Akalazya Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Akalazya Nedir?

Hastalığın adı, Yunanca “gevşeyememe” anlamına gelen “a-khalasis” kelimesinden gelir. Normalde yutma sırasında yemek borusundaki kaslar dalga şeklinde kasılarak besini aşağı doğru iletir ve alt uçtaki kapak (alt özofagus sfinkteri) gevşeyerek besinin mideye geçmesini sağlar. Akalazyada ise bu koordineli hareket bozulur. Yemek borusunun (özofagus) en alt kısmında bulunan kasların yeterince gevşeyememesi sonucu besinlerin mideye geçişi zorlaşır. Nadir görülmekle birlikte, tedavi edilmediğinde ciddi sorunlara yol açabilen bir hastalıktır.

Akalazya Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Her yaşta görülebilir; ancak en sık 25-60 yaş arasında teşhis edilir.
• Kadınlarda ve erkeklerde eşit sıklıktadır.
• Otoimmün hastalığı olan kişilerde risk artabilir.
• Akalazyanın kalıtsal bir hastalık olmadığını belirtmek gerekir. Ailede akalazya öyküsü olan kişilerde risk çok az artabilir, ancak doğrudan ebeveynden çocuğa geçen bir kalıtım modeli tanımlanmamıştır.
• Özellikle Bazı viral enfeksiyonların sinir dokusunu etkileyerek hastalığı tetikleyebileceği düşünülmektedir.

WhatsApp Bilgi Hattı 444 0 353

Akalazya Belirtileri Nelerdir?

• Disfaji (yutma güçlüğü): Hastaların %90'ından fazlasında görülür. Hem katı hem sıvı gıdalarda lokmanın göğüs bölgesinde takıldığı hissi oluşur. Akalazyada görülen en önemli belirtidir.
• Regürjitasyon: Mideye geçemeyen yiyeceklerin veya tükürüğün ağza geri gelmesidir. Özellikle yatarken belirginleşir.
• Göğüs ağrısı: Hastaların yaklaşık %40-60'ında retrosternal (göğüs kemiğinin arkasında) ağrı görülür. Bazen kalp ağrısıyla veya reflü ile karıştırılabilir.
• Kilo kaybı: Yutma güçlüğü ve yememe tercihiyle yetersiz beslenme sonucu görülür.
• Gece öksürüğü ve aspirasyon: Yemek borusunda biriken yiyecekler gece yatarken akciğere kaçabilir.

Akalazya Tipleri (Chicago Sınıflaması) ve Tanı Süreci

Akalazya hastalığı tek tip değildir; farklı alt türleri vardır. Bu ayrım, “yüksek çözünürlüklü manometri (HRM)” adı verilen özel bir ölçüm yöntemiyle yapılır. Bu yöntemde yemek borusunun kas hareketleri detaylı şekilde incelenir. Chicago Sınıflaması (v4.0) olarak adlandırılan bu sistem, akalazyayı üç farklı tipe ayırır. HRM hem tanıyı koyar hem de hastalığın tipini belirler.

Akalazya Tanısı;

• Baryumlu Yutma Grafisi (Özofagogram): Hasta baryumlu bir sıvı içer ve röntgen çekilir. Akalazyada alt kısımda daralma, üst kısımda genişleme görülebilir.
• Üst Gastrointestinal Endoskopi (Gastroskopi): Endoskop ile yemek borusu ve mide doğrudan incelenir. Akalazyaya benzer şikayetlere yol açabilecek diğer hastalıkları dışlamak için yapılır. Endoskop mideye zorlanarak geçer.
• Zamanlı Baryumlu Yutma Testi (TBE): Yutulan maddenin yemek borusundan geçiş süresi ölçülür. Tedavi sonrası iyileşmenin takibinde de kullanılır.

Akalazya Tedavi Yöntemleri

Akalazyada tedavi seçimi mutlaka bireyselleştirilmelidir. Her hastaya aynı yöntem uygun değildir. Tedavi sonrası düzenli takip gereklidir.

• Balonla dilatasyon
• Laparoskopik Heller miyotomisi (LHM)
• Peroral endoskopik miyotomi (POEM)
• Botulinum toksin (Botoks) enjeksiyonu
• İlaç tedavisi: Genellikle ilk tercih değildir ve kalıcı bir çözüm sağlamaz. Ancak ameliyat veya girişimsel tedaviye uygun olmayan hastalarda ya da geçici rahatlama sağlamak amacıyla kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Akalazya Tehlikeli Bir Hastalık Mıdır?
Doğrudan hayatı tehdit eden bir hastalık değildir. Ancak tedavi edilmezse yutma güçlüğü artar, kilo kaybı ve beslenme problemleri gelişebilir. Uzun vadede yemek borusunda genişleme ve nadiren kanser riskinde artış görülebilir.

Akalazya Tamamen İyileşir mi?
Tamamen ortadan kalkmaz. Ancak uygulanan tedavilerle şikayetler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve hastalar normal yaşamlarına devam edebilir.

Akalazya ile Reflü Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki hastalık sık karıştırılır ama mekanizma tamamen farklıdır. Akalazyada yemek borusunun altındaki kapak yeterince açılmaz, bu yüzden yutulan besinler mideye geçmekte zorlanır ve kişi yutma güçlüğü yaşar. Reflüde ise tam tersi bir durum vardır; bu kapak gevşek kalır ve mide asidi yukarı, yemek borusuna kaçar. Kısacası akalazya “geçememe”, reflü ise “geri kaçma” problemidir.

Manometri Testi Ağrılı mıdır?
Genellikle ağrılı bir işlem değildir, ancak burundan ince bir tüp geçirildiği için kısa süreli rahatsızlık hissi olabilir. İşlem genellikle birkaç dakika sürer ve çoğu hasta tarafından tolere edilebilir.