WhatsApp
Tiroid, Paratiroid ve Adrenal Bezlerin Cerrahi Tedavisi
Oluşturulma: · Son Güncelleme: · Academic Hospital Web ve Yayın Kurulu Tarafından Hazırlanmıştır.
Endokrin Cerrahisi, hormon üreten bezlerin (tiroid, paratiroid, adrenal, pankreas endokrin dokusu) cerrahi gerektiren hastalıklarını tanılayan ve tedavi eden uzmanlık dalıdır. Birim; endokrinoloji, tıbbi onkoloji ve genel cerrahi ile multidisipliner koordinasyon içinde çalışır; cerrahi kararlar tümör konseyi aracılığıyla alınır. Academic Hospital'da minimal invaziv, laparoskopik teknikler ön planda tutularak hastanede kalış süresi en aza indirilir.
İçindekiler
Endokrin Cerrahisi Nedir?
Endokrin cerrahisi, vücudun hormon üreten bezlerinde ortaya çıkan tümör, hiperplazi ve fonksiyonel bozuklukların ameliyat yoluyla tedavi edildiği uzmanlık alanıdır. Tiroid ve paratiroid bezleri, adrenal (böbreküstü) bezler ile pankreasın endokrin dokusu bu birimin birincil çalışma alanını oluşturur. Yalnızca tümöral lezyonlar değil; hipertiroidizm, hiperparatiroidizm ve hormonal aşırı aktivite gösteren bezler de cerrahi değerlendirme kapsamındadır.
Hangi Hastalık ve Durumlar Cerrahi Olarak Tedavi Edilir?
Endokrin cerrahisi; tiroid, paratiroid, adrenal bez ve pankreas endokrin dokusunu etkileyen tümör ve fonksiyonel bozuklukların cerrahi tedavisini kapsar.
- Tiroid kanseri: papiller, foliküler, medüller ve anaplastik tiroid karsinoması
- Büyük veya baskı yapan benign tiroid nodülleri; kozmetik deformasyon oluşturan guatr
- Cerrahi hipertiroidizm: ilaç ve radyoiyoda yanıtsız Graves hastalığı, toksik nodüler guatr
- Paratiroid adenomu: primer hiperparatiroidizm (yüksek kalsiyum, böbrek taşı, osteoporoz)
- Paratiroid hiperplazisi: sekonder ve tersiyer hiperparatiroidizm
- Adrenal insidentaloma: hormonal aktivite veya malignite şüphesi taşıyan kitleler
- Feokromositoma ve paraganglioma
- Primer hiperaldosteronizm (Conn sendromu)
- Cushing sendromu: adrenal kaynaklı kortizol fazlalığı
- Adrenokortikal karsinom
- Pankreas nöroendokrin tümörleri (NET): insülinoma, gastrinoma, glukagonoma, VIPoma
- Multipl endokrin neoplazi (MEN 1, MEN 2) sendromlarına bağlı cerrahi patolojiler
Ne Zaman Başvurmalısınız?
Aşağıdaki bulgulardan biri varsa endokrin cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir; belirtiler ani kötüleşirse acil değerlendirme gerekebilir.
- Tiroid nodülü biyopsisinde Bethesda III-VI (şüpheli veya malign sitoloji) saptandığında
- Boyunda büyüyen kitle, ses kısıklığı veya yutma güçlüğüyle birlikte tiroid büyümesi olduğunda
- Kan kalsiyumu ve PTH değerleri yüksek; böbrek taşı ya da kemik erimesi eşlik ettiğinde
- Görüntülemede adrenal bez kitlesi saptanmış; hormonal aktivite veya malignite şüphesi varsa
- Kontrol edilemeyen hipertansiyon, baş ağrısı atakları, terleme ve çarpıntı birlikteliği (feokromositoma şüphesi)
- Açıklanamayan tekrarlayan hipoglisemi atakları (insülinoma)
- Tedaviye dirençli ülser ve yüksek gastrin düzeyi (Zollinger-Ellison sendromu)
- MEN sendromu tanılı aile bireyleri için cerrahi risk değerlendirmesi
Ameliyat Öncesi Değerlendirme ve Tanı Yöntemleri
Endokrin cerrahisinde ameliyat öncesi değerlendirme, hem cerrahi planlamayı hem de anestezi güvenliğini belirler.
| Yöntem | Ne değerlendirilir |
|---|---|
| Nodül sayısı, boyutu, TIRADS sınıflaması ve sitoloji raporu | |
| Nodülün fonksiyonel durumu (soğuk/sıcak nodül), toksik bez tanısı | |
| Tümör boyutu, çevre doku invazyonu, lenf bezi haritalandırması | |
| Preoperatif vokal kord hareketinin belgelenmesi; rekürren laringeal sinir fonksiyonu | |
| TSH, sT4, sT3, tiroglobulin, kalsitonin; PTH (intakt), serum kalsiyum; kortizol, aldosteron/renin oranı; metanefrin/normetanefrin (feokromositomada) | |
| BT veya MR; PET-CT ve 68 Ga-DOTATATE PET (NET için) | |
| Ameliyat öncesi 10-14 gün alfa-bloker başlanması (fenoksibenzamin veya doksazosin); hipertansif kriz riskini ortadan kaldırır | |
| RET mutasyonu, MEN sendromu şüphesinde SDHB/SDHD analizi |
Uygulanan Ameliyatlar ve Cerrahi Prosedürler
Endokrin cerrahisinde uygulanan başlıca operasyonlar birimin olgu yelpazesini yansıtır.
| Ameliyat | Ne yapılır |
|---|---|
| Tiroid bezinin tamamının çıkarılması; tiroid kanserinde ve büyük nodüler guatrda standart yöntem. Rekürren laringeal sinir, intraoperatif sinir monitörizasyonu (IONM) ile korunur. | |
| Düşük riskli tek nodüllü papiller mikrokarsinomada veya tek lobda lokalize patolojide uygulanan koruyucu yaklaşım | |
| Tek adenom saptanan primer hiperparatiroidizmde intraoperatif PTH (IOPTH) kılavuzluğunda odaklanmış eksizyon. PTH'nın 10 dakika içinde yüzde elli veya daha fazla düşmesi başarının göstergesidir. | |
| Çoklu bez hastalığı veya lokalizasyon yapılamayan olgularda dört bez değerlendirmesi | |
| Benign adrenal tümörler ve feokromositoma için altın standart; transperitoneal veya retroperitoneal yaklaşım | |
| Daha küçük kesiyle sırt üstü pozisyonda uygulanan minimal invazif teknik; karın içine girilmez | |
|
|
| Tiroid kanseri cerrahisi sonrası radyoaktif iyot (RAI-131) ablasyon planlaması |
Ameliyat Sonrası Süreç
Endokrin cerrahisinde ameliyat sonrası dönem, hormon dengesinin yeniden sağlanmasını ve komplikasyon izlemini kapsar.
| Başlık | Ne yapılır |
|---|---|
| Total tiroidektomi sonrası ilk 24 saatte serum kalsiyum ve PTH ölçümü; hipoparatiroidizm açısından yakın takip | |
| Geçici hipokalsemide oral kalsiyum ve aktif D vitamini takviyesi; uzun süreli hiperparatiroidizmden sonra "aç kemik sendromu" olasılığına karşı erken başlatılır | |
| Total tiroidektomi sonrası tiroid hormon replasman tedavisi; tiroid kanserinde TSH baskılaması hedeflenir | |
| Postoperatif birinci günde ve kontrol muayenelerinde vokal kord değerlendirmesi; geçici ses kısıklığı birkaç haftada genellikle düzelir | |
| Laparoskopik adrenalektomi ve minimal invazif paratiroidektomide genellikle 1-2 gün; total tiroidektomide 1-2 gün; açık pankreas cerrahisinde 5-7 gün | |
| Tiroid kanserinde tiroglobulin izlemi, boyun ultrasonografisi ve gerektiğinde RAI sintigrafisi; NET'lerde kromogranin A ve görüntüleme takibi | |
| Ameliyattan sonra 2. haftada yara kontrolü; 4-6. haftada hormon ve biyokimya; 3. ayda kapsamlı değerlendirme |
Academic Hospital Endokrin Cerrahisi için tiroid, paratiroid veya adrenal cerrahi değerlendirmesi amacıyla randevu alabilirsiniz.
Randevu AlAcademic Hospital'da Endokrin Cerrahisi
Academic Hospital Endokrin Cerrahisi Birimi, tiroid, paratiroid, adrenal bez ve pankreas endokrin dokusunun cerrahi tedavisini minimal invaziv teknikleri önceleyerek yürütür; cerrahi kararlar multidisipliner tümör konseyinde alınır. Aşağıdaki birimlerle rutin olarak ortak çalışılır:
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları: ameliyat öncesi hormon değerlendirmesi ve ameliyat sonrası replasman takibi
- Tiroid Hastalıkları ve Tedavisi: nodül takibi, biyopsi kararı ve cerrahi endikasyonun belirlenmesi
- Genel Cerrahi: ortak ameliyathane süreçleri ve karın içi endokrin cerrahisinde iş birliği
- Tıbbi Onkoloji: tümör konseyi kararları ve ameliyat sonrası onkolojik tedavi planlaması
- Patoloji: ameliyat materyalinin değerlendirilmesi ve intraoperatif konsültasyon
- Radyoloji: ultrasonografi, BT ve MR ile lezyon haritalandırması
- Baş ve Boyun Cerrahisi: boyun bölgesindeki ileri olgularda ortak cerrahi planlama
Sık Sorulan Sorular
Endokrin cerrahisi hakkında en sık sorulan soruların yanıtları aşağıda yer almaktadır.
Kaynakça
Bu sayfada endokrin cerrahisi endikasyonları, ameliyat öncesi hazırlık ve ameliyat sonrası izlem hakkında verilen genel bilgiler aşağıdaki güvenilir sağlık kaynaklarıyla desteklenmiştir.
- Mayo Clinic, "Thyroid Cancer: Diagnosis and Treatment", mayoclinic.org
- Bilezikian JP ve ark., "Guidelines for the Management of Asymptomatic Primary Hyperparathyroidism: Summary Statement from the Fourth International Workshop", Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Lenders JWM ve ark., "Pheochromocytoma and Paraganglioma: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline", Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Bu sayfadaki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hekim muayenesi, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetleriniz için bir sağlık kuruluşuna başvurunuz.
