Yüksek Tansiyon

Yüksek tansiyon ile nasıl baş edebilirim? 
 
Tansiyon nedir?

Tansiyonu kısaca “kan basıncı” olarak tanımlayabiliriz. Damarlarımızdaki kan, dolaşım sırasında bir basınç oluşturur. Bu basınç, alınan gıda, yapılan iş, harcanan güçle bağlantılı olarak gün içinde küçük farklılıklar gösterebilir. Kan basıncı iki ölçümle ifade edilir:

• Sistolik basınç (Büyük tansiyon)
• Diyastolik basınç (Küçük tansiyon)

Hipertansiyon nedir?

Gün içinde kan basıncının belli bir sürede devamlı yüksek olması yüksek tansiyon (hipertansiyon) olarak tanımlanır.

Hipertansiyon ciddi bir sağlık sorunudur. Hipertansiyon, birçok sağlık sorununun hem nedeni hem de sonucu olabilir.
 
Nasıl ölçülür?

Tansiyonun doğru ölçülmesi için şu hususlara dikkat edilmesi gerekir:

• Ölçümden kısa sure önce sigara ya da kahve içilmemiş olmalı.
• Kişi dinlenik olmalı.
• Ölçüm uygun pozisyonda yapılmalı.
• Ölçüm cihazının manşon boyutu uygun olmalı.
• Peş peşe iki ölçüm yapılmalı.
• Büyük tansiyonun 140 ve üzerinde küçük tansiyonun ise 90 ve üzerinde olması yüksek tansiyonu ifade eder.
• Erişkin bir kişinin normal olarak büyük tansiyonu 120’den küçük tansiyonu ise 80’den düşüktür.
• Eğer büyük tansiyon 120-139 arasında ve küçük tansiyon da 80-89 arasında ise bu durum yüksek tansiyonun eşiğinde olunduğunu gösterir.

Nelere yol açar?

Yüksek tansiyon sinsi bir hastalıktır. Bu özelliğinden ötürü her yaşta görülebilir. Belirti vermeden ortaya çıkar. Bazı hallerde kişi, yüksek tansiyon sorunu olduğunu bilmeden yaşamını sürürebilir.
 

• Yüksek tansiyonu düşündüren etkenler şöyle sıralanabilir:
  
• Çabuk yorulma
• Nefes darlığı
• Görme bozukluğu
• Baş ağrısı
• Burun kanaması
• Yorgunluk
• Çarpıntı
• Bu gibi durumlarda mutlaka hekime danışılması gerekir.
• Yüksek tansiyon kontrol altına alınmazsa:
• Kalp hastalığı
• Felç
• Kalp yetmezliği
• Böbrek hastalığı
• Körlük

nedeni olabilir.
 
Yüksek tansiyonun grupları

Yüksek tansiyon iki grupta değerlendirilir:

Primeresansiyel hipertansiyon

Belli bir nedene bağlı değildir.

İkincil hipertansiyon

• Böbrek hastalığı
• Damar hastalıkları
• Endokrin nedenler
• İlaçların etkisi ve diğer nedenlerle ortaya çıkabilir.

Primer-esansiyel hipertansiyon

• Belli bir nedeni yoktur. Hipertansiyon hastalarının yüzde 95’ini oluşturur.
• 30 – 45 yaş arasında başlar.
• Sıklıkla aile öyküsünde vardır.
• 50 yaşına kadar erkeklerde daha fazladır.
• Menopozdan sonra kadınlarda artar.

İkincil hipertansiyonu düşündüren durumlar

• Hipertansiyon hastalarının yüzde 5’inde vardır.
• Çok genç ya da ileri yaş, aile öyküsünün olmaması, fizik inceleme, laboratuvar incelemesi ve hipertansiyon derecesinin kuşku uyandırıcı olması.
• Kan basıncının tedaviye yanıt vermemesi.
• Kontrol altına alınmış kan basıncının yükselmeye başlaması.
• Evre III hipertansiyonun görülmesi.
• Hipertansiyonun birden başlaması.

Yapılması gereken tetkikler

Yapılması gereken tetkikler, varsa ek risk faktörlerini ve hedef organ hasarının saptanmasını hedefler:

• İdrar tahlili
• Tam kan sayımı
• Biyokimya tetkikleri
• Sodyum
• Potasyum
• Kreatinin
• Açlık kan şekeri
• Total kolesterol
• EKG
• Akciğer grafisi

Kimler risk altında?

Yüksek tansiyon riskini artıran etkenler şöyle sıralanıyor:

• Sigara
• Dislipidemi
• Diyabet
• 60 yaş ve üstü
• Cinsiyet
• Ailede yüksek tansiyon hastasının bulunması

Yarımlar kanunu
Eldeki verilere göre; hipertansiyonu olan tüm hastaların yalnızca yarısı hipertansiyonu olduğunu biliyor. Bilenlerin de yalnızca yarısı tedavi görüyor. Tedavi görenlerin de yalnızca yarısının kan basınçları gerçekten kontrol altında tutulabiliyor.
 
Peki ne yapmalı?

Yüksek tansiyonla baş edebilmek için yaşam tarzı değişikliği gerekir. Bu tercihler şöyle sıralanabilir:

• Kişi sağlıklı olduğu kiloyu bilmeli ve o kiloda kalmayı sağlamalı
• Tuz tüketimi azaltılmalı
• Alkol tüketimi çok ölçülü olmalı
• Düzenli fiziksel aktiviteye önem verilmeli
• Sigaradan uzak durulmalı

Sağlıklı kilo nedir?

Bir kişinin sağlıklı kilosu, vücut kitle endeksi ile belirlenir.Bu da kişinin kilosunu, boyunun metrekaresine bölünmesiyle bulunur.

Örnek:
Kilosu 70, boyu 1.72 olan bir kişinin vücut kitle endeksi:

70/2,95 (1.72x1.72=2,95)=23.72

Vücut kitle endeksi 25-29.9 arasında olanlar kilolu, 30 ve üstünde olanlar şişman (obez) sayılır.
Sağlıklı kilo belirlenmesinde bel çevresi de ölçü alınabilir. Bel çevresi kadınlarda 88 cm’den küçük, erkeklerde 102 cm’den küçük olmalıdır.

Beslenme biçimi ve günlük yaşam

Hipertansiyonu durdurmak için doğru beslenmenin önemi büyüktür. Doymuş yağ ve kolesterolden fakir gıdalar seçilmelidir.

Doğru: Meyve, sebze, yağı azaltılmış süt ürünleri, tahıl, balık, tavuk/hindi.
Yanlış: Kırmızı et, tatlılar, şeker içeren içecekler ve tuz.

Gün içinde en çok bir tatlı kaşığı tuz (6g)alınmalıdır. Ancak besinlerle de tuz aldığımız unutulmamalıdır. Özellikle yaşlılar tuza daha çok duyarlıdır ve daha dikkatli olmalıdır.
Alkol alışkanlığı en aza indirilmelidir. Fazla alkol kan basıncını yükseltir, karaciğer ve kalbe zarar verir. İçerdiği fazla kalori nedeniyle kilo problemine yol açabilir. Alkol alışkanlığı olan kadınların günde bir, erkeklerin ise iki kadehten fazla içmemeleri gerekir. Günlük aktiviteler de kan basıncını dengede tutmaya yardımcı olur. Gün içinde 30 dakika ve haftada en az dört gün olmak üzere orta seviyede egzersizler kolaylıkla yapılabilir.
 
Soru ve yanıtlarla yüksek tansiyon
 
Hipertansiyon hastaları egzersiz yapabilir mi?
Egzersiz yapılıp yapılamayacağı ve nasıl bir egzersiz yapılabileceği "egzersiz testi" ile saptanır.

Kan basıncım ilaçlar ile kontrol altında ise egzersizin faydası nedir?

• Egzersiz kan basıncını düşürür hipertansiyon tedavisinin önemli bir parçasıdır.
• Kullanılan ilacın dozunu azaltabilir veya ilaca gereksinimi ortadan kaldırabilir.
• Kalp ve diğer kronik hastalıklara yakalanma riskini azaltır.
• Kişiyi enerjik kılar, stresi azaltır.
• Vücut ağırlığının kontrolüne yardımcı olur.
• Kasları ve kemikleri güçlendirir.

Egzersiz yapmamanın riskleri nelerdir?

• Erken ölüm
• Kalp hastalığı
• Şişmanlık
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Kemik erimesi
• Beyin damarlarında tıkanma ve felç
• Depresyon
• Barsak/meme kanseri

Kullandığım ilaçlar egzersiz performansımı etkiler mi ?

Evet, birçok hipertansiyon ilacı egzersiz performansını azaltabilir. Ancak bunun için ilaçların kesilmesine gerek yoktur.
 
Egzersiz ile kan basıncımda ne kadar düşme bekleyebilirim ?

Araştırmalar düzenli egzersizin hafif ve orta derece hipertansiyonda kan basıncını ortalama 10 mmHg düşürdüğünü göstermektedir. Ancak uzun dönemde sağlanacak faydalar çok daha fazla olacaktır.
 
Nasıl bir egzersiz programı uygulamalıyım?

Orta ve ağır derecede egzersiz programlarına başlamadan önce risk analizi yapılması ve ön bir egzersiz testinden geçilmesi önemle vurgulanmaktadır.
Egzersiz testi yaptıramıyorsanız doktorunuzdan veya konusunda deneyimli bir uzmandan görüş alınız. 
 
Egzersiz Testi nedir (ET)? Hangi ölçümler yapılmaktadır?

ET, dolaşım ve solunum sistemlerinin fiziksel stres sırasındaki kapasitelerinin ölçüldüğü bir testtir. Egzersiz sırasında "kardiyopulmoner yeterlilik" ile "sağlıklı olmak" doğrudan ilişkilidir.

• Egzersiz testi öncesi ölçümler
• risk analizi, fizik muayene
• istirahat EKG (kalp elektrosu), spirometre
• vücut kompozisyonlarının ölçümü
• bazal metabolizma ölçümü
• Egzersiz testi sırasında
• EKG, gaz analizi (VO2, VCO2)
• kan basıncı, kondisyon ölçümü
• Egzersiz testi sonrasında (derlenme)
• EKG, kan basıncı ve diğer ölçümler

Egzersiz testi yaptırmanın faydaları nelerdir ?

• Egzersiz ile ortaya çıkan bir hastalık varsa araştırmak.
• Bireysel düzeyde risk faktörlerini değerlendirmek.
• Bireyleri fiziksel kapasiteleri hakkında bilgilendirmek ve gelişim düzeylerini takip etmek.
• Kişiye özel egzersiz reçetesi hazırlamak, egzersizin tipi, süresi, sıklığı, yoğunluğu gibi faktörleri belirlemek.

Kalp hastaları da egzersiz yapabilir
 
Kalp hastalıkları rehabilitasyon programının amaçları nelerdir ?

• Hastanın klinik durumundaki değişiklikleri monitörize etmek.
• Hastaların fiziksel aktivite performanslarını arttırmak, eski aktivitelerine dönüşü hızlandırmak.
• Gözetimsiz egzersiz programları oluşturulmasına yardımcı olmak.
• Güvenilir ve etkili egzersiz reçeteleri oluşturmak.
• Gerekli hasta eğitimini sağlamak.

Egzersiz ile kalp hastalıklarının ilişkisi nedir ?

Egzersiz kalp hastalıkları rehabilitasyon programının ayrılmaz bir parçasıdır ancak tek başına yeterli değildir.
 
Egzersiz durumumu daha da ağırlaştırır mı ? Kullandığım ilaçlara rağmen egzersiz yapabilir miyim ?

Egzersiz hastalığınız ile ilgili birçok faydalı ilerlemeye neden olabilir. Kullandığınız ilaçlar genellikle egzersiz yapmanızı engellemez, ilaçların kesilmesine gerek yoktur. Egzersiz programına başlamadan önce hastalığınızın kontrol altında olduğundan emin olunması ve doktorunuzun onayı gerekmektedir.

Kalp hastalıklarında egzersizin faydaları nelerdir ?

• Egzersiz, anjina (göğüs ağrısı) eşiğini yükseltir.
• Kalbin oksijen ihtiyacını azaltır.
• Risk faktörlerini azaltır.
• Yaşam kalitesini arttırır.
• İskelet kasında olumlu etkilere neden olarak fonksiyonel kapasiteyi arttırır.
• Hastalık ile ilgili yakınmaları azaltır. hastaneye yatış oranını düşürür.

Kalp hastalarında egzersizin riskleri nelerdir ?

• Kalp hastalarında kontrolsüz ağır egzersiz risk taşır.
• Rehabilitasyon programlarında egzersize bağlı komplikasyon görülme riski 100.000-300.000 egzersiz saatinde 1 dir.
• Düzenli egzersiz ve uygun gözetim ile bu oran daha da azaltılabilir.

Nasıl bir egzersiz programı uygulamalıyım ?

Egzersiz programına başlamadan önce doktorunuzun önerisi doğrultusunda diğer değerlendirmeler ile birlikte egzersiz testinden geçmeniz gerekmektedir.Egzersiz testi sonrası gözetim altında veya gözetimsiz egzersiz programınız belirlenecektir.

Egzersiz Testi nedir (ET) ? Hangi ölçümler yapılmaktadır ?

ET, dolaşım ve solunum sistemlerinin fiziksel stres sırasındaki kapasitelerinin ölçüldüğü bir testtir. Egzersiz sırasında "kalp-akciğer performansı" ile "sağlıklı olmak" doğrudan ilişkilidir.

Egzersiz testi öncesi ölçümler

• risk analizi, fizik muayene
• istirahat EKG (kalp elektrosu), spirometre
• vücut kompozisyonlarının ölçümü
• bazal metabolizma ölçümü
• Egzersiz testi sırasında
• EKG, gaz analizi (VO2, VCO2)
• kan basıncı, kondisyon ölçümü
• Egzersiz testi sonrasında (derlenme)
• EKG, kan basıncı ve diğer ölçümler

Egzersiz testi yaptırmanın faydaları nelerdir ?

Kalp hastalığınızın derecelendirilmesine ve risk analizinin yapılmasına yardımcı olur
Egzersiz sırasında kan basıncında anormal değişikliklerin olup olmadığını ortaya çıkarır
Uygulanmakta olan tedavinin etkinliğini gösterir

Fiziksel performansın belirlenmesini sağlar, düzenli egzersiz sonucu kaydettiğiniz ilerlemeyi gösterir.

Kişiye özel egzersiz reçetesi hazırlanmasını sağlar, egzersizin tipi, süresi, sıklığı, yoğunluğu gibi faktörleri belirler.

(Prof. Dr. Hızır Kurtel ile Doç. Dr. Serhan Tuğlular’ın bilgi desteği ile hazırlanmıştır.)