Varikosel Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Varikosel Nedir?

Varikosel, testisin çevresindeki pampiniform pleksus adı verilen toplardamar ağının anormal şekilde genişlemesidir.

Bacaklardaki varise benzer şekilde toplardamarlardaki kanın geri dönüşünün bozulması ve venöz reflü gelişmesi sonucunda damarlar genişleyebilir.

Varikosel birçok erkekte hiçbir yakınmaya neden olmaz. Bazı kişilerde ise skrotumda ağırlık veya ağrı, testis hacminde azalma ya da sperm üretimi ve kalitesiyle ilişkili sorunlarla birlikte görülebilir.

Varikosel Hangi Testiste Görülür?

Varikosel anatomik venöz drenaj farklılıkları nedeniyle sol tarafta daha sık görülür.

Her iki tarafta birlikte de bulunabilir. Yalnızca sağ tarafta belirgin klinik varikosel daha seyrektir.

Varikosel Belirtileri Nelerdir?

Varikosel sıklıkla belirti vermeden saptanır.

Belirti olduğunda:

• Skrotum veya testiste künt ağrı
• Ağırlık veya çekilme hissi
• Uzun süre ayakta kalmakla veya günün ilerleyen saatlerinde artabilen rahatsızlık
• Skrotumda genişlemiş ve kıvrımlı damarların fark edilmesi
• Testis hacminde azalma
• İnfertilite değerlendirmesi sırasında anormal semen parametreleri

görülebilir.

Ağrı genellikle künt karakterdedir ve yatmakla azalabilir. Ancak her testis ağrısının varikoselden kaynaklanmadığı unutulmamalıdır.

Varikosel Neden Olur?

Varikoselin gelişimi testis toplardamarlarındaki kan akımının ve venöz basıncın bozulmasıyla ilişkilidir.

Sol testis toplardamarının anatomik olarak sol böbrek toplardamarına açılması, sol tarafta venöz basıncın daha yüksek olabilmesi ve toplardamar kapak sistemindeki yetersizlikler varikosel oluşumuna katkıda bulunabilir.

Varikoselin neden geliştiği her hastada tek bir mekanizmayla açıklanamaz.

Varikosel Kısırlığa Neden Olur mu?

Varikosel bazı erkeklerde sperm üretimini ve sperm fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.

Olası mekanizmalar arasında:

• Skrotal sıcaklığın artması
• Testis dokusunda oksidatif stres
• Venöz dolaşım ve oksijenlenmede değişiklik
• Sperm DNA hasarında artış

yer alabilir.

Bununla birlikte varikoseli olan her erkekte semen bozukluğu veya infertilite gelişmez.

Çocuk sahibi olamama nedeniyle başvuran bir erkekte varikoselin gerçekten klinik açıdan önemli olup olmadığı; fizik muayene, semen analizi, çiftin infertilite süresi ve kadın partnerin üreme potansiyeliyle birlikte değerlendirilmelidir.

Varikosel Tanısı Nasıl Konur?

Varikosel tanısının temelini fizik muayene oluşturur.

Muayene genellikle hasta ayaktayken yapılır. Hekim testisleri ve skrotumdaki damarları istirahatte ve gerektiğinde Valsalva manevrası sırasında değerlendirir.

Valsalva manevrasında hasta kısa süreli olarak karın içi basıncını artırır; bu yöntem küçük varikosellerin daha belirgin hale gelmesine yardımcı olabilir.

Doppler Ultrasonografi

Skrotal Doppler ultrasonografi her hastada zorunlu değildir.

Özellikle:

• Fizik muayenenin kesin olmadığı durumlarda
• Testis hacminin değerlendirilmesi gerektiğinde
• Başka skrotal hastalıklardan şüphelenildiğinde
• Tedavi sonrası persistan veya tekrarlayan varikosel düşünüldüğünde

kullanılabilir.

Varikosel Dereceleri Nelerdir?

Klinik varikosel fizik muayene bulgularına göre sınıflandırılabilir:

Varikoselde Semen Analizi Neden Yapılır?

Çocuk sahibi olmak isteyen veya infertilite nedeniyle değerlendirilen erkeklerde semen analizi önemlidir.

Semen analizinde:

• Sperm konsantrasyonu
• Toplam sperm sayısı
• Sperm hareketliliği
• Sperm morfolojisi

gibi parametreler değerlendirilir.

Anormal bir semen analizi gerektiğinde uygun koşullarda tekrar edilerek doğrulanabilir. Erkek infertilitesi yalnızca varikosele bağlanmamalı; hormonal, genetik, enfeksiyöz veya başka ürolojik nedenler de gerektiğinde araştırılmalıdır.

Her Varikosel Tedavi Edilmeli midir?

Hayır. Varikosel saptanan herkesin ameliyat edilmesi gerekmez.

Tedavi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Çocuk sahibi olmaya çalışan erkekte elle saptanabilen klinik varikosel, infertilite ve anormal semen parametrelerinin birlikte bulunması
• Başka nedenler dışlandıktan sonra varikoselle ilişkili olduğu düşünülen, devam eden testis ağrısı
• Ergenlerde varikosel bulunan tarafta kalıcı testis gelişim geriliği veya anlamlı hacim kaybı
• Seçilmiş infertilite olgularında üroloji/androloji değerlendirmesiyle ortaya çıkan diğer endikasyonlar

Varikosel Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi kararı hastanın şikâyetlerine, çocuk sahibi olma planına, semen parametrelerine, testis hacmine ve varikoselin klinik özelliklerine göre kişiselleştirilir.

Takip

Şikâyeti olmayan, fertilite problemi bulunmayan ve testis fonksiyonlarında bozulma saptanmayan kişilerde klinik takip yeterli olabilir.

Semptomlara Yönelik Tedavi

Hafif ağrı bulunan bazı hastalarda:

• Skrotal destek
• Ağrıyı artıran aktivitelerin geçici olarak azaltılması
• Uygun kişilerde hekim önerisiyle ağrı kesici veya antiinflamatuar ilaçlar

kullanılabilir.

Bu yaklaşımlar genişlemiş damarları ortadan kaldırmaz; yalnızca belirtilerin kontrolüne yardımcı olabilir.

Mikrocerrahi Varikoselektomi Nedir?

Varikoselektomi, anormal venöz akımı sağlayan genişlemiş testis toplardamarlarının bağlanması veya devre dışı bırakılması işlemidir.

İnguinal veya subinguinal mikrocerrahi varikoselektomide ameliyat mikroskobu kullanılarak genişlemiş toplardamarlar belirlenir; testiküler arter, lenf damarları ve diğer önemli yapılar mümkün olduğunca korunur.

Mikrocerrahi yaklaşımlar birçok merkezde düşük nüks ve komplikasyon oranları nedeniyle tercih edilen cerrahi teknikler arasındadır.

Varikoselektomi sonrasında semen parametrelerinde düzelme görülebilir ancak sonuç kişiden kişiye değişir ve gebelik garantisi vermez.

Varikosel Embolizasyonu Nedir?

Embolizasyon, girişimsel radyoloji tarafından damar içinden gerçekleştirilen minimal invaziv bir varikosel tedavi yöntemidir.

Kateter yardımıyla testis toplardamarına ulaşılarak geri kaçan venöz kan akımı coil veya uygun embolizasyon materyalleriyle kapatılabilir.

Cerrahi ve embolizasyonun avantaj ve dezavantajları hastanın anatomisine, önceki ameliyatlarına, varikoselin tekrarlayıp tekrarlamadığına ve merkezin deneyimine göre değerlendirilir.

Varikosel Ameliyatı Sonrası Süreç Nasıldır?

Ameliyat sonrası iyileşme kullanılan yönteme ve kişinin genel durumuna göre değişir.

İlk günlerde hafif ağrı, hassasiyet veya skrotal şişlik görülebilir.

Hekimin önerisine göre:

• Ağrı kontrolü
• Skrotal destek
• Kesi bakımı
• Ağır egzersiz ve yük kaldırmanın geçici olarak sınırlandırılması

gerekebilir.

İnfertilite nedeniyle yapılan tedavilerde sperm üretim döngüsü nedeniyle semen analizindeki değişikliklerin değerlendirilmesi için birkaç aylık takip gerekebilir.

Ergenlerde Varikosel Nasıl Değerlendirilir?

Varikosel ergenlik döneminde ortaya çıkabilir.

Her ergen varikoseli ameliyat gerektirmez. Testis hacminin ve gelişiminin takip edilmesi önemlidir.

Kılavuzlarda özellikle varikosel bulunan taraftaki testisin karşı testise göre kalıcı şekilde daha küçük olması tedavi değerlendirmesinde önem taşır.

EAU yaklaşımında 2 mL'den veya yaklaşık %20'den fazla kalıcı testis hacmi farkının takiplerde doğrulanması cerrahi açısından önemli bir kriter olarak kabul edilmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Varikosel Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
2. European Association of Urology. EAU Guidelines – Male Infertility: Varicocele
3. American Urological Association / American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: AUA/ASRM Guideline
4. Brannigan RE, et al. Updates to Male Infertility: AUA/ASRM Guideline (2024)