Akalazya Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Akalazya Nedir?

Hastalığın adı, Yunanca “gevşeyememe” anlamına gelen “a-khalasis” kelimesinden gelir. Normalde yutma sırasında yemek borusundaki kaslar dalga şeklinde kasılarak besini aşağı doğru iletir ve alt uçtaki kapak (alt özofagus sfinkteri) gevşeyerek besinin mideye geçmesini sağlar. Akalazyada ise bu koordineli hareket bozulur. Yemek borusunun (özofagus) en alt kısmında bulunan kasların yeterince gevşeyememesi sonucu besinlerin mideye geçişi zorlaşır. Nadir görülmekle birlikte, tedavi edilmediğinde ciddi sorunlara yol açabilen bir hastalıktır.

Akalazya Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Her yaşta görülebilir; ancak en sık 25-60 yaş arasında teşhis edilir.
• Kadınlarda ve erkeklerde eşit sıklıktadır.
• Otoimmün hastalığı olan kişilerde risk artabilir.
• Akalazyanın kalıtsal bir hastalık olmadığını belirtmek gerekir. Ailede akalazya öyküsü olan kişilerde risk çok az artabilir, ancak doğrudan ebeveynden çocuğa geçen bir kalıtım modeli tanımlanmamıştır.
• Özellikle bazı viral enfeksiyonların sinir dokusunu etkileyerek hastalığı tetikleyebileceği düşünülmektedir.

Akalazya Belirtileri Nelerdir?

• Disfaji (yutma güçlüğü): Hastaların %90’ından fazlasında görülür. Hem katı hem sıvı gıdalarda lokmanın göğüs bölgesinde takıldığı hissi oluşur. Akalazyada görülen en önemli belirtidir.
• Regürjitasyon: Mideye geçemeyen yiyeceklerin veya tükürüğün ağza geri gelmesidir. Özellikle yatarken belirginleşir.
• Göğüs ağrısı: Hastaların yaklaşık %40-60’ında retrosternal (göğüs kemiğinin arkasında) ağrı görülür. Bazen kalp ağrısıyla veya reflü ile karıştırılabilir.
• Kilo kaybı: Yutma güçlüğü ve yememe tercihiyle yetersiz beslenme sonucu görülür.
• Gece öksürüğü ve aspirasyon: Yemek borusunda biriken yiyecekler gece yatarken akciğere kaçabilir.

Akalazya Tipleri (Chicago Sınıflaması) ve Tanı Süreci

Akalazya hastalığı tek tip değildir; farklı alt türleri vardır. Bu ayrım, “yüksek çözünürlüklü manometri (HRM)” adı verilen özel bir ölçüm yöntemiyle yapılır. Bu yöntemde yemek borusunun kas hareketleri detaylı şekilde incelenir. Chicago Sınıflaması (v4.0) olarak adlandırılan bu sistem, akalazyayı üç farklı tipe ayırır. HRM hem tanıyı koyar hem de hastalığın tipini belirler.

Akalazya tanısı için kullanılabilen yöntemler:

• Baryumlu Yutma Grafisi (Özofagogram): Hasta baryumlu bir sıvı içer ve röntgen çekilir. Akalazyada alt kısımda daralma, üst kısımda genişleme görülebilir.
• Üst Gastrointestinal Endoskopi (Gastroskopi): Endoskop ile yemek borusu ve mide doğrudan incelenir. Akalazyaya benzer şikayetlere yol açabilecek diğer hastalıkları dışlamak için yapılır. Endoskop mideye zorlanarak geçer.
• Zamanlı Baryumlu Yutma Testi (TBE): Yutulan maddenin yemek borusundan geçiş süresi ölçülür. Tedavi sonrası iyileşmenin takibinde de kullanılır.

Akalazya Tedavi Yöntemleri

Akalazyada tedavi seçimi mutlaka bireyselleştirilmelidir. Her hastaya aynı yöntem uygun değildir. Tedavi sonrası düzenli takip gereklidir.

• Balonla dilatasyon
• Laparoskopik Heller miyotomisi (LHM)
• Peroral endoskopik miyotomi (POEM)
• Botulinum toksin (Botoks) enjeksiyonu
• İlaç tedavisi: Genellikle ilk tercih değildir ve kalıcı bir çözüm sağlamaz. Ancak ameliyat veya girişimsel tedaviye uygun olmayan hastalarda ya da geçici rahatlama sağlamak amacıyla kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Cleveland Clinic. Achalasia: Symptoms, Causes, Types, Treatments
2. Mayo Clinic. Achalasia - Symptoms and causes
3. ACG Clinical Guideline. Diagnosis and Management of Achalasia
4. Chicago Classification v4.0. Esophageal Motility Disorders on High Resolution Manometry