Çocuklarda İştahsızlık: Nedenleri, Beslenme Önerileri ve Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Çocuklarda İştahsızlık Nedir?

Çocuklarda iştahsızlık, çocuğun yaşına ve gelişim dönemine göre beklenenden daha az yeme isteği göstermesi, öğünleri reddetmesi veya besin çeşitliliğinin belirgin şekilde azalması olarak ifade edilebilir.

Ancak ebeveyn tarafından “iştahsızlık” olarak tanımlanan her durum bir hastalık belirtisi değildir. Özellikle bebeklikten çocukluk dönemine geçerken büyüme hızının yavaşlamasıyla birlikte enerji ihtiyacı ve buna bağlı olarak iştah da değişebilir.

Bir çocuğun bir öğünde az, başka bir öğünde daha fazla yemesi veya bazı dönemlerde belirli yiyecekleri reddetmesi gelişimin doğal bir parçası olabilir.

Çocuklarda İştahsızlık Normal Olabilir mi?

Özellikle 1–3 yaş döneminde seçici yeme ve iştahta dalgalanmalar sık görülebilir. Bebeklik dönemindeki hızlı büyüme yavaşladıkça çocuğun enerji ihtiyacı da göreceli olarak azalır.

Ayrıca çocuklar bu dönemde bağımsızlık kazanmaya başladıkları için yiyecek tercihlerini daha belirgin şekilde gösterebilir, yeni besinleri reddedebilir veya daha önce severek yedikleri bir besini bir süre istemeyebilirler.

Bu durum, çocuğun büyüme ve gelişmesi normal devam ediyorsa çoğu zaman tek başına hastalık göstergesi değildir.

Çocuklarda İştahsızlık Nasıl Giderilir?

Çocuk beslenmesinde temel yaklaşım çocuğu zorla yedirmek değil, düzenli ve çeşitli sağlıklı besin seçenekleri sunarak çocuğun kendi açlık ve tokluk sinyallerine yanıt vermesine yardımcı olmaktır.

Ebeveynlerin uygulayabileceği yöntemler arasında:

• Ana öğün ve ara öğünleri mümkün olduğunca düzenli saatlerde sunmak
• Öğün aralarında sürekli atıştırmayı sınırlamak
• Çocuğu yemek yemesi için zorlamamak
• Yemek karşılığında ödül veya ceza kullanmamak
• Yeni besinleri küçük miktarlarda ve tekrar tekrar sunmak
• Her öğünde çocuğun sevdiği en az bir sağlıklı besine yer vermek
• Ailece aynı masada yemek yemeye çalışmak
• Yemek sırasında televizyon, telefon ve tablet gibi dikkat dağıtıcıları azaltmak

yer alabilir.

Bir çocuğun yeni bir besini kabul etmesi için aynı besinle birçok kez karşılaşması gerekebilir. Birkaç kez reddedilen yiyeceği tamamen menüden çıkarmak yerine belirli aralıklarla tekrar sunmak daha uygun olabilir.

Çocuğun Yemek Düzeni Nasıl Olmalıdır?

Beslenmede tek tek belirli vitaminleri her öğüne yerleştirmek yerine, gün ve hafta boyunca çeşitli ve dengeli beslenme hedeflenmelidir.

Yaşına uygun bir beslenme düzeninde:

• Sebze ve meyveler
• Yumurta, et, tavuk, balık, kuru baklagiller gibi protein kaynakları
• Tam tahıllar ve diğer tahıl ürünleri
• Yaşa uygun süt ve süt ürünleri
• Sağlıklı yağ kaynakları

çeşitli biçimde yer alabilir.

Ek gıdaya geçiş genel olarak yaklaşık 6. ayda başlar. Bu dönemde yalnızca hangi besinlerin verildiği değil, çocuğun açlık ve tokluk işaretlerine duyarlı şekilde beslenmesi de önemlidir.

Çocuklarda İştahsızlık Ne Zaman Önemlidir?

İştahsızlık aşağıdaki durumlarla birlikteyse yalnızca seçici yeme olarak değerlendirilmemelidir:

• Kilo kaybı veya beklenen kilo artışının olmaması
• Boy uzamasının veya büyümenin yavaşlaması
• Sürekli halsizlik veya belirgin solukluk
• Uzun süren karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Uzun süren ishal veya kabızlık
• Yutma veya çiğneme güçlüğü
• Yemek yerken öksürme veya boğulma
• Besin çeşitliliğinin giderek çok sınırlı hale gelmesi
• Beslenme sırasında yoğun kaygı veya sürekli çatışma yaşanması

Çocukların Bağışıklığını Destekleyen Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Tek bir besinin çocuğun bağışıklık sistemini “güçlendirdiğini” veya enfeksiyonları tek başına önlediğini söylemek doğru değildir.

Bağışıklık sisteminin normal çalışması için çocuğun yaşına uygun, yeterli enerji ve besin öğesi içeren dengeli bir beslenme düzeni önemlidir.

Beslenmede düzenli olarak:

• Farklı renklerde sebze ve meyveler
• Yumurta, et, tavuk ve balık
• Kuru fasulye, mercimek, nohut gibi baklagiller
• Yoğurt ve kefir gibi yaşa uygun fermente süt ürünleri
• Tam tahıllar
• Yaşa uygun biçimde hazırlanmış ceviz ve diğer kuruyemişler

yer alabilir.

Küçük çocuklarda bütün kuruyemişler boğulma riski oluşturabileceğinden ceviz ve benzeri besinler çocuğun yaşına uygun şekilde öğütülmüş veya güvenli formda verilmelidir.

Bağışıklık sistemini destekleme yolları hakkında ayrıntılı bilgiye ilgili sağlık rehberi yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Demir Eksikliğini Önlemek İçin Çocukların Beslenmesine Hangi Besinler Eklenebilir?

Demir, çocukluk döneminde büyüme, kan yapımı ve nörolojik gelişim açısından önemli bir mineraldir.

Besinlerde demir iki temel formda bulunur. Hayvansal kaynaklardaki hem demiri vücut tarafından genellikle daha kolay emilirken, bitkisel kaynaklardaki non-hem demirin emilimi daha düşüktür.

Demir kaynakları arasında:

• Kırmızı et
• Tavuk ve hindi
• Balık ve uygun deniz ürünleri
• Yumurta
• Mercimek, nohut ve kuru fasulye
• Demirle zenginleştirilmiş bebek tahılları ve diğer uygun zenginleştirilmiş ürünler
• Tofu
• Koyu yeşil yapraklı sebzeler

yer alabilir.

Bitkisel demir kaynaklarının domates, biber, brokoli, çilek, portakal veya diğer C vitamini içeren besinlerle birlikte sunulması non-hem demirin emilimini artırabilir.

Demir eksikliği gelişmişse yalnızca beslenme düzenlemesi yeterli olmayabilir. Demir takviyesi gerekip gerekmediği hekim değerlendirmesi ve gerekli kan testleri sonucunda belirlenmelidir.

Süt ve Yoğurt Demir Emilimini Etkiler mi?

Eski metindeki “demir içeren besinlerin yanında yoğurt verilmesi demir eksikliği kansızlığına neden olur” ifadesi fazla kesin bir genellemedir.

Kalsiyum belirli koşullarda demir emilimini geçici olarak azaltabilir; ancak normal ve çeşitli bir beslenme düzeninde bu etkinin çocuğun genel demir durumuna etkisi sınırlı olabilir.

Çocuklarda daha önemli sorunlardan biri aşırı süt tüketiminin çocuğu doyurarak et, yumurta, baklagiller ve diğer demir kaynaklarının tüketimini azaltabilmesidir.

12 aydan küçük çocuklarda ana içecek olarak inek sütü önerilmez. Bir yaşından sonra da süt dengeli beslenmenin bir parçası olabilir ancak diğer besinlerin yerine geçecek kadar fazla tüketilmemelidir.

Laktoz İntoleransı Nedir?

Laktoz intoleransı, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan laktozun yeterince sindirilememesi sonucu gastrointestinal belirtiler ortaya çıkmasıdır.

Temel mekanizma, ince bağırsakta laktozu parçalayan laktaz enziminin yetersiz olmasıdır.

Laktoz içeren besinlerin tüketilmesinden sonraki birkaç saat içerisinde:

• Karında şişkinlik
• Gaz
• Karın ağrısı veya kramp
• Bağırsak seslerinde artış
• İshal
• Bulantı
• Bazı çocuklarda kusma

görülebilir.

Doğuştan laktoz intoleransı çok nadirdir. Primer laktaz azalması genellikle bebeklikten sonra gelişir ve belirtiler daha ileri çocukluk, ergenlik veya yetişkinlik döneminde başlayabilir.

Laktoz İntoleransı ile İnek Sütü Alerjisi Aynı mıdır?

Hayır. Bunlar birbirinden farklı durumlardır.

Laktoz intoleransı, süt şekeri olan laktozun sindirilememesiyle ilgilidir ve temel olarak sindirim sistemi belirtilerine neden olur.

İnek sütü proteini alerjisi ise bağışıklık sisteminin süt proteinlerine karşı verdiği reaksiyondur.

Süt alerjisinde sindirim sistemi belirtilerinin yanı sıra kurdeşen, şişlik, solunum yolu belirtileri veya ciddi alerjik reaksiyonlar gelişebilir.

Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda süt tüketimi sonrası gelişen belirtilerin doğrudan “laktoz intoleransı” olduğu düşünülmemeli, gerektiğinde hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Çocuklarda İştahsızlık İçin Ne Zaman Tıbbi Değerlendirme Gerekir?

Çocuğun iştahsızlığı uzun sürüyorsa veya büyüme ve gelişmesini etkiliyorsa altta yatan neden araştırılabilir.

Değerlendirmede çocuğun:

• Boy ve kilo gelişimi
• Beslenme öyküsü
• Süt ve diğer içecek tüketimi
• Demirden zengin besin tüketimi
• Karın ağrısı, kusma, ishal veya kabızlık gibi sindirim sistemi yakınmaları
• Yutma ve çiğneme becerileri
• Demir eksikliği ve diğer besin eksiklikleri açısından riskleri

birlikte ele alınabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Çocuklarda İştahsızlık Problemi
2. World Health Organization. WHO Guideline for Complementary Feeding of Infants and Young Children 6–23 Months of Age
3. American Academy of Pediatrics. 10 Tips for Parents of Picky Eaters
4. Centers for Disease Control and Prevention. Iron – Infant and Toddler Nutrition
5. Centers for Disease Control and Prevention. Cow's Milk and Milk Alternatives
6. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Iron – Health Professional Fact Sheet
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Lactose Intolerance