Safra Kesesi Nedir? Safra Taşı, Kolesistit ve Safra Yolu Hastalıkları

Safra Nedir?

Safra, karaciğer tarafından sürekli olarak üretilen ve özellikle yağların sindirimi ile emiliminde görev alan bir sindirim sıvısıdır.

Safranın içerisinde safra asitleri, kolesterol, fosfolipitler, bilirubin, elektrolitler ve su bulunur.

Safra asitleri, besinlerle alınan yağların bağırsakta daha küçük damlacıklara ayrılmasına yardımcı olarak yağların ve yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerinin emilimini kolaylaştırır.

Safra Kesesi Nedir ve Ne İşe Yarar?

Safra kesesi, karaciğer tarafından üretilen safrayı depolayan ve yoğunlaştıran küçük, armut biçimli bir organdır.

Özellikle yağ içeren bir öğünden sonra bağırsaktan salgılanan hormonların etkisiyle safra kesesi kasılır ve safra, safra kanalları aracılığıyla on iki parmak bağırsağına aktarılır.

Safra kesesi yaşam için zorunlu bir organ değildir. Cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra karaciğerde üretilen safra doğrudan safra yolları üzerinden bağırsağa akmaya devam eder.

Safra Kesesi Nerede Bulunur?

Safra kesesi karnın sağ üst bölümünde, karaciğerin alt yüzünde yer alır.

Safra kesesi, sistik kanal aracılığıyla ana safra yollarına bağlanır. Karaciğerden gelen safra kanallarıyla birleşen sistem sonunda koledok adı verilen ana safra kanalını oluşturur ve safra ince bağırsağa taşınır.

Safra Kesesi Taşı Nedir?

Kolelitiazis, safra kesesinde taş bulunmasıdır.

Safra taşlarının büyük bölümü kolesterol ağırlıklıdır. Daha az sıklıkla bilirubin ve kalsiyum tuzlarının rol aldığı pigment taşları görülebilir.

Safra taşları birçok kişide hiçbir belirtiye neden olmaz. Ancak taş safra kesesinin çıkışını veya safra yollarını tıkadığında biliyer kolik, kolesistit, sarılık, kolanjit veya pankreatit gibi sorunlar gelişebilir.

Safra Taşının Belirtileri Nelerdir?

Safra taşı ağrısı çoğunlukla biliyer kolik şeklinde ortaya çıkar.

Tipik belirtiler:

• Sağ üst karında veya mide üst bölümünde ağrı
• Ağrının sırta veya sağ kürek kemiğine yayılması
• Bulantı
• Kusma
• Özellikle yemeklerden sonra başlayan veya artan yakınmalar

şeklinde olabilir.

Safra taşı olan herkeste yağlı yiyeceklerden sonra ağrı ortaya çıkması zorunlu değildir ve hazımsızlık, şişkinlik veya gaz gibi belirtiler tek başına safra taşı hastalığına özgü değildir.

Belirti Vermeyen Safra Taşları Tedavi Edilir mi?

Ultrason veya başka bir görüntüleme sırasında tesadüfen saptanan ve hiçbir şikâyete neden olmayan asemptomatik safra kesesi taşları çoğu hastada rutin olarak ameliyat edilmez.

Normal safra kesesi ve safra yollarında belirti vermeyen taşlar genellikle takip edilebilir.

Kolesistit Nedir?

Kolesistit, safra kesesinin iltihaplanmasıdır.

Akut kolesistitin en sık nedeni bir safra taşının safra kesesinin çıkışındaki sistik kanalı tıkamasıdır.

Akut kolesistitte:

• Saatlerce devam eden sağ üst karın ağrısı
• Karında hassasiyet
• Bulantı ve kusma
• Ateş
• Kanda inflamasyon göstergelerinde yükselme

görülebilir.

Uygun hastalarda akut kolesistitin temel tedavilerinden biri erken laparoskopik kolesistektomidir.

Koledokolitiazis Nedir?

Koledokolitiazis, ana safra kanalında taş bulunmasıdır.

Taşlar çoğunlukla safra kesesinden ana safra kanalına geçer.

Ana safra kanalındaki taş:

• Safra akışını engelleyebilir
• Sarılığa yol açabilir
• Kolanjit gelişmesine neden olabilir
• Akut pankreatiti tetikleyebilir

Bu nedenle ana safra kanalı taşları genellikle aktif olarak değerlendirilir ve kanalın temizlenmesi planlanır.

Kolanjit Nedir?

Akut kolanjit, safra yollarının tıkanmasıyla birlikte gelişebilen ciddi bir safra yolu enfeksiyonudur.

Safra kanalındaki taşlar en sık nedenlerden biridir.

Ateş, sağ üst karın ağrısı ve sarılık birlikte görülebilir. Ağır olgularda tansiyon düşüklüğü, bilinç değişikliği ve sepsis gelişebilir.

Safra Taşı Pankreatite Neden Olabilir mi?

Evet. Safra kesesinden çıkan küçük bir taş ana safra kanalının bağırsakla birleştiği bölgede geçici veya kalıcı tıkanıklık oluşturarak pankreas kanalını etkileyebilir.

Bu durum safra taşı pankreatiti olarak adlandırılan akut pankreatite neden olabilir.

Şiddetli ve sürekli üst karın ağrısı, sırta yayılan ağrı, bulantı ve kusma görülebilir.

Safra Kesesi Hastalıklarının Tanısı Nasıl Konur?

Safra taşı hastalığından şüphelenildiğinde değerlendirme genellikle hastanın şikâyetleri ve fizik muayeneyle başlar.

İlk basamakta sıklıkla:

• Karın ultrasonografisi
• Karaciğer fonksiyon testleri
• Bilirubin
• Tam kan sayımı
• Gerekli hastalarda CRP
• Pankreatit şüphesinde lipaz gibi testler

kullanılabilir.

Ultrasonografi safra kesesi taşlarının ve akut kolesistit bulgularının değerlendirilmesinde temel görüntüleme yöntemlerinden biridir.

MRCP ve ERCP Nedir?

MRCP

Manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi (MRCP), safra ve pankreas kanallarını MR teknolojisiyle görüntüleyen, girişimsel olmayan bir yöntemdir.

Ultrasonografide ana safra kanalı taşı görülmese bile safra kanalı genişlemişse veya karaciğer testlerinde anormallik varsa ana safra kanalını değerlendirmek için kullanılabilir.

ERCP

Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP), endoskopik ve radyolojik tekniklerin birlikte kullanıldığı girişimsel bir işlemdir.

Günümüzde ERCP özellikle safra kanalındaki taşın çıkarılması, safra yolunun açılması veya stent uygulanması gibi tedavi amaçlarıyla kullanılır.

ERCP invaziv bir işlem olduğundan pankreatit, kanama, enfeksiyon ve perforasyon gibi komplikasyonları bulunabilir. Bu nedenle yalnızca safra kesesinde taş bulunması ERCP yapılması için yeterli değildir.

Safra Kesesi Taşları Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi hastanın belirtilerine ve taşın bulunduğu yere göre değişir.

Belirti vermeyen safra kesesi taşlarında çoğu zaman tedavi gerekmez.

Tekrarlayan biliyer ağrıya neden olan semptomatik safra kesesi taşlarında ise laparoskopik kolesistektomi standart tedavi seçeneklerinden biridir.

Akut kolesistitte hastanın klinik durumu uygun olduğunda erken laparoskopik cerrahi planlanabilir.

Ana safra kanalı taşlarında kanalın ERCP veya cerrahi yöntemlerle temizlenmesi gerekebilir.

Kolesistektomi Nedir?

Kolesistektomi, safra kesesinin cerrahi olarak çıkarılmasıdır.

Günümüzde uygun hastalarda operasyon çoğunlukla laparoskopik yani kapalı yöntemle gerçekleştirilir.

En sık ameliyat nedenleri arasında:

• Belirti veren safra kesesi taşları
• Akut veya tekrarlayan kolesistit
• Safra taşına bağlı bazı komplikasyonlar
• Seçilmiş safra kesesi polipleri
• Bazı safra kesesi fonksiyon bozuklukları

yer alabilir.

Safra Kesesi Alındıktan Sonra Ne Olur?

Safra kesesi olmadan normal yaşam sürdürmek mümkündür.

Karaciğer safra üretmeye devam eder ancak safra artık safra kesesinde depolanmak yerine doğrudan safra yollarından ince bağırsağa akar.

Çoğu kişi ameliyat sonrasında uzun süreli özel bir diyete ihtiyaç duymaz.

İlk dönemde bazı kişiler yağlı veya büyük öğünlerin ardından şişkinlik, ishal veya bağırsak alışkanlıklarında geçici değişiklik yaşayabilir. Beslenme çoğunlukla kişinin toleransına göre kademeli olarak normale döner.

Safra Kesesi Polipleri ve Safra Kesesi Kanseri

Safra kesesi polipleri ultrason sırasında tesadüfen saptanabilir.

Poliplerin büyük bölümü iyi huyludur. Takip veya cerrahi kararı polibin boyutu, büyüme göstermesi, görüntüleme özellikleri, hastanın yaşı ve diğer risk faktörlerine göre değerlendirilir.

Safra kesesi kanseri nadir görülen ancak ciddi bir hastalıktır.

Safra taşı safra kesesi kanseriyle ilişkili risk faktörlerinden biri olmakla birlikte, safra taşı bulunan kişilerin büyük çoğunluğunda safra kesesi kanseri gelişmez.

Hangi Belirtilerde Acile Başvurulmalıdır?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Safra Kesesi: Sindirim Sistemimizin Güçlü Müttefiki
2. National Institute for Health and Care Excellence. Gallstone Disease: Diagnosis and Management
3. Society of American Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons. Guidelines for the Clinical Application of Laparoscopic Biliary Tract Surgery
4. American Society for Gastrointestinal Endoscopy. Guideline on Choledocholithiasis