Ateş, çocukluk çağında en sık karşılaşılan sağlık belirtilerinden biridir. Ama kritik nokta şu: Her ateş tehlikeli değildir. Tehlikeyi belirleyen şey yalnızca derece değil; ateşin süresi, çocuğun yaşı ve genel durumu dur. Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda ateş, ciddi enfeksiyonların ilk ve tek belirtisi olabilir. Bağışıklık sistemi tam gelişmediği için risk daha hızlı büyür.
Çocuklarda Normal Vücut Isısı Kaç Derecedir?
Sağlıklı bir çocukta normal vücut ısısı ölçüm yerine göre değişir:
- Koltuk altı: 36.0 – 37.2 °C
- Ağızdan: 36.5 – 37.5 °C
- Kulaktan / alından: 36.5 – 37.8 °C
Bu değerlerin üzeri ateş olarak kabul edilir. Ancak tek başına rakam karar vermek için yeterli değildir.
Kaç Derece Ateş Yüksek Kabul Edilir?
Ateş genellikle şu şekilde sınıflandırılır:
- 37.5 – 38 °C: Hafif ateş
- 38 – 39 °C: Orta ateş
- 39 °C ve üzeri: Yüksek ateş
- 40 °C ve üzeri: Çok yüksek ateş (Acil durum)
Burada kritik bir gerçek var:
38.5 ateşle oyun oynayan bir çocuk,
37.8 ateşle halsiz, tepkisiz bir çocuktan daha az riskli olabilir.
Çocuklarda Ateş Ne Zaman Tehlikeli Hale Gelir?
Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemek doğru değildir, tıbbi değerlendirme gerekir:
- 3 aydan küçük bebekte 38 °C ve üzeri ateş
- Ateşin 48–72 saatten uzun sürmesi
- Ateş düşürücüye rağmen düşmeyen ateş
- Halsizlik, uykuya meyil, tepkisizlik
- Nefes darlığı, hızlı soluma, morarma
- Şiddetli kusma, ishal veya sıvı alamama
- Döküntü ile birlikte ateş
- Havale geçirme
- Boyun sertliği, şiddetli baş ağrısı
- İnleme, sürekli ağlama veya bilinç değişikliği
Bu belirtiler ateşten çok ateşin nedenine işaret eder. Asıl tehlike buradadır.
Ateş Ölçerken En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- El ile kontrol etmek
- Termometreyi cilde tam temas ettirmemek
- Çocuk terliyken ölçüm yapmak
- Ölçümü erken bitirmek
- Farklı ölçüm yöntemlerini karşılaştırmak
Bu hatalar ateşin yanlış düşük ya da yanlış yüksek değerlendirilmesine yol açar.
Ateş Ölçümü Nasıl Doğru Yapılır?
Ateşi doğru değerlendirmek için önce doğru ölçmek gerekir. Yanlış ölçüm, gereksiz paniğe ya da tehlikeli gecikmelere neden olabilir.
Koltuk Altından Ölçüm: Bebekler ve küçük çocuklar için en güvenilir yöntemdir. Koltuk altı kuru olmalı, termometre cilde tam temas etmelidir.
Kulaktan Ölçüm: Daha büyük çocuklar için uygundur. Hızlıdır ama doğru açıyla yerleştirilmezse yanıltıcı sonuç verir.
Alından (Temassız) Ölçüm: Pratik ve gece ölçümleri için idealdir. Alın kuru olmalıdır. Alın ve şakak bölgesi dışında farklı bölgelerden ölçüm yapılırsa yanıltıcı sonuç çıkabilir.
Ağızdan ve Makattan (Rektal) Ölçüm gerekli görüldüğünde yapılmalıdır.
Ateş Ölçümü Ne Zaman Tekrarlanmalıdır?
- İlk ölçüm yüksek çıktıysa
- Ateş düşürücü verildiyse
- Çocuğun genel durumu değiştiyse
30–60 dakika sonra tekrar ölçüm yapılmalıdır. Sürekli ölçüm yapmak yerine, çocuğun davranışı ve genel hali mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Çocuklarda Ateş Düşürücü Ne Zaman Verilir?
Ateş düşürücü ilaçlar ateşi değil, çocuğun rahatsızlığını hedefler. Yani temel soru şu olmalı: “Çocuğum ateşli ama iyi mi, yoksa ateşli ve kötü mü?”
Ateş düşürücü verilmesi gereken durumlar:
- Çocuk huzursuz, ağrılı veya uykusuzsa
- Ateş 38–38.5 °C ve üzerinde ise
- Baş, boğaz, kas ağrısı eşlik ediyorsa
- Beslenmesi ve sıvı alımı belirgin azaldıysa
Ateş Havale Yapar mı? (Ateşli Havale Gerçeği)
Evet, ateş bazı çocuklarda ateşli havaleye yol açabilir. Ama bu durum sanıldığı kadar sık ve her ateşte olmaz. Genetik yatkınlığı olan veya 1 derece akrabalarında ateşli havale öyküsü olan çocuklarda daha sık tetiklenebilir. Havale geçiren her çocuk mutlaka doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Çocuğun Havale Geçirdiği Nasıl Anlaşılır? (Ateşli Havale Belirtileri)
Havale sırasında çocukta şunlar gözlenebilir:
- Vücudun kasılıp gevşemesi (ritmik veya ani)
- Kol ve bacaklarda istemsiz kasılmalar
- Gözlerin yukarı kayması veya sabit bir noktaya bakma
- Bilinç kaybı veya çevreyle temasın kesilmesi
- Nefesin kısa süreli düzensizleşmesi
- Ağızdan salya gelmesi
- Morarma veya soluklaşma
- İdrar veya dışkı kaçırma (her zaman olmaz)
Bu tablo genellikle 1–3 dakika sürer ve çoğu zaman kendiliğinden sonlanır.
Ateşi Olan Çocuğa Evde Ne Yapılmalı?
Evde yapılabilecek doğru adımlar basittir ama etkilidir:
- Çocuğu ince kıyafetlerle tutun
- Oda ne çok sıcak ne çok soğuk olsun
- Bol sıvı verin (su, anne sütü, uygun sıvılar)
- Ateşi doğru yöntemle ölçün
- Gerekirse doktorun önerdiği dozda ateş düşürücü kullanın
Ne Zaman Acile Gitmeliyim?
Aşağıdaki belirtilerden biri varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- 3 aydan küçük bebekte ateş
- Ateşle birlikte nefes darlığı
- Bilinç bulanıklığı, sürekli uyuma
- Morarma, dudaklarda renk değişimi
- Havale
- Şiddetli kusma, sıvı alamama
- Döküntü + ateş birlikteliği
Editör: S. Ece Temizkan
İletişim: +90 530 917 18 04
Uzm. Dr. Gökhan Davutoğlu
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Randevu ve detaylı bilgi için tıklayabilirsiniz.
