Sarı Nokta Hastalığı (Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Sarı nokta hastalığı, tıbbi adıyla yaşa bağlı makula dejenerasyonu (AMD), retinanın merkezi görmeden sorumlu bölgesi olan makulayı etkileyen ilerleyici bir göz hastalığıdır.

Makula; okuma, yüzleri tanıma, araç kullanma, ince ayrıntıları seçme ve renkleri ayırt etme gibi merkezi görmenin önemli olduğu işlevlerde rol oynar.

Hastalık ilerlediğinde merkezi görüşte bulanıklık, bozulma veya görme alanının merkezinde kayıp gelişebilir. Çevresel görme ise çoğu hastada korunabilir.

Kuru ve Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı Nedir?

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu genel olarak kuru tip ve yaş tip olarak değerlendirilir.

Kuru Tip AMD

Kuru tip AMD daha sık görülür ve genellikle daha yavaş ilerler. Retina altında drusen adı verilen birikimler ve zamanla retina pigment epiteli ile fotoreseptörlerde dejeneratif değişiklikler gelişebilir.

İleri kuru AMD'nin bir formu coğrafik atrofi olarak adlandırılır. Bu aşamada makulada ışığı algılayan hücrelerde ve onları destekleyen dokularda belirgin kayıp gelişebilir.

Yaş Tip AMD

Yaş veya neovasküler AMD'de makula altında anormal yeni damarlar gelişir. Bu damarlar sıvı veya kan sızdırarak retinada hızlı yapısal değişikliklere ve merkezi görmede kayba neden olabilir.

Yaş tip AMD daha hızlı görme kaybına yol açabileceğinden erken tanı ve tedavi önemlidir.

Sarı Nokta Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Erken evrede AMD belirti vermeyebilir. Hastalık ilerledikçe aşağıdaki yakınmalar görülebilir:

• Merkezi görmede bulanıklık
• Düz çizgilerin eğri veya dalgalı görünmesi
• Okurken harflerin veya kelimelerin bazı bölümlerinin kaybolması
• Yüzleri tanımakta zorlanma
• Merkezi görme alanında koyu, bulanık veya boş bir alan oluşması
• Renklerin daha soluk görünmesi
• Düşük ışıkta görmenin zorlaşması
• Işık değişikliklerine uyum sağlamakta zorlanma

Sarı Nokta Hastalığının Risk Faktörleri Nelerdir?

AMD gelişme riski yaşla birlikte artar.

Başlıca risk faktörleri arasında:

• İleri yaş
• Sigara kullanımı
• Ailede AMD öyküsü ve genetik yatkınlık
• Kardiyovasküler risk faktörleri
• Fazla kilo ve sağlıksız beslenme alışkanlıkları

yer alabilir.

Özellikle sigaranın bırakılması, AMD riskini ve ilerleme riskini azaltmak açısından önemlidir.

Sarı Nokta Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Tanı ayrıntılı göz muayenesiyle konur.

Değerlendirmede:

• Görme keskinliği ölçümü
• Göz bebeği genişletilerek retina muayenesi
• Optik koherens tomografi (OCT)
• Fundus görüntüleme
• Gerekli hastalarda floresein anjiyografi veya OCT anjiyografi

kullanılabilir.

OCT, makuladaki sıvı, retina tabakalarındaki değişiklikler, atrofi ve neovasküler AMD bulgularının değerlendirilmesinde önemli bir görüntüleme yöntemidir.

Amsler Grid Ne İçin Kullanılır?

Amsler Grid, merkezi görmedeki değişikliklerin hasta tarafından evde fark edilmesine yardımcı olabilecek kareli bir testtir.

Test sırasında gözler ayrı ayrı değerlendirilir. Çizgilerin eğri, dalgalı, kopuk veya bazı alanların eksik görünmesi yeni makula değişikliklerini düşündürebilir.

Amsler Grid göz muayenesinin yerine geçmez ancak bilinen AMD'si olan bazı hastalarda evde takip amacıyla kullanılabilir.

Sarı Nokta Hastalığının Tedavisi Nedir?

Tedavi hastalığın evresine ve kuru veya yaş tip olmasına göre değişir.

Bu nedenle “her sarı nokta hastasına aynı vitamin, damla veya lazer tedavisi uygulanır” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.

Başlıca tedavi ve takip yaklaşımları:

• Erken AMD'de düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü
• Uygun orta evre AMD hastalarında AREDS2 takviyesi
• Yaş tip AMD'de göz içi anti-VEGF tedavileri
• Seçilmiş yaş tip vakalarda fotodinamik tedavi
• Belirli coğrafik atrofi hastalarında uygun tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi
• İleri görme kaybında az görme rehabilitasyonu

şeklindedir.

Yaş Tip Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Yaş tip AMD'nin temel tedavisi günümüzde çoğunlukla anti-VEGF göz içi enjeksiyonlarıdır.

VEGF, retina altında anormal damar oluşumunu ve damar geçirgenliğini artıran önemli moleküllerden biridir. Anti-VEGF ilaçlar bu mekanizmayı baskılayarak:

• Retinadaki sıvı ve sızıntının azalmasına
• Kanamanın kontrol edilmesine
• Görme kaybının yavaşlatılmasına
• Bazı hastalarda görme seviyesinde iyileşmeye

yardımcı olabilir.

Tedavi genellikle tek enjeksiyonla tamamlanmaz. Enjeksiyon sıklığı kullanılan ilaca, OCT bulgularına ve kişinin tedavi yanıtına göre belirlenir.

Fotodinamik tedavi günümüzde daha sınırlı ve seçilmiş olgularda, bazen anti-VEGF tedavisine ek olarak kullanılabilir.

Kuru Tip Sarı Nokta Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Kuru tip AMD'nin tedavisi hastalığın evresine göre değişir.

Erken AMD'de çoğunlukla düzenli göz kontrolleri, sigaranın bırakılması ve genel sağlık/risk faktörlerinin yönetimi önerilir.

Orta evre AMD'de uygun hastalarda AREDS2 formülasyonu hastalığın ileri evreye ilerleme riskini azaltmak amacıyla kullanılabilir.

İleri kuru AMD veya coğrafik atrofi gelişen hastalarda tedavi seçenekleri son yıllarda değişmiştir. ABD'de coğrafik atrofinin ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla kompleman sistemini hedefleyen göz içi tedaviler onaylanmıştır. Bu ilaçların uygunluğu, yarar-risk dengesi ve ilgili ülkedeki ruhsat/erişilebilirlik durumu retina uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.

Bu tedavilerin amacı kaybedilmiş retina hücrelerini geri getirmek değil, uygun hastalarda atrofi alanının büyümesini yavaşlatmaktır.

AREDS2 Takviyesi Nedir?

Sarı nokta hastalığında bilimsel olarak en iyi çalışılmış besin takviyesi yaklaşımı AREDS2 formülasyonudur.

National Eye Institute tarafından yürütülen AREDS ve AREDS2 çalışmalarında belirli vitamin ve minerallerden oluşan formülasyonun, uygun evredeki AMD hastalarında ileri hastalığa ilerleme riskini azalttığı gösterilmiştir.

Standart AREDS2 formülü şu bileşenleri içerir:

• Vitamin C: 500 mg
• Vitamin E: 400 IU
• Çinko: 80 mg
• Bakır: 2 mg
• Lutein: 10 mg
• Zeaksantin: 2 mg

AREDS2 Kimlere Önerilebilir?

AREDS2 bir “göz vitamini” olarak herkese rutin biçimde önerilmez.

En belirgin yarar:

• Bir veya iki gözünde orta evre AMD bulunan kişilerde
• Bir gözünde ileri AMD, diğer gözünde ileri evreye ilerleme riski bulunan uygun hastalarda

gösterilmiştir.

AREDS2'nin AMD'si olmayan kişilerde hastalığı önlediği gösterilmemiştir. Erken evre AMD'nin orta evreye ilerlemesini önlediğine ilişkin de kanıt bulunmamaktadır.

Omega-3 Sarı Nokta Hastalığını Önler mi?

Omega-3 yağ asitleri sağlıklı beslenmenin bir parçası olabilir ancak AREDS2 klinik çalışmasında omega-3 yağ asitlerinin AREDS formülüne eklenmesi AMD'nin ilerlemesini azaltmada ek yarar göstermemiştir.

Bu nedenle omega-3, standart AREDS2 formülünün bir bileşeni değildir.

A Vitamini AREDS2 İçinde Var mı?

Hayır. Standart AREDS2 formülü A vitamini içermez.

Eski metinde yer alan “A vitamini, C vitamini, E vitamini, çinko, bakır ve omega-3” şeklindeki genel kombinasyon, güncel AREDS2 formülünü doğru şekilde yansıtmamaktadır.

Sarı Nokta Hastalığının İlerlemesini Yavaşlatmak İçin Neler Yapılabilir?

AMD tamamen önlenemeyebilir ancak değiştirilebilir risk faktörlerinin kontrol edilmesi önemlidir.

• Sigara kullanılmaması
• Sebze, meyve, yeşil yapraklı sebzeler ve balık içeren dengeli beslenme
• Düzenli fiziksel aktivite
• Kan basıncı, kan şekeri ve kardiyovasküler risklerin kontrol edilmesi
• Planlanan retina kontrollerinin aksatılmaması
• Doktor önerdiyse Amsler Grid ile merkezi görmenin takip edilmesi

yararlı olabilir.

Hangi Görme Değişiklikleri Acil Değerlendirme Gerektirir?

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Sarı Nokta Nedir?
2. National Eye Institute. Age-Related Macular Degeneration
3. National Eye Institute. AREDS 2 Supplements for Age-Related Macular Degeneration
4. National Eye Institute. AREDS/AREDS2 Clinical Trials
5. National Eye Institute. Treatments for Wet AMD
6. U.S. Food and Drug Administration. IZERVAY – Geographic Atrophy Secondary to AMD