WhatsApp
Kolon Polipleri Nedir? Belirtileri, Türleri, Tanısı ve Tedavisi
İçindekiler
- Polip Nedir?
- Kolon Polipi Nedir?
- Kolon Polipi Türleri Nelerdir?
- Her Kolon Polipi Kansere Dönüşür mü?
- Kolon Polipleri Neden Oluşur? Risk Faktörleri Nelerdir?
- Kolon Poliplerinin Belirtileri Nelerdir?
- Kolon Polipleri Nasıl Teşhis Edilir?
- Kolonoskopinin Önemi Nedir?
- Kolon Polipleri Nasıl Tedavi Edilir?
- Polipektomi Nasıl Yapılır?
- Polip Çıkarılması Ağrılı mıdır?
- Polip Neden Patolojiye Gönderilir?
- Polip Çıkarıldıktan Sonra Kolonoskopi Ne Zaman Tekrarlanır?
- Kolorektal Kanser Taraması Ne Zaman Yapılır?
- Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Sıkça Sorulan Sorular
Kolon polipleri, kalın bağırsağın iç yüzeyindeki hücrelerden gelişen doku büyümeleridir. Çoğu kolon polipi başlangıçta iyi huyludur ve herhangi bir belirti oluşturmaz.
Ancak bazı polip türleri zaman içinde kansere dönüşme potansiyeline sahip olabilir. Bu nedenle kolon poliplerinin kolonoskopi sırasında erken dönemde saptanması ve uygun olanların çıkarılması, kolorektal kanserin önlenmesinde önemli bir rol oynar.
Polip Nedir?
Polip, bir organın iç yüzeyini örten dokudan dışarı doğru büyüyen doku oluşumunu ifade eder.
Polipler:
- Kalın bağırsak ve rektum
- Mide
- Burun ve sinüsler
- Rahim
gibi farklı organlarda görülebilir.
Poliplerin biyolojik davranışı bulundukları organa ve histolojik türlerine göre farklılık gösterir. Bu nedenle “polip” sözcüğü tek başına kanser veya kanser öncüsü anlamına gelmez.
Kolon Polipi Nedir?
Kolon polipleri, kolon veya rektumun iç yüzeyinden gelişen doku büyümeleridir.
Şekillerine göre:
- Saplı polipler: Bağırsak duvarına bir sap ile bağlanan polipler
- Sapsız/sesil polipler: Daha geniş bir tabanla bağırsak yüzeyine oturan polipler
olarak görülebilir.
Polipin dış görünümü önemli olsa da kesin türünün belirlenmesinde çıkarılan dokunun patoloji laboratuvarında mikroskop altında incelenmesi gerekir.
Kolon Polipi Türleri Nelerdir?
Kolon polipleri patolojik özelliklerine göre farklı gruplara ayrılır.
Adenomatöz Polipler
Adenomlar, kolorektal kanser gelişimi açısından önemli kanser öncüsü lezyonlar arasında yer alır.
Adenomlar histolojik olarak:
- Tübüler adenom
- Tübülovillöz adenom
- Villöz adenom
şeklinde sınıflandırılabilir.
Polipin büyük olması, villöz özellik göstermesi veya yüksek dereceli displazi bulunması daha yüksek riskli özellikler arasında yer alabilir.
Serrated Lezyonlar
Serrated polipler de tek bir grup değildir.
Bu grupta:
- Hiperplastik polipler
- Sesil serrated lezyonlar
- Geleneksel serrated adenomlar
yer alabilir.
Özellikle sesil serrated lezyonlar ve geleneksel serrated adenomlar kolorektal kanser gelişiminde rol oynayabilen kanser öncüsü lezyonlardır.
Küçük ve özellikle rektosigmoid bölgede bulunan bazı hiperplastik poliplerin kanserleşme riski ise çok düşüktür.
Diğer Polipler
İnflamatuvar ve hamartomatöz polipler gibi başka polip türleri de bulunabilir. Bazı hamartomatöz polipozis sendromları kalıtsal kanser riskleriyle ilişkili olabilir.
Her Kolon Polipi Kansere Dönüşür mü?
Hayır. Kolon poliplerinin önemli bir bölümü hiçbir zaman kansere dönüşmez.
Kanserleşme açısından risk özellikle:
- Polipin patolojik türüne
- Boyutuna
- Polip sayısına
- Displazi derecesine
- Villöz özelliklerin bulunmasına
- Serrated lezyonun özelliklerine
göre değişir.
Kolorektal kanserlerin önemli bir bölümü yıllar içinde bazı kanser öncüsü poliplerin hücresel değişiklikler biriktirmesiyle gelişebilir. Bu süreç genellikle zaman aldığı için poliplerin tarama sırasında saptanıp çıkarılması kanser gelişmeden müdahale edilmesine olanak sağlar.
Kolon Polipleri Neden Oluşur? Risk Faktörleri Nelerdir?
Kolon poliplerinin tek bir nedeni yoktur. Hücrelerde zaman içinde ortaya çıkan genetik değişiklikler ve kişinin genetik, yaşamsal ve çevresel özellikleri birlikte rol oynayabilir.
Risk artışıyla ilişkili faktörler arasında:
- İleri yaş
- Daha önce adenomatöz veya belirli serrated polip saptanmış olması
- Kişisel kolorektal kanser öyküsü
- Birinci derece akrabalarda kolorektal kanser veya ileri özellikli polip öyküsü
- Ailesel adenomatöz polipozis (FAP) gibi kalıtsal polipozis sendromları
- Lynch sendromu gibi kalıtsal kolorektal kanser sendromları
- Sigara kullanımı
- Obezite
- Fiziksel hareketsizlik
- Yüksek miktarda işlenmiş ve kırmızı et tüketimiyle karakterize bazı beslenme düzenleri
- Fazla alkol tüketimi
sayılabilir.
Kolon Poliplerinin Belirtileri Nelerdir?
Kolon poliplerinin çoğu hiçbir belirti vermez. Bu nedenle polipler sıklıkla kolorektal kanser taraması veya başka bir nedenle yapılan kolonoskopi sırasında tesadüfen bulunur.
Bazı poliplerde ise:
- Dışkıda veya tuvalet kâğıdında kan
- Gizli bağırsak kanaması
- Demir eksikliği veya demir eksikliği anemisi
- Bağırsak alışkanlığında kalıcı değişiklik
- Nadiren karın ağrısı veya kramp
görülebilir.
Bu bulgular polipe özgü değildir. Hemoroid, anal fissür, inflamatuvar bağırsak hastalıkları ve kolorektal kanser dahil olmak üzere farklı hastalıklarda da ortaya çıkabilir.
Dışkıda kan görülmesi “sadece hemoroid” kabul edilmemelidir. Tekrarlayan veya açıklanamayan rektal kanama, demir eksikliği anemisi, kalıcı bağırsak alışkanlığı değişikliği veya açıklanamayan kilo kaybında tıbbi değerlendirme gerekir.
Kolon Polipleri Nasıl Teşhis Edilir?
Kolon poliplerini değerlendirmede farklı tarama ve tanı yöntemleri bulunabilir.
Bunlar arasında:
- Kolonoskopi
- Dışkı temelli kolorektal kanser tarama testleri
- BT kolonografi
- Bazı programlarda fleksibl sigmoidoskopi
yer alabilir.
Dışkı testleri doğrudan polipi görüntülemez. Pozitif bir dışkı tarama testi sonrasında tanısal değerlendirme için genellikle kolonoskopi gerekir.
BT kolonografi ise polipleri gösterebilir ancak aynı işlem sırasında polipi çıkarma olanağı sağlamaz. Şüpheli bir bulgu saptanırsa kolonoskopi gerekebilir.
Kolonoskopinin Kolon Poliplerindeki Önemi Nedir?
Kolonoskopi, kolon ve rektumun iç yüzeyinin doğrudan değerlendirilmesini sağlar.
Kolonoskopinin önemli avantajı yalnızca polipleri göstermekle kalmaması, uygun poliplerin aynı işlem sırasında:
- Biyopsi yapılabilmesi
- Tamamen çıkarılabilmesi
- Patolojik incelemeye gönderilebilmesi
olanağını sağlamasıdır.
Bu nedenle kolonoskopi hem tanısal hem de kanser önleyici bir işlem olabilir.
Kolonoskopinin güvenilirliği yeterli bağırsak temizliği, tüm kolonun değerlendirilmesi, poliplerin dikkatli biçimde aranması ve saptanan lezyonların uygun teknikle çıkarılması gibi kalite ölçütlerinden etkilenir.
Kolon Polipleri Nasıl Tedavi Edilir?
Kolon poliplerinin büyük bölümü kolonoskopi sırasında endoskopik olarak çıkarılabilir.
Polipin:
- Boyutu
- Şekli
- Yerleşimi
- Kanser şüphesi taşıyan özellikleri
hangi çıkarma tekniğinin kullanılacağını etkiler.
Küçük poliplerde snare polipektomi uygulanabilirken, büyük veya geniş tabanlı lezyonlarda daha ileri endoskopik yöntemler gerekebilir.
Bunlar arasında:
- Endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR)
- Seçilmiş olgularda endoskopik submukozal diseksiyon (ESD)
yer alabilir.
Endoskopik olarak güvenli veya tam biçimde çıkarılamayan ya da invaziv kanser saptanan bazı lezyonlarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Polipektomi Nasıl Yapılır?
Polipektomi, kolon polipinin endoskopik yöntemle çıkarılması işlemidir.
Polipin özelliklerine göre tel halka şeklindeki bir snare ile:
- Soğuk snare
- Elektrokoter kullanılan sıcak snare
teknikleri kullanılabilir.
Büyük lezyonlarda polipin altına sıvı enjekte edilerek bağırsak duvarından kaldırılması ve kontrollü biçimde çıkarılması gerekebilir.
Amaç, lezyonun güvenli biçimde tamamen çıkarılması ve patolojik değerlendirme için uygun örnek elde edilmesidir.
Kolon Poliplerinin Çıkarılması Ağrılı mıdır?
Polip çıkarılması genellikle kolonoskopi sırasında yapılır. İşlem çoğunlukla sedasyon altında gerçekleştirildiği için hastaların önemli bir bölümü polipektomiyi ağrılı bir işlem olarak hissetmez.
Kolonoskopi sonrasında geçici olarak:
- Gaz
- Şişkinlik
- Hafif kramp veya karın rahatsızlığı
görülebilir.
Polipektomi genel olarak güvenli bir işlemdir ancak her girişim gibi kanama ve bağırsak duvarında perforasyon gibi komplikasyonlar görülebilir. Risk özellikle büyük, geniş tabanlı veya teknik olarak zor poliplerde artabilir.
Polipektomi sonrasında şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, ateş, bayılma hissi, yoğun ya da devam eden rektal kanama gelişirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Çıkarılan Polip Neden Patolojiye Gönderilir?
Kolonoskopi sırasında polipin görünümü bazı ipuçları verse de polipin kesin özellikleri patolojik incelemeyle belirlenir.
Patoloji raporunda:
- Polipin histolojik türü
- Adenomatöz veya serrated özellikleri
- Displazi derecesi
- Kanser hücresi bulunup bulunmadığı
- Gerektiğinde çıkarılma sınırları
değerlendirilebilir.
Patoloji sonucu sonraki kolonoskopinin zamanlamasını ve bazı durumlarda ek tedavi gerekip gerekmediğini belirlemede önemlidir.
Polip Çıkarıldıktan Sonra Kolonoskopi Ne Zaman Tekrarlanır?
Her polip çıkarıldıktan sonra aynı aralıkla kolonoskopi yapılmaz.
Takip süresini belirleyen başlıca faktörler:
- Polip sayısı
- Poliplerin boyutu
- Patolojik tür
- Displazi varlığı
- Polipin tamamen çıkarılıp çıkarılmadığı
- Bağırsak temizliğinin yeterliliği
- Kolonoskopinin tam olup olmadığı
- Kişisel ve ailesel kolorektal kanser riski
gibi özelliklerdir.
ABD Çoklu Uzmanlık Kolorektal Kanser Görev Gücü'nün yüksek kaliteli ve tam bir kolonoskopi sonrasındaki örnek önerilerinde:
| Başlangıç Bulgusu | Örnek Takip Aralığı |
|---|---|
| 1–2 adet, 10 mm'den küçük tübüler adenom | 7–10 yıl |
| 3–4 adet, 10 mm'den küçük adenom | 3–5 yıl |
| 5–10 adenom veya 10 mm ve üzeri adenom ya da bazı ileri histolojik özellikler | Genellikle 3 yıl |
| 10'dan fazla adenom | Yaklaşık 1 yıl ve genetik risk değerlendirmesi gündeme gelebilir |
Sesil serrated lezyonlarda da sayı, boyut ve displazi özelliklerine göre farklı takip aralıkları uygulanır.
Kolon Polipleri ve Kolorektal Kanser Taraması Ne Zaman Yapılır?
Tarama, herhangi bir belirti bulunmayan kişilerde kolorektal kanser veya kanser öncüsü lezyonları erken dönemde saptamayı amaçlar.
Türkiye'deki Ulusal Kolorektal Kanser Tarama Programı kapsamında standart risk grubundaki kadın ve erkeklerde:
- 50–70 yaş arasında 2 yılda bir gaitada gizli kan testi
- 50–70 yaş arasında 10 yılda bir kolonoskopi
önerilmektedir.
Bununla birlikte bazı uluslararası kılavuzlar farklı başlangıç yaşları kullanır. Örneğin USPSTF ve American College of Gastroenterology, ortalama riskli erişkinlerde kolorektal kanser taramasının 45 yaşında başlamasını önermektedir.
Bu iki öneri birbiriyle karıştırılmamalıdır: biri Türkiye'nin ulusal toplum tarama programını, diğeri farklı ülkelerde kullanılan klinik kılavuzları yansıtır.
Kimlerde Daha Erken Tarama Gerekebilir?
Aşağıdaki durumlarda standart toplum tarama yaşının beklenmesi uygun olmayabilir:
- Birinci derece akrabada erken yaşta kolorektal kanser
- Ailede belirgin adenomatöz polip öyküsü
- Daha önce kişide adenomatöz veya yüksek riskli polip saptanması
- Daha önce kolorektal kanser geçirilmesi
- Lynch sendromu
- Ailesel adenomatöz polipozis veya başka kalıtsal polipozis sendromları
- Uzun süreli ülseratif kolit veya Crohn koliti gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları
bulunması durumunda tarama başlangıcı ve sıklığı kişiye özel belirlenmelidir.
Kolon Polipleri İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda Gastroenteroloji değerlendirmesi uygun olabilir:
- Dışkıda tekrarlayan kan görülmesi
- Nedeni açıklanamayan demir eksikliği anemisi
- Yeni veya kalıcı bağırsak alışkanlığı değişiklikleri
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Daha önce kolon polipi çıkarılmış olması
- Ailede kolon polipi veya kolorektal kanser bulunması
- Kolorektal kanser tarama yaşına gelinmiş olması
durumlarında kişinin riskine göre değerlendirme ve uygun tarama yöntemi planlanabilir.
Kolon Polipi ve Kolorektal Kanser Riskinizi Değerlendirin
Yaş, aile öyküsü, daha önceki polipler, kolonoskopi ve patoloji sonuçları birlikte değerlendirilerek kişiye uygun tarama veya takip programı planlanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Kolon Polipleri Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?
- Academic Hospital. Kolonoskopi: Kalın Bağırsağın İncelenmesi
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Kanser Taramaları – Kolorektal Kanser Tarama Programı
- World Health Organization. Colorectal Cancer
- U.S. Preventive Services Task Force. Colorectal Cancer: Screening
- U.S. Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer / ASGE. Recommendations for Follow-Up After Colonoscopy and Polypectomy
- Centers for Disease Control and Prevention. Screening for Colorectal Cancer
