Sepsis Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Sepsis Nedir?

Sepsis, vücudun bir enfeksiyona karşı verdiği yanıtın kontrolünün bozulması sonucunda kendi doku ve organlarında hasara yol açtığı, hayatı tehdit eden organ işlev bozukluğu tablosudur.

Akciğer, idrar yolları, karın içi, cilt veya başka bir bölgede başlayan enfeksiyon sepsise ilerleyebilir. Sepsis hızla kötüleşebilir ve dolaşım, solunum, böbrek, beyin, karaciğer ve diğer organların işlevlerini etkileyebilir.

Sepsis Kan Zehirlenmesi midir?

Sepsis için halk arasında sıklıkla “kan zehirlenmesi” ifadesi kullanılmaktadır. Ancak bu ifade hastalığın tıbbi mekanizmasını tam olarak açıklamaz.

Sepsis, enfeksiyon etkeninin mutlaka kana karışması veya kan kültüründe mikrop üremesi anlamına gelmez.

Bakterilerin kanda bulunmasına bakteriyemi adı verilir. Bakteriyemi sepsise yol açabilir ancak her bakteriyemi sepsis değildir; aynı şekilde sepsis gelişen bir hastada kan kültürü negatif olabilir.

Septik Şok Nedir?

Septik şok, sepsisin dolaşım ve hücresel metabolizmanın ciddi şekilde bozulduğu daha ağır bir formudur.

Hastada uygun sıvı tedavisine rağmen kan basıncının yeterli düzeyde tutulamaması ve dolaşımın devamı için vazopressör ilaçlara ihtiyaç duyulması septik şok açısından önemli bir bulgudur.

Septik şokta organ yetmezliği ve ölüm riski daha yüksektir; hasta genellikle yoğun bakım koşullarında yakın takip edilir.

Sepsis ile Hangi Birimler İlgilenir?

Sepsis multidisipliner değerlendirme ve tedavi gerektirebilir.

Hastanın durumuna göre:

• Acil Tıp
• Yoğun Bakım
• Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji
• İç Hastalıkları

başta olmak üzere enfeksiyonun kaynağına göre genel cerrahi, göğüs hastalıkları, üroloji ve diğer branşlar tedaviye katılabilir.

Sepsis şüphesi olan bir kişinin poliklinik randevusunu beklemesi yerine acil tıbbi değerlendirme alması gerekir.

Sepsis Belirtileri Nelerdir?

Sepsis tek bir belirtiyle tanınmaz. Bulgular enfeksiyonun kaynağına, hastanın yaşına ve etkilenen organlara göre değişebilir.

Olası belirtiler arasında:

• Ateş, titreme veya normalden düşük vücut sıcaklığı
• Kalp atımının hızlanması
• Hızlı nefes alma veya nefes darlığı
• Bilinç bulanıklığı, dalgınlık veya yeni gelişen yönelim bozukluğu
• Belirgin halsizlik ve genel durum bozukluğu
• Şiddetli ağrı veya olağandışı derecede kötü hissetme
• Soğuk, nemli, soluk veya lekeli cilt
• Tansiyon düşüklüğü
• İdrar miktarında belirgin azalma

yer alabilir.

Sepsis Neden Olur?

Sepsis, vücudun bir enfeksiyona verdiği anormal yanıt sonucunda ortaya çıkar.

Bakteriler önemli bir neden olmakla birlikte sepsis:

• Bakteriyel enfeksiyonlar
• Viral enfeksiyonlar
• Mantar enfeksiyonları
• Bazı paraziter enfeksiyonlar

sonucunda gelişebilir.

Enfeksiyonun sık başlangıç bölgeleri arasında:

• Akciğerler: Zatürre gibi enfeksiyonlar
• İdrar yolları ve böbrekler: İdrar yolu enfeksiyonu, piyelonefrit
• Karın içi: Safra yolu enfeksiyonu, bağırsak perforasyonu, peritonit ve bazı komplike karın içi enfeksiyonlar
• Cilt ve yumuşak dokular
• Damar içi kateterler veya diğer sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonlar

bulunur.

Kimlerde Sepsis Riski Daha Yüksektir?

Her enfeksiyon sepsise dönüşebilir ve sepsis her yaştaki kişide gelişebilir. Bununla birlikte bazı gruplarda risk daha yüksektir.

• İleri yaştaki kişiler
• Yenidoğanlar ve küçük çocuklar
• Gebeler ve yakın zamanda doğum yapmış kişiler
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler
• Kanser tedavisi gören hastalar
• Kronik böbrek veya karaciğer hastalığı bulunanlar
• Ciddi kronik hastalığı olan kişiler
• Yoğun bakımda veya uzun süre hastanede yatan hastalar
• Damar yolu, kateter veya diğer invaziv tıbbi cihazları bulunan hastalar

Sepsis Tanısı Nasıl Konur?

Sepsis için tek başına tanı koyduran tek bir kan testi bulunmamaktadır.

Tanı ve değerlendirmede hastanın enfeksiyon bulguları ile birlikte organ işlev bozukluğu belirtileri araştırılır.

Hastanın durumuna göre:

• Kan basıncı, nabız, solunum sayısı, oksijen satürasyonu ve vücut sıcaklığı
• Bilinç durumu
• Tam kan sayımı
• Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Kan gazı ve laktat düzeyi
• Kan kültürleri
• İdrar, balgam, yara veya diğer uygun örneklerden kültür
• Akciğer grafisi, ultrasonografi veya bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir.

Kan kültürlerinin negatif olması sepsisi dışlamaz. Kültürlerin mümkünse antimikrobiyal tedavi başlamadan önce alınması tercih edilir; ancak örnek almak tedaviyi anlamlı şekilde geciktirecekse gerekli tedavinin başlanması ertelenmez.

Sepsis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Sepsis tedavisi hastanede ve hastalığın ağırlığına göre yoğun bakım koşullarında yürütülebilir.

Tedavinin temel hedefleri:

• Enfeksiyonu hızlı ve uygun şekilde tedavi etmek
• Doku ve organlara yeterli kan akımını sağlamak
• Enfeksiyon odağını ortadan kaldırmak veya kontrol altına almak
• Solunum, dolaşım, böbrek ve diğer organ fonksiyonlarını desteklemek
• Tedavi yanıtını sık aralıklarla yeniden değerlendirmek

olarak özetlenebilir.

Sepsiste Antibiyotik Tedavisi

Bakteriyel sepsis veya bakteriyel enfeksiyon olasılığı yüksekse uygun antimikrobiyal tedavi mümkün olduğunca erken başlanır.

Septik şok veya sepsis olasılığının çok yüksek olduğu ağır hastalarda antimikrobiyal tedavinin geciktirilmemesi özellikle önemlidir.

Başlangıçta enfeksiyon odağı ve olası mikroorganizmaları kapsayacak ampirik tedavi gerekebilir. Kültür ve diğer mikrobiyolojik sonuçlar elde edildiğinde tedavi mümkün olduğunda etkene yönelik daraltılır veya değiştirilir.

Sıvı ve Vazopressör Tedavisi

Dolaşım bozukluğu veya tansiyon düşüklüğü bulunan hastalarda damar yoluyla sıvı tedavisi uygulanabilir.

Sıvı tedavisi hastanın tansiyonu, kalp ve böbrek fonksiyonları, doku perfüzyonu ve tedaviye verdiği yanıt göz önüne alınarak düzenlenir.

Sıvı tedavisine rağmen tansiyon yeterli düzeyde tutulamıyorsa vazopressör adı verilen ve damar tonusunu artırarak kan basıncını destekleyen ilaçlar gerekebilir.

Septik şokta norepinefrin, güncel kılavuzlarda ilk tercih edilen vazopressörlerden biridir.

Enfeksiyon Odağının Kontrolü

Sepsis tedavisinde yalnızca ilaç kullanmak yeterli olmayabilir.

Enfeksiyon odağı:

• Apse
• Enfekte safra yolu
• Karın içi perforasyon
• Enfekte kateter veya tıbbi cihaz
• Nekrotik veya enfekte doku

gibi müdahale gerektiren bir durumsa drenaj, cerrahi işlem veya enfekte cihazın çıkarılması gibi kaynak kontrolü yöntemleri mümkün olan en uygun zamanda uygulanabilir.

Sepsis Sonrası İyileşme Süreci

Sepsis yalnızca akut hastalık dönemini etkileyen bir durum değildir.

Özellikle ağır sepsis veya septik şok geçiren bazı kişilerde taburculuk sonrasında:

• Uzun süren halsizlik
• Kas güçsüzlüğü
• Uyku problemleri
• İştah değişiklikleri
• Konsantrasyon ve hafıza sorunları
• Kaygı, depresif belirtiler veya travma sonrası stres yakınmaları
• Günlük aktivitelere dönmede güçlük

görülebilir.

Bu nedenle iyileşme döneminde hastanın fiziksel, bilişsel ve psikolojik ihtiyaçlarının birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Sepsisten Korunmak Mümkün mü?

Her sepsis vakasını önlemek mümkün olmasa da enfeksiyonların önlenmesi ve erken tedavisi sepsis riskinin azaltılmasında önemlidir.

• Önerilen aşıların zamanında yapılması
• El hijyenine dikkat edilmesi
• Yaraların uygun şekilde temizlenmesi ve takip edilmesi
• Enfeksiyon belirtilerinin özellikle riskli hastalarda gecikmeden değerlendirilmesi
• Antibiyotiklerin yalnızca gerekli olduğunda ve uygun şekilde kullanılması
• Sağlık kuruluşlarında enfeksiyon kontrol önlemlerinin uygulanması

önemlidir.

Ne Zaman Acil Yardım Alınmalı?

Bilinen veya şüphelenilen bir enfeksiyonu olan kişide aşağıdaki bulgular gelişirse acil değerlendirme gerekir:

Bu belirtilerde rutin poliklinik randevusu beklenmemelidir; acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Sepsis (Kan Zehirlenmesi) Nedir?
2. World Health Organization. Sepsis
3. Centers for Disease Control and Prevention. About Sepsis
4. Evans L, Rhodes A, Alhazzani W, et al. Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021
5. Society of Critical Care Medicine. Surviving Sepsis Campaign Guidelines and Resources