WhatsApp
Mpox (Maymun Çiçeği) Nedir? Belirtileri, Bulaşma Yolları, Aşısı ve Tedavisi
İçindekiler
- Mpox Nedir?
- Mpox Belirtileri Nelerdir?
- Mpox Nasıl Bulaşır?
- Kuluçka Süresi Ne Kadardır?
- Mpox Ne Kadar Süre Bulaşıcıdır?
- Kimlerde Daha Ağır Seyredebilir?
- Mpox Tanısı Nasıl Konur?
- Mpox Nasıl Tedavi Edilir?
- Mpox Aşısı Var mı?
- Mpox'ta İzolasyon Ne Kadar Sürer?
- Mpox'tan Nasıl Korunulur?
- Mpox ile Su Çiçeği Arasındaki Fark Nedir?
- Mpox ile COVID-19 Arasındaki Fark Nedir?
- Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Sıkça Sorulan Sorular
Mpox (Maymun Çiçeği) Nedir?
Mpox, eski adıyla maymun çiçeği veya monkeypox, monkeypox virus (MPXV) adı verilen Orthopoxvirus cinsine ait bir virüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır.
Virüs ilk olarak 1958 yılında araştırma amacıyla tutulan maymunlarda saptanmış, insandaki ilk doğrulanmış vaka ise 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde bildirilmiştir.
Hastalığın doğal rezervuarı kesin olarak bilinmemektedir. Çeşitli küçük memelilerin virüsü taşıyabildiği düşünülmektedir.
Günümüzde virüsün iki ana grubu bulunmaktadır:
- Clade I: Ia ve Ib alt gruplarını içerir.
- Clade II: IIa ve IIb alt gruplarını içerir.
2022 yılında başlayan küresel salgında ağırlıklı olarak clade IIb rol oynarken, sonraki yıllarda clade I'e bağlı salgınlar da farklı ülkelerde izlenmiştir.
Mpox Belirtileri Nelerdir?
Mpox belirtileri kişiden kişiye değişebilir.
Yaygın belirtiler arasında:
- Cilt veya mukozalarda döküntü ve lezyonlar
- Ateş
- Baş ağrısı
- Kas ağrıları
- Sırt ağrısı
- Boğaz ağrısı
- Halsizlik
- Lenf bezlerinde büyüme
bulunabilir.
Bazı kişilerde ilk belirti ateş veya halsizlikken, bazı kişilerde hastalık doğrudan cilt lezyonlarıyla başlayabilir.
Lezyonlar:
- Yüzde
- El ve ayaklarda
- Ağız ve boğazda
- Genital bölgede
- Anüs çevresinde
görülebilir.
Lezyon sayısı kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir. Bazı kişilerde yalnızca bir veya birkaç lezyon bulunabilir.
Mpox Döküntüsü Nasıl Görünür?
Lezyonlar düz bir alandan başlayıp kabarık hale gelebilir, içi sıvı veya pürülan materyalle dolabilir ve daha sonra kabuklanarak iyileşebilir.
Lezyonlar kaşıntılı olabilmekle birlikte özellikle bazı bölgelerde oldukça ağrılı da olabilir.
Genital veya anal bölgede oluşan lezyonlara ağrılı proktit, dışkılama sırasında ağrı veya idrar yaparken ağrı eşlik edebilir.
Mpox Nasıl Bulaşır?
Mpox günümüzde birçok salgında ağırlıklı olarak kişiden kişiye yakın temas yoluyla bulaşmaktadır.
Bulaşma:
- Cilt lezyonlarıyla doğrudan temas
- Cilt-cilt teması
- Cinsel temas dahil yakın fiziksel temas
- Öpüşme gibi ağız-ağız veya ağız-cilt teması
- Uzun süreli yakın yüz yüze temas sırasında oluşan solunum partikülleri
- Kontamine çarşaf, havlu, kıyafet veya diğer materyaller
üzerinden gerçekleşebilir.
Virüs gebelik sırasında fetüse veya doğum sırasında ya da sonrasında bebeğe geçebilir.
Enfekte hayvanlardan insanlara da ısırık, tırmalama veya hayvanın dokuları ve vücut sıvılarıyla temas yoluyla bulaşabilir.
Mpox Kuluçka Süresi Ne Kadardır?
Belirtiler çoğunlukla maruziyetten sonraki ilk hafta içinde ortaya çıkabilir ancak kuluçka süresi 1–21 gün arasında değişebilir.
Kişi bu dönemde belirti açısından kendisini takip etmelidir.
Mpox Ne Kadar Süre Bulaşıcıdır?
Mpox bulunan kişiler hastalığı, belirtilerin başladığı dönemden itibaren bulaştırabilir.
Bulaştırıcılık genel olarak:
- Tüm lezyonlar tamamen iyileşene
- Kabuklar düşene
- Lezyonların altında yeni ve sağlam bir deri tabakası oluşana
kadar devam edebilir.
Hastalığın süresi çoğu kişide yaklaşık 2–4 haftadır, ancak özellikle bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış kişilerde daha uzun sürebilir.
Mpox Kimlerde Daha Ağır Seyredebilir?
Mpox çoğu kişide kendiliğinden iyileşebilir ancak bazı kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Daha ağır hastalık açısından özellikle:
- Bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış kişiler
- Kontrol altında olmayan HIV enfeksiyonu bulunan kişiler
- Gebeler
- Küçük çocuklar
daha yüksek risk altında olabilir.
Ciddi komplikasyonlar arasında:
- Bakteriyel cilt enfeksiyonları
- Pnömoni
- Göz ve kornea tutulumu
- Ensefalit
- Miyokardit
- Sepsis
- Şiddetli proktit
bulunabilir.
Mpox Tanısı Nasıl Konur?
Mpox döküntüleri su çiçeği, herpes, sifiliz, bakteriyel cilt enfeksiyonları, uyuz ve bazı diğer hastalıklarla karışabilir.
Bu nedenle yalnızca dış görünüşe bakılarak kesin tanı konulmamalıdır.
Tanıda tercih edilen yöntem PCR ile viral DNA'nın gösterilmesidir.
En uygun örnekler genellikle cilt lezyonlarından alınır. Lezyon yüzeyi, içeriği veya kabuklardan uygun yöntemle örnekleme yapılabilir.
Mpox Nasıl Tedavi Edilir?
Mpox hastalarının büyük bölümü destekleyici tedaviyle iyileşir.
Tedavinin temel amaçları:
- Ağrının kontrol edilmesi
- Ateşin yönetilmesi
- Yeterli sıvı ve beslenmenin sağlanması
- Cilt lezyonlarının uygun şekilde bakımı
- İkincil bakteriyel enfeksiyonların önlenmesi veya tedavi edilmesi
- Komplikasyonların erken saptanması
olarak sıralanabilir.
Mpox İçin Antiviral İlaç Var mı?
Mpox'a karşı çeşitli antiviral ajanlar araştırılmaktadır.
Tecovirimat, çiçek hastalığına karşı geliştirilmiş bir antiviral ilaçtır ve bazı ülkelerde ciddi mpox vakalarında veya ciddi hastalık riski taşıyan seçilmiş hastalarda özel erişim programları kapsamında kullanılabilmektedir.
Ancak 2026 itibarıyla tecovirimatın mpox'taki klinik etkinliği kesin olarak kanıtlanmış değildir. Randomize çalışmaların ilk sonuçlarında ilacın güvenli olduğu ancak lezyonların iyileşme süresini belirgin biçimde azaltmadığı bildirilmiştir.
Mpox Aşısı Var mı?
Evet. Mpox'a karşı kullanılabilen aşılar bulunmaktadır.
Günümüzde mpox açısından risk taşıyan kişilerin korunmasında modern çiçek/mpox aşıları kullanılabilmektedir.
Aşılama özellikle:
- Mpox'a maruz kalma riski yüksek kişilerde
- Doğrulanmış vakayla yakın teması bulunanlarda
- Belirli mesleki riskleri bulunan sağlık veya laboratuvar çalışanlarında
- Aktif salgın sırasında epidemiyolojik olarak yüksek risk taşıyan kişilerde
değerlendirilebilir.
Temastan Sonra Aşı Yapılabilir mi?
Evet. Mpox aşısı bazı kişilerde temas sonrası korunma amacıyla kullanılabilir.
WHO, aşının mümkünse temasın ardından ilk 4 gün içinde uygulanmasını; kişi henüz belirti geliştirmediyse bazı durumlarda temas sonrası 14 güne kadar değerlendirilmesini belirtmektedir.
Geçmişte uygulanan çiçek aşıları belirli ölçüde çapraz koruma sağlayabilir; ancak kişinin yıllar önce çiçek aşısı olmuş olması günümüzde gerekli risk değerlendirmesinin veya önerilen mpox aşılamasının yerine geçmez.
Mpox'ta İzolasyon Ne Kadar Sürer?
Mpox'ta herkese uygulanabilecek sabit bir “21 günlük karantina süresi” yoktur.
Mpox tanısı alan kişinin bulaştırıcılık döneminde yakın teması azaltması ve sağlık otoritesi veya hekimin önerdiği izolasyon önlemlerine uyması gerekir.
Genellikle bulaşıcılık:
- Tüm lezyonlar iyileşene
- Kabukların tamamı düşene
- Altta yeni deri tabakası oluşana
kadar devam edebilir.
Mpox'tan Nasıl Korunulur?
Korunma yöntemleri arasında:
- Mpox şüphesi veya tanısı bulunan kişilerle yakın cilt temasından kaçınmak
- Lezyonlara çıplak elle dokunmamak
- Havlu, çarşaf, kıyafet gibi kişisel eşyaları paylaşmamak
- El hijyenine dikkat etmek
- Hasta bakımında uygun kişisel koruyucu ekipman kullanmak
- Risk grubundaki kişilerde aşı seçeneğini değerlendirmek
yer alır.
Prezervatif cinsel temas sırasında bazı bulaşma risklerini azaltabilir ancak mpox cilt-cilt temasla da bulaşabildiği için tek başına tam koruma sağlamaz.
Mpox ile Su Çiçeği Arasındaki Fark Nedir?
Mpox ile su çiçeği farklı virüslerin neden olduğu iki ayrı hastalıktır.
Mpox, Orthopoxvirus grubundaki monkeypox virus tarafından; su çiçeği ise varicella-zoster virus tarafından oluşturulur.
Mpox'ta:
- Lenf bezi büyümesi daha belirgin olabilir.
- Lezyonlar ağrılı olabilir.
- Genital veya perianal bölgede sınırlı lezyonlar görülebilir.
Su çiçeğinde ise lezyonlar sıklıkla yoğun kaşıntılıdır ve farklı gelişim evrelerindeki döküntüler aynı anda görülebilir.
Ancak yalnızca lezyonların görünümüne bakarak güvenilir ayrım yapmak her zaman mümkün değildir. Gerektiğinde laboratuvar testi kullanılmalıdır.
Mpox ile COVID-19 Arasındaki Fark Nedir?
Mpox ve COVID-19 farklı virüslerin yol açtığı ve farklı bulaşma özelliklerine sahip hastalıklardır.
COVID-19 esas olarak solunum yoluyla yayılan SARS-CoV-2 virüsünden kaynaklanırken mpox, özellikle yakın fiziksel temas, enfekte lezyonlar ve kontamine materyaller üzerinden bulaşır.
Mpox'ta karakteristik cilt veya mukozal lezyonlar önemli bir bulguyken COVID-19 daha çok solunum yolu ve sistemik belirtilerle ilişkilidir.
Bir hastalığın diğerinden “daha büyük tehdit” olduğunu söylemek yerine, bulaşma yolu, epidemiyolojik durum ve kişinin risk faktörlerinin ayrı değerlendirilmesi daha doğrudur.
Mpox İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Mpox ile uyumlu yeni cilt veya mukozal lezyonlar gelişmişse ve yakın zamanda:
- Mpox tanısı alan biriyle yakın temas
- Yeni veya birden fazla yakın/cinsel temas
- Mpox dolaşımının bulunduğu bir bölgede olma
- Enfekte hayvan veya materyalle temas
öyküsü varsa değerlendirme uygun olabilir.
Göz çevresinde lezyon, görme değişikliği, şiddetli ağrı, nefes darlığı, bilinç değişikliği, yaygın veya hızla kötüleşen lezyonlar, ciddi sıvı kaybı ya da bağışıklık sisteminin ciddi şekilde baskılanmış olması durumunda daha hızlı tıbbi değerlendirme gerekir.
Mpox Belirtilerinizi Değerlendirin
Şüpheli cilt lezyonları, ateş veya mpox temas öykünüz varsa klinik değerlendirme ve gerekli PCR testleri planlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Maymun Çiçeği Hastalığı (Monkeypox) Nasıl Bulaşır? Aşısı ve Tedavi Yöntemleri
- World Health Organization. Mpox – Fact Sheet
- World Health Organization. Mpox
- European Centre for Disease Prevention and Control. Factsheet for Health Professionals on Mpox
- Centers for Disease Control and Prevention. Clinical Care of Mpox
- Centers for Disease Control and Prevention. Vaccine Considerations for Mpox
