Haşimato ile birlikte görülme olasılığı artabilen otoimmün hastalıklar arasında:

• Çölyak hastalığı
• Tip 1 diyabet
• Romatoid artrit
• Sjögren sendromu
• Sistemik lupus eritematozus

yer alabilir.

Haşimato Hastalığı Kalıtsal mıdır?

Haşimato hastalığında genetik yatkınlık önemlidir ancak hastalık basit şekilde tek bir genle anne veya babadan çocuğa geçen bir hastalık değildir.

Ailesinde Haşimato, hipotiroidi veya başka otoimmün hastalık bulunan kişilerde risk genel topluma göre daha yüksek olabilir.

Bununla birlikte ailede Haşimato bulunması kişinin mutlaka hastalığa yakalanacağı anlamına gelmez.

Haşimato Belirtileri Nelerdir?

Haşimato başlangıçta hiçbir belirti vermeyebilir.

Tiroid hormon üretimi azaldıkça hipotiroidiye bağlı belirtiler ortaya çıkabilir.

Yaygın belirtiler:

• Yorgunluk ve halsizlik
• Soğuğa karşı hassasiyet
• Kilo alma eğilimi
• Kabızlık
• Cilt kuruluğu
• Saçlarda incelme veya dökülme
• Kas ve eklem ağrıları
• Konsantrasyon veya hafıza güçlüğü
• Adet düzensizlikleri veya yoğun adet kanaması
• Üreme sorunları
• Kalp hızında yavaşlama

gibi yakınmalar olabilir.

Bu belirtilerin hiçbiri yalnızca Haşimato'ya özgü değildir. Tanı belirtilere bakılarak tek başına konulamaz.

Haşimato ve Hipotiroidi Arasındaki İlişki Nedir?

Haşimato bir hastalık nedeni, hipotiroidi ise tiroid bezinin yeterli hormon üretemediği fonksiyonel durumdur.

Haşimato tiroid dokusunu zaman içinde hasarladığı için hipotiroidinin en önemli nedenlerinden biridir.

Ancak hastalığın evreleri farklı olabilir:

• Ötiroid dönem: Antikorlar mevcut olabilir ancak TSH ve serbest T4 normaldir.
• Subklinik hipotiroidi: TSH yükselmiştir ancak serbest T4 normal olabilir.
• Belirgin hipotiroidi: TSH yüksek, serbest T4 düşük olabilir.

Nadiren hastalığın erken döneminde hasarlanan tiroid hücrelerinden kana hormon salınmasına bağlı geçici bir hipertiroidi dönemi görülebilir. Bu durum bazen hashitoksikoz olarak adlandırılır.

Haşimato Tanısı Nasıl Konur?

Tanı hastanın öyküsü, muayenesi ve laboratuvar testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur.

TSH

TSH tiroid fonksiyonlarını değerlendirmek için en önemli başlangıç testlerinden biridir.

Primer hipotiroidide tiroid yeterli hormon üretemediğinde hipofiz bezi tiroidi daha fazla uyarmaya çalışır ve TSH düzeyi yükselir.

Serbest T4

Serbest T4, hipotiroidinin derecesini ve tiroid hormon üretiminin yeterli olup olmadığını değerlendirmede TSH ile birlikte kullanılır.

Anti-TPO

Tiroid peroksidaz antikoru (anti-TPO), Haşimato hastalarının büyük bölümünde pozitiftir ve otoimmün tiroid hastalığı tanısını destekler.

Anti-Tiroglobulin

Anti-tiroglobulin antikorları da otoimmün tiroid hastalığında bulunabilir ancak Haşimato değerlendirmesinde anti-TPO genellikle daha temel antikor testidir.

Tiroid Ultrasonu Her Haşimato Hastasında Gerekli midir?

Hayır. Tiroid ultrasonu Haşimato tanısı alan herkeste zorunlu değildir.

Ultrason özellikle:

• Boyunda büyüme veya guatr varsa
• Muayenede tiroid nodülü düşünülüyorsa
• Tiroid yapısının değerlendirilmesi gerekiyorsa
• Haşimato klinik olarak düşünülüyor ancak antikor testleri negatifse

yararlı olabilir.

Haşimato'ya bağlı ultrason bulguları tiroid dokusunda heterojenite ve ekojenite azalması gibi değişiklikler içerebilir ancak ultrason sonucu tek başına tiroidin hormon üretimini göstermez.

Haşimato Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, kişinin tiroid fonksiyonlarına göre belirlenir.

Tiroid Hormonları Normalse

Anti-TPO yüksek olsa bile TSH ve serbest T4 normal ise genellikle levotiroksin başlanmaz.

Bu kişilerde TSH belirli aralıklarla takip edilerek hipotiroidi gelişip gelişmediği değerlendirilir.

Subklinik Hipotiroidi Varsa

TSH hafif yüksek ancak serbest T4 normal olduğunda herkese otomatik olarak ilaç başlanmaz.

Tedavi kararı:

• TSH düzeyi
• Yaş
• Belirtiler
• Gebelik veya gebelik planı
• Kardiyovasküler durum
• Antikor pozitifliği

gibi faktörlere göre kişiselleştirilir.

Belirgin Hipotiroidi Varsa

TSH yüksekliği ve düşük tiroid hormonu düzeyiyle belirgin hipotiroidi geliştiğinde standart tedavi levotiroksin ile tiroid hormonu replasmanıdır.

Haşimato'ya bağlı kalıcı hipotiroidi gelişen birçok hastada tedavi uzun süreli ve çoğunlukla yaşam boyu devam eder.

Levotiroksin Nasıl Kullanılır?

Levotiroksin, vücudun doğal olarak ürettiği T4 hormonuna karşılık gelen sentetik tiroid hormonudur.

Doz:

• Yaşa
• Vücut ağırlığına
• TSH düzeyine
• Kalp hastalıklarına
• Gebeliğe
• Diğer ilaçlara

göre değişebilir.

Levotiroksin genellikle emilimin daha öngörülebilir olması için aç karnına ve her gün benzer koşullarda alınır.

Kahve, soya ve demir veya kalsiyum içeren bazı ürün ve takviyeler levotiroksinin emilimini etkileyebilir. Bu nedenle ilacın kullanım saati ve diğer ilaçlarla arasındaki süre için hekimin önerilerine uyulmalıdır.

Doz değişikliklerinden sonra TSH kontrolü yapılır ve uygun doza ulaşıldıktan sonra takip aralıkları hastaya göre belirlenir.

Haşimato ve Gebelik

Tiroid hormonları gebelik ve bebeğin gelişimi açısından önemlidir. Haşimato hastalığı bulunan ve gebelik planlayan kadınların tiroid fonksiyonlarının gebelik öncesinde değerlendirilmesi uygun olabilir.

Gebelik sırasında tiroid hormonu ihtiyacı değişebildiği için TSH ve tiroid hormonlarının daha yakın takip edilmesi gerekebilir.

Levotiroksin kullanan bir kişi gebelik öğrendiğinde ilacını kendi kendine bırakmamalı veya dozunu değiştirmemeli; sağlık profesyoneliyle erken dönemde iletişime geçmelidir.

Haşimato Hastalığında Beslenme Nasıl Olmalı?

Haşimato'yu ortadan kaldırdığı veya otoimmün süreci kesin olarak durdurduğu kanıtlanmış özel bir “Haşimato diyeti” bulunmamaktadır.

Genel yaklaşım:

• Sebze ve meyvelerden zengin
• Yeterli protein içeren
• Tam tahılların uygun miktarda yer aldığı
• Sağlıklı yağ kaynaklarını içeren
• Aşırı işlenmiş gıdaların sınırlandığı

dengeli bir beslenme düzeni olmalıdır.

Beslenme planı kişinin kilo durumu, diyabet, kolesterol, çölyak hastalığı veya diğer sağlık sorunlarına göre kişiselleştirilmelidir.

Haşimato Hastalığında Glutensiz Diyet Gerekir mi?

Haşimato hastalığı tek başına herkese glutensiz diyet başlanması için yeterli bir neden değildir.

Haşimato ile çölyak hastalığı gibi başka otoimmün hastalıklar birlikte görülebilir. Çölyak hastalığı tanısı konmuş kişilerde ise tedavinin temelini yaşam boyu glutensiz beslenme oluşturur.

Ancak çölyak hastalığı bulunmayan Haşimato hastalarının tamamında glutensiz diyetin tiroid fonksiyonunu düzelttiğini veya hastalığı durdurduğunu gösterecek yeterli kanıt yoktur.

Lahana ve Karnabahar Yasak mı?

Kara lahana, brokoli, Brüksel lahanası ve karnabahar gibi turpgillerin normal porsiyonlarda dengeli beslenmenin parçası olarak tüketilmesi nedeniyle Haşimato hastalarının bunları tamamen yasaklaması gerektiğine dair genel bir öneri yoktur.

Aşırı ve tek yönlü tüketim yerine dengeli beslenme temel yaklaşım olmalıdır.

İyot ve Selenyum Takviyesi Gerekir mi?

İyot

İyot tiroid hormonlarının üretimi için gereklidir. Ancak otoimmün tiroid hastalığı bulunan kişiler aşırı iyot alımının olumsuz etkilerine daha duyarlı olabilir.

Özellikle kelp, dulse ve diğer yosun ürünleri çok yüksek miktarda iyot içerebilir.

Bu nedenle hekim önerisi olmadan:

• Yüksek doz iyot tabletleri
• Kelp veya yosun takviyeleri
• “Tiroid destek” adı altında içeriği belirsiz ürünler

kullanılmamalıdır.

Gebelikte ise iyot gereksinimi farklıdır ve yeterli iyot alımı önemlidir. Gebelik döneminde iyot ihtiyacı bireysel olarak sağlık profesyoneliyle değerlendirilmelidir.

Selenyum

Selenyumun Haşimato üzerindeki etkisi araştırılmaktadır. Bazı çalışmalar selenyum takviyesiyle TSH veya anti-TPO düzeylerinde küçük değişiklikler bildirmiş olsa da bu sonuçların klinik öneminin ve uzun dönem yararının kesin olduğu gösterilmiş değildir.

Bu nedenle bütün Haşimato hastalarına rutin yüksek doz selenyum takviyesi başlanması uygun değildir.

Takviyeler eksiklik, beslenme durumu ve toplam günlük alım değerlendirilmeden kullanılmamalıdır.

Haşimato'da Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme önerilir:

• Uzun süren yorgunluk ve halsizlik
• Belirgin soğuk intoleransı
• Açıklanamayan kilo değişikliği
• Boyunda büyüme veya şişlik
• Tiroid nodülü veya kitle hissi
• Adet düzensizlikleri
• Gebelik planı veya gebelik
• Ailede güçlü tiroid hastalığı öyküsü
• Başka bir otoimmün hastalık bulunması

durumlarında tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Haşimato Hastalığı Nedir? Tanısı Nasıl Konulur? Tedavisi Nasıldır?
2. American Thyroid Association. Hashimoto's Thyroiditis
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Hashimoto's Disease
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Thyroid Tests
5. American Thyroid Association. Hypothyroidism
6. American Thyroid Association. Selenium Supplementation in Hashimoto's Thyroiditis