Organ Bağışı Nedir? Nasıl Yapılır ve Hangi Organlar Bağışlanabilir?

Organ bağışı, bir kişinin sağlığında veya ölümünden sonra tıbben uygun organ ve dokularının başka hastaların tedavisinde kullanılmasına yönelik gönüllü irade beyanıdır.

Organ nakli; böbrek, karaciğer, kalp, akciğer ve diğer bazı organların geri dönüşü olmayan şekilde işlevini kaybettiği hastalarda yaşam kurtarıcı olabilen veya yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilen bir tedavi yöntemidir.

Organ Bağışı Nedir?

Organ bağışı, kişinin organ veya dokularının tıbben uygun olması halinde başka bir kişiye nakledilmesine izin veren gönüllü bir irade beyanıdır.

Organ veya doku veren kişiye donör/verici, organı alan kişiye ise alıcı adı verilir.

Organ bağışı iki temel şekilde gerçekleşebilir:

• Canlıdan organ bağışı
• Vefat sonrası organ ve doku bağışı

Bu iki süreç farklı tıbbi ve hukuki değerlendirmelere tabidir.

Organ Bağışı Nasıl Yapılır?

Türkiye'de organ bağışı beyanı:

• e-Nabız üzerinden
• e-Devlet Kapısı üzerinden
• Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş sağlık kuruluşlarında
• İl ve ilçe sağlık müdürlüklerinde
• Hastanelerdeki organ bağışı birimlerinde
• Aile Sağlığı Merkezleri gibi yetkilendirilmiş birimlerde

oluşturulabilir.

Elektronik bağış işlemlerinde güvenli kimlik doğrulama yöntemleri kullanılır. Bağışçı, kararını daha sonra değiştirebilir veya geri çekebilir.

Kimler Organ Bağışı Yapabilir?

Türkiye'de 18 yaşını doldurmuş ve karar verme yeterliliğine sahip kişiler organ ve doku bağışı iradesinde bulunabilir.

İleri yaş, hipertansiyon, diyabet veya başka bir kronik hastalığın bulunması kişinin organ bağışı beyanı oluşturmasına otomatik olarak engel değildir.

Organ uygunluğu değerlendirilirken:

• Organın fonksiyonu
• Donörün genel sağlık durumu
• Enfeksiyonlar
• Kanserle ilişkili riskler
• Organın anatomik özellikleri
• Alıcı açısından beklenen fayda ve risk

birlikte değerlendirilir.

Hangi Organ ve Dokular Bağışlanabilir?

Tıbbi koşullar uygun olduğunda nakli yapılabilen başlıca organlar:

• Böbrek
• Karaciğer
• Kalp
• Akciğer
• Pankreas
• İnce bağırsak

olarak sıralanabilir.

Uygun koşullarda bağışlanabilen dokular arasında ise:

• Kornea
• Kemik
• Tendon
• Deri
• Kalp kapağı gibi bazı dokular

yer alabilir.

Yüz, kol veya bacak gibi kompozit doku nakilleri ise özel merkezlerde ve ayrı tıbbi-mevzuatsal şartlarla değerlendirilen ileri nakil uygulamalarıdır.

Canlıdan Hangi Organlar Bağışlanabilir?

Türkiye'de canlı vericiden temel olarak:

• Bir böbrek
• Karaciğerin uygun bir bölümü

bağışlanabilir.

Canlı Böbrek Bağışı

Sağlıklı ve uygun seçilmiş bir kişi tek böbrekle yaşamını sürdürebilir. Bununla birlikte bağış öncesinde böbrek fonksiyonları, genel sağlık durumu ve ameliyat riskleri ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Canlı Karaciğer Bağışı

Karaciğerin belirli bir bölümü uygun canlı donörden alınarak alıcıya nakledilebilir. Donörde kalan ve alıcıya nakledilen karaciğer dokusu ameliyat sonrasında hacimsel olarak büyüyebilir.

Vefat Sonrası Hangi Organlar Bağışlanabilir?

Vefat sonrası organ bağışında hangi organların kullanılabileceği ölümün gerçekleştiği koşullara ve organların tıbbi durumuna bağlıdır.

Türkiye'de vefat sonrası solid organ bağışında temel donör kaynağı, yoğun bakım ünitesinde beyin ölümü tıbben kesinleşmiş ve dolaşımı tıbbi destekle geçici olarak sürdürülen kişilerdir.

Uygun durumlarda:

• Kalp
• Akciğerler
• Karaciğer
• Böbrekler
• Pankreas
• İnce bağırsak

nakil için değerlendirilebilir.

Kornea ve bazı dokuların bağış koşulları solid organlardan farklı olabilir.

Beyin Ölümü Nedir?

Beyin ölümü, beyin ve beyin sapı fonksiyonlarının geri dönüşü olmayan şekilde tamamen kaybolmasıdır.

Beyin ölümü tıbben ölümdür ve geri dönüşlü bir durum değildir.

Yoğun bakımda solunum cihazı ve bazı ilaçlar sayesinde kalp bir süre daha atmaya devam edebilir ve organların kanlanması geçici olarak sürdürülebilir. Ancak bu durum beynin yeniden çalışabileceği anlamına gelmez.

Beyin Ölümü ile Bitkisel Hayat Aynı mıdır?

Hayır.

Beyin ölümü ile bitkisel hayat birbirinden tamamen farklı durumlardır.

Beyin ölümünde beyin ve beyin sapı fonksiyonları geri dönüşü olmayan şekilde kaybolmuştur ve kişi tıbben ölüdür.

Bitkisel hayatta veya diğer ağır bilinç bozukluklarında ise bazı beyin fonksiyonları ve spontan solunum devam edebilir. Bu nedenle bitkisel hayattaki bir kişi beyin ölümü gerçekleşmiş organ donörü olarak değerlendirilmez.

Organ Bağışında Aile Onayı Gerekir mi?

Türkiye'de 2025 yılında yapılan yasal düzenlemeyle kişinin sağlığında açıkladığı organ bağışı iradesinin konumu güçlendirilmiştir.

Kişi sağlığında organ ve doku bağışına ilişkin iradesini:

• e-Devlet veya Sağlık Bakanlığı bilişim sistemleri üzerinden
• Resmî veya yazılı vasiyetle
• Mevzuatta belirtilen diğer yöntemlerle

açıklamışsa bağışçının kendi iradesi yakınlarının aksi yöndeki görüşüne göre esas alınır.

Elektronik organ bağışı beyanında bağışçı, beyanının bildirileceği kişileri de belirleyebilir. Bu bilgiler beyin ölümü tespitinden önce yetkisiz kişilere açıklanmaz.

Kişinin sağlığında organ bağışına ilişkin herhangi bir beyanı bulunmuyorsa, mevzuatta belirtilen sıraya göre eşi, reşit çocukları, anne veya babası, kardeşleri ya da uygun diğer yakınlarının muvafakati gündeme gelir.

Bağışlanan Organlar Kime Nakledilir?

Vefat sonrası bağışlanan bir organın kime nakledileceğine donörün ailesi, tek bir doktor veya tek bir hastane kişisel tercihle karar vermez.

Türkiye'de organların dağıtımı Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Koordinasyon Sistemi ve ulusal bekleme listeleri üzerinden yürütülür.

Organa göre değişmekle birlikte değerlendirmede:

• Tıbbi aciliyet
• Kan grubu uyumu
• Doku ve immünolojik uyum
• İlgili organın bekleme ve puanlama kriterleri
• Yaş, boyut ve anatomik uygunluk gibi organa özgü faktörler
• Organın güvenli biçimde nakledilebileceği süre

dikkate alınabilir.

Din, dil, ırk, cinsiyet veya ekonomik durum organ dağıtım kriteri değildir.

Bağışlanan Her Organ Kullanılabilir mi?

Hayır.

Bir kişinin organ bağışı beyanında bulunması, ölümünden sonra bütün organlarının mutlaka nakledileceği anlamına gelmez.

Donör oluştuğunda organlar ayrı ayrı değerlendirilir.

Bir organın nakle uygun olmadığına karar verilmesi, diğer organ veya dokuların da kullanılamayacağı anlamına gelmez.

Organ Bağışı Neden Önemlidir?

Organ yetmezliği gelişmiş birçok hasta için organ nakli, yaşam süresini uzatabilecek veya yaşam kalitesini belirgin biçimde artırabilecek bir tedavi seçeneğidir.

Örneğin:

• Son dönem böbrek yetmezliğinde böbrek nakli uygun hastalarda diyalize alternatif olabilir.
• İleri karaciğer yetmezliğinde karaciğer nakli yaşam kurtarıcı olabilir.
• İleri kalp veya akciğer yetmezliğinde nakil seçilmiş hastalarda ileri tedavi seçeneğidir.

Vefat sonrası organ bağışlarının artması, ulusal bekleme listesindeki hastaların uygun organa ulaşma şansını artırabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Organ Bağışı Nedir? Hangi Organlar Bağışlanabilir? Süreci Nasıldır?
2. T.C. Sağlık Bakanlığı. Organ Bağışı Kampanyası 2025
3. T.C. Sağlık Bakanlığı. Online Ortamda Organ Bağışı
4. T.C. Sağlık Bakanlığı. 7557 Sayılı Kanun – Organ Bağışına İlişkin Değişiklikler
5. T.C. Sağlık Bakanlığı. Her Bağış, Yeni Bir Hayattır