Pika Sendromu Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Riskleri ve Tedavisi

Oluşturulma: 22.11.2024 · Son Güncelleme: 10.08.2026 · Kategori: İç Hastalıkları · Academic Hospital Web ve Yayın Kurulu Tarafından Hazırlanmıştır.

Pika, besin olmayan ve besleyici değeri bulunmayan maddelerin sürekli olarak yenmesiyle karakterize bir beslenme ve yeme bozukluğudur.

Toprak, kil, kağıt, tebeşir, saç, boya parçaları veya buz gibi maddelerin tüketilmesi pika kapsamında görülebilir. Ancak her besin dışı maddeyi ağza götürme davranışı pika anlamına gelmez.

Tanıda davranışın kişinin gelişim düzeyine uygun olup olmadığı, ne kadar sürdüğü ve kültürel veya geleneksel bir uygulamanın parçası olup olmadığı dikkate alınır.

Pika tanısı için önemli nokta: Besin olmayan maddelerin tüketilmesi en az 1 ay devam etmeli, kişinin gelişim düzeyi açısından uygunsuz olmalı ve kültürel olarak kabul edilen bir uygulamanın parçası olmamalıdır. 2 yaşından küçük çocuklarda nesneleri ağza götürme ve zaman zaman yutma gelişimsel olarak görülebildiğinden genellikle pika tanısı konmaz.

Pika Sendromu Nedir?

Pika, kişinin besleyici değeri olmayan ve normalde yiyecek olarak kabul edilmeyen maddeleri sürekli olarak tüketmesi durumudur.

Tanısal değerlendirmede dört temel özellik dikkate alınır:

  • Besin olmayan maddelerin en az 1 ay boyunca sürekli yenmesi
  • Davranışın kişinin gelişim düzeyi açısından uygun olmaması
  • Davranışın kültürel veya sosyal olarak kabul edilen bir uygulamanın parçası olmaması
  • Başka bir psikiyatrik veya gelişimsel durumla birlikteyse ayrıca klinik değerlendirme gerektirecek kadar belirgin olması

Pika çocuklarda ve gebelik döneminde görülebilir. Otizm spektrum bozukluğu veya zihinsel yetersizlik gibi bazı gelişimsel durumlarda da daha sık görülebilir.

Pika Sendromunda Hangi Maddeler Tüketilir?

Pika davranışı kişiden kişiye farklılık gösterebilir.

Sık bildirilen maddeler arasında:

  • Toprak
  • Kil
  • Tebeşir
  • Kağıt
  • Saç
  • Kumaş veya iplik
  • Kum
  • Boya veya boya parçaları
  • Buz

yer alabilir.

Toprak yeme davranışına geofaji, sürekli buz yeme veya çiğneme davranışına ise pagofaji adı verilir.

Pika Sendromunun Sağlık Riskleri Nelerdir?

Pikanın oluşturduğu risk, tüketilen maddenin türüne, miktarına ve davranışın ne kadar sürdüğüne göre değişir.

Bağırsak Tıkanıklığı

Saç, kumaş, kağıt veya sindirilemeyen diğer maddelerin tekrarlayan şekilde tüketilmesi mide veya bağırsaklarda birikime neden olabilir. Bu durum bazı hastalarda bağırsak tıkanıklığına kadar ilerleyebilir.

Kurşun ve Diğer Toksik Maddelere Maruz Kalma

Özellikle eski veya içeriği bilinmeyen boya parçalarının tüketilmesi kurşun gibi toksik maddelere maruz kalmaya neden olabilir.

Kurşun zehirlenmesi özellikle çocuklarda belirgin yakınma oluşturmadan da bulunabileceğinden, riskli madde tüketimi öyküsü varsa kan kurşun düzeyinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Enfeksiyon ve Parazitler

Toprak veya hayvan dışkısıyla kontamine olabilecek maddelerin tüketilmesi bazı paraziter veya diğer enfeksiyonlara maruziyet oluşturabilir.

Beslenme Sorunları

Bazı maddeler demir veya çinko gibi minerallerin bağırsaktan emilimini etkileyebilir. Ayrıca pika ile birlikte altta yatan demir eksikliği veya başka beslenme yetersizlikleri bulunabilir.

Pika yalnızca “alışkanlık” olarak değerlendirilmemelidir. Tüketilen maddeye bağlı olarak zehirlenme, bağırsak tıkanıklığı, enfeksiyon ve beslenme bozuklukları gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

Pika Sendromunun Belirtileri Nelerdir?

Pikanın temel belirtisi, besin olmayan maddelerin tekrarlayan şekilde yenmesidir.

Bununla birlikte tüketilen maddeye bağlı olarak:

  • Karın ağrısı
  • Kabızlık
  • Bulantı
  • Karında şişkinlik
  • Bağırsak tıkanıklığı belirtileri
  • Diş veya ağız yaralanmaları
  • Beslenme yetersizlikleri
  • Toksik madde maruziyetine bağlı bulgular
  • Toprak tüketimine bağlı bazı enfeksiyon veya parazitler

görülebilir.

Bazı kişilerde ise fiziksel bir belirti bulunmaz ve pika davranışı rutin muayene, aile gözlemi veya demir eksikliği araştırması sırasında fark edilir.

Pika Sendromu Neden Olur?

Pikanın tek ve kesin bir nedeni bulunmamaktadır.

Pika ile ilişkili olabilecek durumlar arasında:

  • Demir eksikliği: Özellikle buz yeme davranışı ile demir eksikliği arasında güçlü bir ilişki bildirilmiştir.
  • Diğer beslenme eksiklikleri: Çinko gibi bazı mikrobesin eksiklikleri de pika bulunan kişilerde değerlendirilebilir.
  • Gebelik: Pika gebelik döneminde daha sık görülebilir.
  • Gelişimsel durumlar: Otizm spektrum bozukluğu ve zihinsel yetersizlik bulunan kişilerde pika daha sık görülebilir.
  • Bazı psikiyatrik hastalıklar: Pika bazı ruhsal bozukluklarla birlikte görülebilir.
  • Çevresel ve davranışsal faktörler: Davranışın öğrenilmesi veya belirli duyusal uyaranlara yönelim bazı hastalarda etkili olabilir.
Demir veya çinko eksikliği pikanın tek açıklaması değildir. Pika ile özellikle demir eksikliği arasında belirgin bir ilişki bulunmasına rağmen davranışın neden geliştiği her hastada aynı değildir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca vitamin veya mineral ölçümüyle sınırlı tutulmamalıdır.

Pika ile Demir Eksikliği Arasında İlişki Var mı?

Evet. Pika ile demir eksikliği arasında iyi bilinen bir ilişki vardır.

Özellikle buz yeme veya sürekli buz çiğneme isteği (pagofaji) demir eksikliği bulunan kişilerde görülebilir.

Bu nedenle belirgin pika davranışı bulunan kişilerde klinik duruma göre:

  • Tam kan sayımı
  • Ferritin
  • Demir metabolizmasıyla ilgili diğer testler

istenebilir.

Demir eksikliği saptandığında yalnızca demir tedavisi verilmesi değil, demir eksikliğinin nedeninin de araştırılması önemlidir.

Pika Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

Pikayı tek başına gösteren özel bir kan testi veya görüntüleme yöntemi yoktur. Tanı, kişinin davranışının ve tıbbi öyküsünün değerlendirilmesiyle konur.

Hekim şu konuları sorgulayabilir:

  • Hangi maddelerin tüketildiği
  • Davranışın ne kadar süredir devam ettiği
  • Ne sıklıkta ve yaklaşık ne miktarda tüketildiği
  • Gebelik durumu
  • Beslenme düzeni
  • Gelişimsel veya psikiyatrik durumlar
  • Toksik madde veya çevresel maruziyet ihtimali

Kişiye ve tüketilen maddeye göre ek testler planlanabilir.

Bunlar arasında:

  • Tam kan sayımı ve demir tetkikleri
  • Gerekli kişilerde çinko veya diğer beslenme değerlendirmeleri
  • Boya veya kurşun maruziyeti ihtimalinde kan kurşun düzeyi
  • Toprak tüketimi ve uygun klinik şüphede parazit incelemeleri
  • Bağırsak tıkanıklığı veya yabancı cisim şüphesinde görüntüleme yöntemleri

yer alabilir.

Pika Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?

Pika tedavisi kişiye özel planlanır. Tek bir tedavi bütün hastalar için uygun değildir.

Beslenme Eksikliklerinin Düzeltilmesi

Demir, çinko veya başka bir beslenme eksikliği saptanırsa hekim kontrolünde uygun tedavi planlanır.

Takviye kullanımı laboratuvar sonuçlarına ve kişinin klinik durumuna göre belirlenmelidir. Gelişigüzel yüksek doz mineral veya vitamin kullanımı önerilmez.

Zararlı Maddelere Erişimin Azaltılması

Özellikle çocuklarda boya, toprak, temizlik maddesi, metal veya diğer tehlikeli maddelere erişimin sınırlandırılması önemlidir.

Ev, okul veya bakım ortamının güvenli hale getirilmesi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Davranışsal Yaklaşımlar

Özellikle gelişimsel bozukluklarla birlikte görülen pikada davranışın tetikleyicilerinin belirlenmesi ve uygun davranış değiştirme yöntemleri yararlı olabilir.

Çocuk, ergen veya erişkinin durumuna göre çocuk sağlığı, iç hastalıkları, psikiyatri, çocuk ve ergen psikiyatrisi, psikoloji ve beslenme uzmanlarının birlikte değerlendirmesi gerekebilir.

Komplikasyonların Tedavisi

Kurşun zehirlenmesi, parazit enfeksiyonu, gastrointestinal yaralanma veya bağırsak tıkanıklığı gelişmişse bu durumlara yönelik özel tedavi gerekir. Bazı bağırsak tıkanıklıkları cerrahi müdahale gerektirebilir.

Pika için herkese uygulanabilecek tek bir ilaç tedavisi yoktur. Tedavinin temelini altta yatan beslenme veya tıbbi sorunların düzeltilmesi, komplikasyonların tedavisi, güvenli çevrenin oluşturulması ve gerektiğinde davranışsal destek oluşturur.

Gebelikte Pika

Pika gebelik döneminde de görülebilir. Toprak, kil, nişasta veya buz gibi maddelere yönelik alışılmadık istekler ortaya çıkabilir.

Gebelikte pika davranışı varsa bunu sağlık profesyonelinden saklamamak önemlidir. Çünkü:

  • Demir eksikliği veya anemi bulunabilir.
  • Tüketilen madde toksik maddeler içerebilir.
  • Toprak veya benzeri maddeler enfeksiyon riski taşıyabilir.
  • Normal beslenmenin yerini alarak beslenme dengesini bozabilir.

Gebelikte pika saptandığında tüketilen maddeye göre gerekli kan tetkikleri ve diğer değerlendirmeler planlanabilir.

Pika Sendromunda Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Bir çocuk veya yetişkinin sürekli olarak besin olmayan maddeleri yediği fark edildiğinde sağlık profesyoneline başvurulması önerilir.

Özellikle:

  • Davranışın 1 aydan uzun sürmesi
  • Toprak, boya veya potansiyel olarak toksik maddelerin tüketilmesi
  • Sürekli buz yeme isteğinin bulunması
  • Halsizlik, solukluk veya demir eksikliği belirtilerinin eşlik etmesi
  • Gebelik sırasında pika davranışının başlaması
  • Çocukta gelişimsel veya davranışsal sorunların eşlik etmesi

durumlarında değerlendirme önemlidir.

Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, sürekli kusma, belirgin karın şişliği, dışkılama güçlüğü, nefes alma veya yutma güçlüğü ya da toksik bir maddenin tüketildiğinden şüphelenilmesi acil değerlendirme gerektirebilir.

Pika Davranışının Altında Yatan Nedeni Değerlendirin

Besin olmayan maddeleri tekrarlayan şekilde tüketme davranışında demir eksikliği, beslenme durumu ve olası komplikasyonlar değerlendirilerek kişiye özel takip planlanabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Pika sendromu nedir?
Pika, besin olmayan ve besleyici değeri bulunmayan maddelerin en az 1 ay boyunca tekrarlayan şekilde yenmesiyle karakterize bir beslenme ve yeme bozukluğudur. Davranışın kişinin gelişim düzeyi açısından uygunsuz ve kültürel bir uygulamadan bağımsız olması gerekir.
2 yaşından küçük çocuklarda pika tanısı konur mu?
Genellikle hayır. 2 yaşından küçük çocuklarda nesneleri ağza götürme ve zaman zaman besin olmayan maddeleri yutma gelişimsel olarak görülebildiğinden bu yaş grubunda pika tanısı genellikle konmaz.
Sürekli buz yeme isteği demir eksikliğinin belirtisi olabilir mi?
Evet. Sürekli buz yeme veya çiğneme davranışı pagofaji olarak adlandırılır ve demir eksikliğiyle ilişkili olabilir. Bu durumda tam kan sayımı, ferritin ve gerekli diğer demir tetkikleriyle değerlendirme yapılabilir.
Pika sendromu tehlikeli midir?
Pika bazı kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Tüketilen maddeye göre bağırsak tıkanıklığı, kurşun veya başka toksik maddelere maruziyet, parazit enfeksiyonları ve beslenme sorunları gelişebilir.
Pika için hangi testler yapılır?
Pikayı gösteren tek bir test yoktur. Kişinin öyküsüne göre tam kan sayımı, ferritin ve demir tetkikleri, gerekli durumlarda çinko, kan kurşun düzeyi, parazit incelemeleri veya bağırsak tıkanıklığı ve yabancı cisim açısından görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Pika sendromu nasıl tedavi edilir?
Tedavi kişiye göre değişir. Saptanan demir veya diğer beslenme eksiklikleri düzeltilir, zararlı maddelere erişim azaltılır, gelişen komplikasyonlar tedavi edilir ve gerektiğinde davranışsal destek ile ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi planlanır.
Gebelikte pika görülür mü?
Evet. Pika gebelik döneminde görülebilir. Gebelikte toprak, kil, nişasta veya buz gibi maddeleri tüketme isteği ortaya çıkarsa demir eksikliği ve diğer olası nedenler açısından sağlık profesyoneline bilgi verilmesi önerilir.
Academic Hospital notu: Pika farklı tıbbi, beslenme, gelişimsel ve davranışsal durumlarla ilişkili olabilir. Besin olmayan maddelerin tekrarlayan şekilde tüketildiğini fark ediyorsanız yalnızca davranışı engellemeye çalışmak yerine altta yatan nedenlerin ve olası komplikasyonların değerlendirilmesi önemlidir. Randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

  1. Academic Hospital. Pika Sendromu Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavisi Nasıldır?
  2. Merck Manual Professional Edition. Pica
  3. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine. Pica
  4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Testing for Lead Poisoning in Children
  5. Ganesan PR, et al. The Association Between Pica and Iron-Deficiency Anemia: A Scoping Review