Skolyoz Nedir? Belirtileri, Dereceleri ve Tedavi Yöntemleri

Skolyoz Nedir?

Skolyoz, omurganın karşıdan veya arkadan bakıldığında yana doğru eğrilmesinin yanı sıra omurların kendi ekseni etrafında dönmesini de içeren üç boyutlu bir omurga deformitesidir.

Omurgada hafif asimetriler skolyoz olarak kabul edilmez. Ayakta çekilen omurga grafisinde Cobb açısının 10 derece veya üzerinde olması skolyoz tanımında kullanılan temel ölçütlerden biridir.

Eğrilik omurganın farklı bölgelerinde ortaya çıkabilir ve karşıdan bakıldığında C veya S biçiminde görülebilir.

Skolyoz Neden Olur?

Skolyozun nedeni hastalığın türüne göre değişir.

Çocuk ve ergenlerde en sık görülen tip adölesan idiyopatik skolyozdur. “İdiyopatik”, belirli tek bir nedenin ortaya konulamadığı anlamına gelir.

Skolyoz hızlı büyüme döneminde daha belirgin hale gelebilir veya ilerleyebilir ancak hızlı büyümenin kendisi skolyozun tek nedeni değildir.

Diğer nedenler arasında doğuştan omurga gelişim bozuklukları, nöromüsküler hastalıklar ve bazı genetik veya sendromik hastalıklar bulunabilir.

Skolyoz Türleri Nelerdir?

Skolyoz başlıca şu gruplara ayrılabilir:

• İdiyopatik skolyoz: Belirgin bir neden saptanamaz. Çocukluk ve özellikle ergenlik döneminde sık görülür.
• Konjenital skolyoz: Omurların anne karnındaki gelişimindeki yapısal farklılıklara bağlıdır.
• Nöromüsküler skolyoz: Serebral palsi, kas hastalıkları ve bazı nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir.
• Dejeneratif erişkin skolyozu: Erişkin yaşta disk ve eklemlerdeki dejeneratif değişikliklerle ortaya çıkabilir.

Skolyozun Belirtileri Nelerdir?

Hafif skolyoz çoğu zaman ağrıya neden olmaz ve ilk fark edilen bulgu vücut asimetrisidir.

Dikkat çekebilecek belirtiler:

• Bir omzun diğerinden yüksek görünmesi
• Bir kürek kemiğinin daha belirgin olması
• Bel kıvrımlarının iki tarafta farklı görünmesi
• Kalçaların aynı seviyede olmaması
• Gövdenin bir tarafa doğru kaymış görünmesi
• Öne eğilme sırasında sırtın veya kaburgaların bir tarafının daha yüksek görünmesi
• Giysilerin vücutta asimetrik durması

İleri eğriliklerde gövde dengesinde bozulma ve nadiren çok büyük torasik eğriliklerde solunum fonksiyonlarında etkilenme görülebilir.

Çocuklarda ve Ergenlerde Skolyoz

İdiyopatik skolyoz büyüme çağında ortaya çıkabilir ve özellikle ergenlik dönemindeki hızlı büyüme sırasında eğriliğin ilerleme riski artabilir.

Tedavi kararında yalnızca çocuğun yaşı değil:

• Cobb açısı
• Eğriliğin tipi ve bulunduğu bölge
• Eğriliğin ilerleyip ilerlemediği
• Çocuğun kalan büyüme potansiyeli
• İskelet olgunluğu

birlikte değerlendirilir.

Risser evresi, el grafileri veya büyüme bulguları iskelet olgunluğunu değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

Skolyoz Tanısı Nasıl Konur?

Değerlendirme fizik muayene ile başlar.

Muayenede omuz, kürek kemiği, bel ve kalça seviyeleri değerlendirilir. Adam öne eğilme testi sırasında gövdedeki rotasyon ve kaburga çıkıntısı gözlenebilir. Scoliometer adı verilen cihazla gövde rotasyonu ölçülebilir.

Skolyozdan şüphelenildiğinde tanının ve eğriliğin derecesinin belirlenmesi için genellikle ayakta çekilen tüm omurga grafileri kullanılır.

MR her skolyoz hastasında rutin olarak gerekli değildir. Nörolojik bulgu, atipik eğrilik, açıklanamayan belirgin ağrı veya başka bir omurilik patolojisi şüphesi varsa hekim tarafından MR istenebilir.

Cobb Açısı Nedir?

Cobb açısı, skolyoz eğriliğinin derecesini grafi üzerinde ölçmek için kullanılan standart yöntemdir.

Genel olarak 10 derecenin altındaki eğrilikler skolyoz tanımına girmez.

Cobb açısı tedavi planında önemlidir ancak tek başına karar verdirmez. Aynı açıya sahip iki çocukta kalan büyüme süresi ve eğriliğin ilerleme hızı farklı olabileceğinden tedavi de farklı olabilir.

Skolyoz Nasıl Tedavi Edilir?

Skolyoz tedavisinde herkese uygulanan tek bir yöntem yoktur.

Tedavi planı:

• Hastanın yaşına
• İskelet olgunluğuna
• Cobb açısına
• Eğriliğin ilerleme hızına
• Eğriliğin yerine ve esnekliğine
• Hastanın genel sağlık durumuna

göre belirlenir.

Temel seçenekler takip, skolyoza özgü egzersizler, korse ve seçilmiş hastalarda cerrahidir.

Hangi Skolyozlar Takip Edilir?

Hafif eğrilikler ve ilerleme riski düşük hastalar belirli aralıklarla takip edilebilir.

Takibin amacı çocuğun büyümesi sırasında eğriliğin artıp artmadığını belirlemektir.

Muayene aralığı ve kontrol grafilerinin zamanlaması Cobb açısı, büyüme potansiyeli ve ilerleme riskine göre kişiselleştirilir.

Takip kararı “hiçbir şey yapılmayacağı” anlamına gelmez; eğriliğin büyüme dönemindeki davranışının düzenli olarak değerlendirilmesi anlamına gelir.

Skolyozda Egzersiz ve Fizik Tedavi

Genel fiziksel aktivite çocuk ve ergenlerin sağlığı açısından önemlidir. Skolyozu olan çocukların büyük bölümünün, hekim tarafından özel bir kısıtlama belirtilmedikçe fiziksel olarak aktif kalması desteklenir.

Bunun yanında skolyoza özgü fizyoterapi egzersizleri (PSSE); üç boyutlu postüral düzeltme, gövde kontrolü, stabilizasyon ve günlük yaşam aktivitelerinde doğru postürün öğretilmesi gibi bileşenler içerebilir.

Bu egzersizler hastanın eğrilik paternine göre eğitim almış fizyoterapistler tarafından kişiselleştirilebilir.

Skolyoz Korsesi Ne Zaman Kullanılır?

Korse özellikle büyümesi devam eden ve eğriliğinin ilerleme riski bulunan çocuk ve ergenlerde kullanılır.

Scoliosis Research Society, korse tedavisini genellikle büyümesi devam eden ve eğriliği yaklaşık 25–45/50 derece arasındaki uygun hastalarda önermektedir.

Korsenin temel amacı omurgayı kalıcı olarak tamamen düzleştirmek değil, büyüme döneminde eğriliğin ilerlemesini azaltmak ve mümkünse cerrahi sınırına ulaşmasını engellemektir.

Korse:

• Eğriliğin yerine
• Cobb açısına
• Çocuğun büyüme potansiyeline
• Vücut yapısına

göre kişiye özel planlanır.

Korsenin günlük kullanım süresi de tedavinin başarısını etkiler. Kullanım süresi hekim ve ortez ekibi tarafından hastaya özel belirlenmelidir.

Skolyoz Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?

Her skolyoz hastasının ameliyat olması gerekmez.

Cerrahi özellikle:

• İleri dereceli eğriliklerde
• Büyüme sırasında belirgin şekilde ilerleyen eğriliklerde
• Korse tedavisine rağmen ilerlemeye devam eden uygun hastalarda
• Büyüme tamamlandıktan sonra ilerleme riski yüksek büyük eğriliklerde

değerlendirilebilir.

Adölesan idiyopatik skolyozda cerrahi genellikle eğrilik yaklaşık 45–50 dereceyi geçtiğinde veya ilerleme riski yüksek olduğunda gündeme gelir.

Ancak ameliyat kararı yalnızca Cobb açısına bakılarak verilmez. Eğriliğin tipi, esnekliği, hastanın büyüme durumu, gövde dengesi ve klinik özellikler birlikte değerlendirilir.

Skolyoz Cerrahisinde Hangi Yöntemler Kullanılır?

Adölesan idiyopatik skolyozda en sık kullanılan cerrahi yöntemlerden biri posterior spinal füzyon ve enstrümantasyondur.

Omurlara yerleştirilen vidalar, çubuklarla birbirine bağlanarak eğriliğin üç boyutlu olarak düzeltilmesi ve omurganın uygun pozisyonda stabilize edilmesi amaçlanır.

Cerrahinin amacı omurgayı radyografide tamamen kusursuz düz hale getirmek değildir. Temel amaç:

• Eğriliğin ilerlemesini durdurmak
• Omurga ve gövde dengesini iyileştirmek
• Mümkün olduğunca fazla hareketli omurga segmentini korumak
• Uzun dönem fonksiyonları korumak

olarak özetlenebilir.

İple Skolyoz Ameliyatı (VBT) Nedir?

Vertebral Body Tethering (VBT), büyüme potansiyeli devam eden seçilmiş çocuk ve ergenlerde kullanılan füzyonsuz büyüme modülasyonu yöntemlerinden biridir.

Omurların yan tarafına vidalar yerleştirilerek bunlar esnek bir tether ile birbirine bağlanır. Çocuğun devam eden büyümesinden yararlanılarak eğriliğin zaman içinde kontrol edilmesi amaçlanır.

VBT her skolyoz hastasına uygun değildir ve standart posterior füzyonun doğrudan alternatifi olarak değerlendirilmemelidir.

Hasta seçiminde yaş, iskelet olgunluğu, eğriliğin büyüklüğü, esnekliği ve tipi önemlidir. Uzun dönem takip ve yeniden ameliyat gereksinimi olasılığı da tedavi kararında göz önünde bulundurulur.

Skolyoz Ameliyatı Sonrası Süreç

Ameliyat sonrası süreç uygulanan cerrahi yönteme ve hastanın durumuna göre değişir.

Posterior füzyon sonrası hastalar genellikle erken dönemde ayağa kaldırılır ve yürümeye başlatılır.

Scoliosis Research Society'nin hasta bilgilendirmelerinde adölesan idiyopatik skolyoz cerrahisi sonrası tipik süreçte hastanede birkaç günlük yatış, birkaç hafta içinde günlük aktivitelere ve okula dönüş, ilerleyen aylarda ise aktivite düzeyinin kademeli olarak artırılması tarif edilmektedir.

Spora ve daha yoğun fiziksel aktivitelere dönüş zamanı cerrahinin kapsamı, iyileşme ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Skolyoz Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
2. Scoliosis Research Society. Adolescent Idiopathic Scoliosis
3. Scoliosis Research Society. Bracing
4. Scoliosis Research Society. Scoliosis Surgery
5. SOSORT. Guidelines for Orthopaedic and Rehabilitation Treatment of Idiopathic Scoliosis During Growth