WhatsApp
Diz Ekleminin Tanı, Cerrahi Tedavi ve Spora Dönüş
Oluşturulma: · Son Güncelleme: · Academic Hospital Web ve Yayın Kurulu Tarafından Hazırlanmıştır.
Academic Hospital Spor ve Diz Yaralanmaları; sporculardan aktif yaşlılara kadar geniş bir hasta grubunda diz eklemi yaralanmalarını ve dejeneratif diz hastalıklarını tanılar ve tedavi eder. Birim; artroskopik (kapalı) cerrahi, menisküs onarımı, bağ rekonstrüksiyonu, kıkırdak onarımı ve diz protezini kapsayan tam spektrum tedavi yaklaşımı ile hastaların hem günlük yaşama hem de spora güvenle dönmesini hedefler. Rehabilitasyon ve spora dönüş protokolleri, cerrahi ile birlikte planlanır.
İçindekiler
Spor ve Diz Yaralanmaları Nedir?
Spor ve diz yaralanmaları; ortopedi içinde diz eklemini çevreleyen bağ, menisküs, kıkırdak ve kemik yapılarını etkileyen akut travmatik ile kronik-dejeneratif hastalıkların tanı ve tedavisine odaklanan alt uzmanlık dalıdır. Diz, vücudun en büyük ve en fazla yük taşıyan eklemi olup spor aktiviteleri sırasında ani dönme, çarpışma veya atlama hareketleriyle sıklıkla zarar görür. Spor yaralanmalarının yanı sıra; hasar gören yapıların, ameliyatsız veya ameliyat gerektiren tedavilerini yapan, yaşa bağlı kıkırdak aşınmasını ve osteoartriti (kireçlenme) de kapsar.
Hangi Hastalıklar ve Durumlar Tedavi Edilir?
- Ön çapraz bağ (ACL) yırtığı: ani dönme veya düşme sırasında oluşan en sık spor yaralanmalarından biri
- Arka çapraz bağ (PCL) yaralanması: genellikle doğrudan darbe mekanizmasıyla
- Medial kollateral bağ (MCB) yaralanması: dizin iç yan bağında gerilme ve yırtık
- Lateral kollateral bağ (LKB) ve posterolateral köşe yaralanmaları
- Menisküs yırtıkları: iç (medial) ve dış (lateral) menisküs; radyal, longitidunal (kova sapı) ve horizontal tipler
- Patella (diz kapağı) kırığı ve diz kapağı çıkığı ( medial patellofemoral ligaman (mpfl) rüptürü)
- Patellofemoral ağrı sendromu: diz kapağının uyluğa sürtünmesiyle oluşan ağrı
- Kıkırdak hasarı (osteokondral defekt): fokal kıkırdak ve subkondral kemik kaybı
- Diz osteoartriti (kireçlenme): eklem kıkırdağının aşınması ile gelişen dejeneratif hastalık
- Patellar tendon ve kuadriseps tendon yırtıkları
- Bursit ve plika sendromu (diz zarı kıvrımının inflamasyonu)
- Tibial plato kırıkları (diz eklem yüzeyini içeren tibia kırıkları)
Ne Zaman Başvurmalısınız?
Aşağıdaki belirtiler Spor ve Diz Yaralanmaları Birimi'ne başvuruyu gerektirir:
- Spor sırasında ani "çıtlama" sesi ve ardından gelişen diz şişliği: ACL yırtığı açısından değerlendirilmelidir
- Dize yük vermekte güçlük ya da dizin "boşalma" hissi (instabilite)
- Merdiven inerken, çömelirken veya oturup kalkarken diz kapağı etrafında ağrı
- Dizin kilitlenmesi veya tam açılıp kapanamaması: menisküs yırtığı belirtisi olabilir
- Sabah tutukluğu ve dinlenmekle geçen ağrı: osteoartrit ile uyumlu
- Spor sonrası tekrarlayan diz şişliği ve ağrısı
- Diz kapağında görünür şekil bozukluğu veya laterale (dışa) kayma (patellar çıkık (diz kapağı çıkığı))
- Travma sonrası gelişen şiddetli ağrı, şişlik ve yürüyememe: acil değerlendirme
Diz kapağı çıkığı veya ciddi ligaman yaralanması gibi akut travmalarda acil servise başvurunuz; diğer şikayetlerde poliklinik randevusu yeterlidir.
Tanı ve Teşhis Yöntemleri
| Yöntem | Ne için kullanılır |
|---|---|
| Eklem aralığı daralması, kireçlenme ve kemik patolojilerinin değerlendirilmesinde temel başlangıç görüntülemesidir. Yük altında çekilen grafiler, osteoartritte daha gerçekçi bilgi verir. | |
| ACL, PCL, menisküs ve kıkırdak hasarının değerlendirilmesinde altın standarttır; ameliyat öncesi tedavi planlamasında kullanılır. | |
| Tendon ve ligaman yaralanmalarının dinamik değerlendirilmesinde, eklem içi sıvı tespitinde ve enjeksiyon rehberliğinde kullanılır. | |
| Tibial plato kırıklarının, femur, patella üç boyutlu değerlendirilmesinde ve eklem yüzeyi patolojilerinin detaylı incelenmesinde ek bilgi sağlar. | |
| Görüntüleme ile kesinleştirilemeyen vakalarda tanısal artroskopi uygulanabilir; aynı seansta tedavi de gerçekleştirilebilir. (Menisküs yırtıkları, çapraz bağ ve kıkırdak patolojileri) |
Tedavi Yaklaşımları
Artroskopik ACL Rekonstrüksiyonu
Yırtılan ön çapraz bağ kendiliğinden iyileşmez; aktif hastalarda cerrahi rekonstrüksiyon standarttır. Hastanın kendi dokusundan alınan greftler (otogreft: patellar tendon, hamstring, kuadriseps tendonu, peroneal tendonu) veya donör greftler (allogreft) kullanılarak bağ yeniden oluşturulur. İşlem artroskopik olarak uygulanır; gece yatışı gerektirir, rehabilitasyon 6-9 ay sürer. Uygun cerrahi ve rehabilitasyon ile kişiler spor hayatına dönebilir.
Menisküs Tamiri ve Menisektomi
Menisküs tedavisi yırtık tipine ve hastanın yaşına göre belirlenir:
- Menisküs tamiri: Genç hastalarda ve uygun damarlanma bölgesindeki yırtıklarda artroskopik dikişle onarım; menisküsü koruyarak uzun vadede kıkırdak hasarını önler.
- Parsiyel menisektomi: Tamir edilemeyen veya ileri yırtıklarda yalnızca hasarlı parçanın artroskopik olarak temizlenmesi.
Kıkırdak Onarımı
Diz eklem yüzeyindeki fokal kıkırdak defektlerinde uygulanan yöntemler:
- Mozaikplasti (osteokondral otogreft transferi): Yük taşımayan bölgeden alınan küçük kemik-kıkırdak silindirleri defekt bölgesine yerleştirilir.
- Matriks destekli otolog kondrosit implantasyonu: Hastanın kendi kıkırdak hücreleri laboratuvarda çoğaltılarak biyomembran üzerine yüklenir ve defekt bölgesine yerleştirilir; büyük defektlerde tercih edilir.
- Mikrokırık: Küçük defektlerde subkondral kemiğe delikler açılarak iyileşme süreci uyarılır.
PRP ve Viskosuplemantasyon
Hafif-orta düzey osteoartrit ve kıkırdak hasarında ameliyatsız tedavi seçenekleri arasında PRP (trombositten zengin plazma), kök hücre ile inflamasyonu azaltıp hasarlı dokuların iyileşmesini arttırmayı amaçlayan ve hyalüronik asit enjeksiyonu (viskosuplemantasyon, eklem sıvısını taklit eden, eklem hareketini arttırıp kıkırdakları besleyen) yer alır.
Diz Protezi
İleri evre diz osteoartriti ya da kıkırdağın geniş alanda tahrip olduğu durumlarda total diz protezi (tüm eklem yüzeyinin değiştirilmesi) veya parsiyel (unikondiler) diz protezi uygulanır. Modern implantlar ile hastaların büyük çoğunluğu 15-20 yıl boyunca ağrısız ve aktif yaşamını sürdürebilir. Ameliyatın ertesi günü yürüyüp, merdiven inip çıkmaya başlayabilirler.
Spora Dönüş Protokolü
Cerrahi tedavilerin ardından yapılandırılmış rehabilitasyon ve spora dönüş protokolleri uygulanır. ACL rekonstrüksiyonu sonrasında fonksiyonel testleri (kuvvet simetri, atlama testleri) geçen ve psikolojik hazırlığı tamamlanan atletler ortalama 9-12 ayda spora döner.
Academic Hospital Spor ve Diz Yaralanmaları Birimi için randevu alın.
Randevu AlAcademic Hospital'da Spor ve Diz Yaralanmaları
Academic Hospital Spor ve Diz Yaralanmaları Birimi'nde diz yaralanmalarının tanısı, ameliyatsız ve cerrahi tedavi seçenekleri ile ameliyat sonrası rehabilitasyon ve spora dönüş süreci birlikte planlanır. Bu süreçte aşağıdaki birimlerle ortak çalışılır:
- Ortopedi ve Travmatoloji: diz dışındaki kemik ve eklem yaralanmalarının değerlendirilmesi ve tedavisi
- Kalça ve Diz Protezi Cerrahisi: ileri evre diz osteoartritinde protez cerrahisinin planlanması
- Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon: ameliyat öncesi ve sonrası rehabilitasyon ile ameliyatsız tedavi programları
- Spor Hekimliği: sporcuların değerlendirilmesi, fonksiyonel testler ve spora dönüş sürecinin takibi
- Radyoloji: diz grafisi, manyetik rezonans, ultrasonografi ve bilgisayarlı tomografi incelemeleri
- Spor Psikolojisi: yaralanma sonrası spora dönüşte psikolojik hazırlık
- Acil Servis: diz kapağı çıkığı ve ciddi bağ yaralanması gibi akut travmalarda ilk değerlendirme
Sık Sorulan Sorular
Kaynakça
Bu sayfada diz yaralanmaları, tanı yöntemleri ve tedavi yaklaşımları hakkında verilen genel bilgiler aşağıdaki güvenilir sağlık kaynaklarıyla desteklenmiştir.
- American Academy of Orthopaedic Surgeons, "Anterior Cruciate Ligament (ACL) Injuries", orthoinfo.aaos.org
- Mayo Clinic, "Meniscus Tear: Diagnosis and Treatment", mayoclinic.org
- National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases, "Sports Injuries", niams.nih.gov
- NHS, "Knee Ligament Surgery", nhs.uk
Bu sayfadaki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.
