Baş Ağrısı ve Migren Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Baş Ağrısı Nedir?

Baş ağrısı, baş veya yüz bölgesinde hissedilen ağrı ya da rahatsızlık olarak tanımlanabilir.

Beyin dokusunun kendisi ağrıyı doğrudan hissetmez. Baş ağrısında ağrı; beyin zarları, kan damarları, kafa ve boyundaki kaslar, sinirler ve diğer ağrıya duyarlı yapılardan kaynaklanabilir.

Baş ağrısı tek başına bir hastalık olabileceği gibi başka bir sağlık sorununun belirtisi de olabilir. Bu nedenle tekrarlayan veya alışılmışın dışında özellik gösteren baş ağrılarının değerlendirilmesi önemlidir.

Baş Ağrısı Türleri Nelerdir?

Baş ağrıları genel olarak primer ve sekonder baş ağrıları olarak iki ana gruba ayrılır.

Primer Baş Ağrıları

Baş ağrısının kendisinin temel hastalık olduğu durumlardır.

• Migren
• Gerilim tipi baş ağrısı
• Küme baş ağrısı ve diğer trigeminal otonomik sefaljiler

Sekonder Baş Ağrıları

Baş ağrısının başka bir sağlık probleminden kaynaklandığı durumlardır.

Enfeksiyonlar, kafa travmaları, beyin damar hastalıkları, bazı ilaçlar, hipertansif aciller veya kafa içi basınç değişiklikleri gibi çok farklı nedenler sekonder baş ağrısına yol açabilir.

Baş Ağrısı Ne Zaman Tehlikelidir?

Çoğu baş ağrısı ciddi bir hastalığa bağlı değildir. Ancak bazı özellikler acil değerlendirme gerektiren ikincil nedenleri düşündürebilir.

Baş Ağrısı Nasıl Tedavi Edilir?

Baş ağrısı tedavisi baş ağrısının tipine ve altında yatan nedene göre değişir.

Primer baş ağrılarında tedavi:

• Atak sırasında kullanılan ilaçlar
• Gerekli hastalarda koruyucu tedaviler
• Uyku ve öğün düzeninin sağlanması
• Düzenli egzersiz
• Stres ve tetikleyici faktörlerin yönetimi

gibi yaklaşımlardan oluşabilir.

Sekonder baş ağrılarında ise asıl amaç altta yatan hastalığın tedavisidir.

Migren Nedir?

Migren, tekrarlayan baş ağrısı atakları ve çeşitli nörolojik belirtilerle seyreden kronik bir nörolojik hastalıktır.

Migren yalnızca “şiddetli baş ağrısı” olarak değerlendirilmemelidir. Bulantı, ışık ve ses hassasiyeti, yorgunluk, konsantrasyon güçlüğü ve bazı hastalarda aura gibi belirtiler migren atağının bir parçası olabilir.

Ataklar kişinin okul, iş, sosyal yaşam ve günlük aktivitelerini önemli ölçüde etkileyebilir.

Migren Belirtileri Nelerdir?

Tipik bir aurasız migren atağı tedavi edilmediğinde veya tedavi etkisiz kaldığında genellikle 4–72 saat sürebilir.

Baş ağrısı aşağıdaki özelliklerden birkaçını taşıyabilir:

• Başın bir tarafında veya iki tarafında hissedilmesi
• Zonklayıcı karakter
• Orta veya şiddetli ağrı
• Yürümek veya merdiven çıkmak gibi rutin fiziksel aktivitelerle kötüleşme

Atak sırasında:

• Bulantı ve/veya kusma
• Işığa hassasiyet
• Sese hassasiyet
• Bazı kişilerde koku hassasiyeti

görülebilir.

Auralı Migren Nedir?

Migren aurası, baş ağrısından önce veya baş ağrısıyla birlikte görülebilen, tamamen geri dönüşlü nörolojik belirtilerden oluşur.

Aura en sık:

• Işık çakmaları, zikzak çizgiler veya görme alanında değişiklikler
• Uyuşma veya karıncalanma
• Konuşma veya kelime bulma güçlüğü

şeklinde görülebilir.

Tipik aura belirtileri genellikle yavaş gelişir ve çoğu zaman 5–60 dakika sürer.

Aura her zaman baş ağrısıyla takip edilmek zorunda değildir; bazı hastalarda baş ağrısı olmadan aura görülebilir.

Kronik Migren Nedir?

Kronik migren, baş ağrısının çok sık hale geldiği migren formudur.

ICHD-3 kriterlerine göre kronik migrende:

• Üç aydan uzun süre boyunca ayda en az 15 gün baş ağrısı bulunur.
• Bu günlerin en az 8'inde migren özellikleri vardır.

Kronik migren tedavisinde ilaç aşırı kullanımı, uyku bozuklukları, depresyon, anksiyete ve diğer eşlik eden durumların değerlendirilmesi önemlidir.

Migren Genetik midir?

Migrenin gelişiminde genetik yatkınlık önemli rol oynar.

Ailesinde migren bulunan kişilerde migren görülme olasılığı artabilir. Ancak migren çoğu kişide tek bir genden kaynaklanan basit bir kalıtsal hastalık değildir.

Genetik yatkınlık; hormonal, çevresel ve yaşam tarzıyla ilişkili faktörlerle birlikte etkili olabilir.

Migreni Neler Tetikleyebilir?

Migren tetikleyicileri kişiden kişiye değişir.

Sık bildirilen faktörler:

• Uyku düzensizliği veya uykusuzluk
• Öğün atlama veya uzun süre aç kalma
• Stres veya stres sonrasındaki rahatlama dönemi
• Menstrüasyon ve diğer hormonal değişiklikler
• Yoğun ışık, ses veya bazı kokular
• Bazı kişilerde alkol
• Kafeinin aşırı tüketilmesi veya aniden bırakılması

olabilir.

Her migren hastasının belirli gıdaları rutin olarak diyetinden çıkarması gerekmez. Kişisel tetikleyiciler baş ağrısı günlüğüyle takip edilebilir.

Migren Tanısı Nasıl Konur?

Migren tanısı çoğunlukla ayrıntılı öykü ve nörolojik muayeneye dayanır.

Doktor:

• Baş ağrısının ne zaman başladığını
• Ne kadar sürdüğünü
• Ayda kaç gün görüldüğünü
• Ağrının yerini ve karakterini
• Bulantı, ışık ve ses hassasiyeti gibi eşlik eden belirtileri
• Aura belirtilerini
• Kullanılan ağrı kesicilerin sıklığını

değerlendirir.

Tipik migren öyküsü ve normal nörolojik muayene bulunan her hastada MR veya BT gerekli değildir. Görüntüleme ihtiyacı baş ağrısının özelliklerine ve kırmızı bayrak bulgularına göre belirlenir.

Migren Atağı Nasıl Tedavi Edilir?

Akut migren tedavisinin amacı başlamış olan atağın ağrı ve eşlik eden belirtilerini mümkün olduğunca erken kontrol altına almaktır.

Kişinin özelliklerine göre kullanılabilecek seçenekler arasında:

• Parasetamol
• NSAİİ grubu ağrı kesiciler
• Triptanlar
• Bulantı-kusma için antiemetik ilaçlar
• Uygun hastalarda CGRP reseptör antagonistleri olan gepantlar

bulunabilir.

İlaç seçimi hastanın yaşı, kalp-damar hastalıkları, diğer ilaçları, gebelik durumu, atağın şiddeti ve önceki tedavilere verdiği yanıt dikkate alınarak yapılır.

Migren Koruyucu Tedavisi Nedir?

Migren atakları sık, uzun veya günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa yalnızca atak tedavisi yeterli olmayabilir.

Koruyucu tedavinin amacı atak sıklığını, şiddetini ve migrenin günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmaktır.

Koruyucu tedavide hastaya göre:

• Beta blokerler
• Topiramat gibi bazı antiepileptik ilaçlar
• Amitriptilin gibi bazı antidepresanlar
• CGRP-hedefli tedaviler
• Kronik migrende botulinum toksin tip A

gibi seçenekler değerlendirilebilir.

İlaç seçimi kişinin eşlik eden hastalıkları, gebelik planı, yan etki profili ve tedavi tercihleri dikkate alınarak yapılır.

CGRP Tedavileri Nedir?

CGRP (Calcitonin Gene-Related Peptide), migren mekanizmalarında rol oynayan önemli sinyal moleküllerinden biridir.

CGRP'yi veya reseptörünü hedefleyen tedaviler iki temel gruptadır:

• Monoklonal antikorlar: Erenumab, fremanezumab, galcanezumab ve eptinezumab gibi koruyucu tedaviler.
• Gepantlar: Bazı ilaçlar akut atak tedavisinde, bazıları ise koruyucu tedavide kullanılabilir.

Güncel American Headache Society yaklaşımında CGRP-hedefli tedaviler, uygun hastalarda başka koruyucu ilaçların mutlaka başarısız olmasını beklemeden ilk basamak koruyucu seçeneklerden biri olarak değerlendirilebilir.

Ancak ilaçların erişilebilirliği ve geri ödeme koşulları ülkeye göre değişebilir.

Migren Botoksu Kimlere Uygulanır?

Botulinum toksin tip A, özellikle kronik migrenin koruyucu tedavisinde kullanılan seçeneklerden biridir.

Kronik migren, ayda en az 15 gün baş ağrısı bulunması ve bu günlerin en az 8'inde migren özellikleri görülmesiyle tanımlanır.

Botulinum toksin uygulaması kozmetik botoks uygulamasından farklı bir protokol ile baş ve boyun çevresindeki belirlenmiş kas bölgelerine uygulanır.

İlaç Aşırı Kullanım Baş Ağrısı Nedir?

Baş ağrısı veya migren atağı için kullanılan akut ilaçların çok sık kullanılması bazı kişilerde zaman içerisinde baş ağrısının daha sık hale gelmesine neden olabilir.

Bu tablo ilaç aşırı kullanım baş ağrısı olarak adlandırılır.

Özellikle sık baş ağrısı bulunan kişilerin ayda kaç gün ağrı kesici, triptan veya diğer akut migren ilaçlarını kullandığını takip etmesi önemlidir.

Akut tedavi ihtiyacı giderek artıyorsa koruyucu migren tedavisi açısından nöroloji değerlendirmesi gerekebilir.

Migrenle Yaşamda Nelere Dikkat Edilmelidir?

Migren yönetiminde ilaçların yanında düzenli yaşam alışkanlıkları da önemlidir.

• Düzenli uyku saatleri
• Öğün atlamamak
• Yeterli sıvı tüketimi
• Düzenli fiziksel aktivite
• Kafein tüketiminin düzenli ve ölçülü tutulması
• Stres yönetimi
• Baş ağrısı günlüğü tutulması

atakların sıklığını ve tetikleyici faktörleri anlamaya yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Baş Ağrısı ve Migren Nedir? Tedavisi Nedir?
2. International Headache Society. ICHD-3: Migraine Without Aura
3. International Headache Society. ICHD-3: Migraine With Aura
4. International Headache Society. Migraine Treatment Guidelines and Recommendations
5. American Headache Society. Clinical Practice Guidelines
6. NICE. Headaches in Over 12s: Diagnosis and Management