Kordon Kanı Nedir? Kök Hücreler, Kullanım Alanları ve Kordon Kanı Bankacılığı

Kordon kanı, doğumdan sonra plasenta ve göbek kordonunda kalan kandır. İçerdiği hematopoietik kök ve progenitör hücreler nedeniyle uygun hastalarda kök hücre nakli için kullanılabilen önemli kaynaklardan biridir.

Kordon Kanı Nedir?

Kordon kanı, bebek doğduktan ve göbek kordonu klemplendikten sonra plasenta ile göbek kordonunda kalan kandır.

Normalde doğum sonrasında plasenta ve göbek kordonuyla birlikte atılabilecek bu kan, uygun koşullarda steril şekilde toplanarak işlenebilir ve kök hücre kaynağı olarak saklanabilir.

Kordon kanının tıbbi açıdan önemli özelliği, kan ve bağışıklık sistemi hücrelerini oluşturabilen hematopoietik kök hücreleri içermesidir.

Kordon Kanında Hangi Kök Hücreler Bulunur?

Kordon kanının transplantasyon açısından temel değeri hematopoietik kök hücrelerden kaynaklanır.

Bu hücreler:

• Alyuvarları
• Akyuvarları
• Trombositleri
• Bağışıklık sisteminin çeşitli kan hücrelerini

oluşturan kan yapıcı sistemi yeniden kurabilme kapasitesine sahiptir.

Bu nedenle kordon kanı, kemik iliği ve periferik kandan elde edilen hematopoietik kök hücrelere alternatif bir transplantasyon kaynağı olabilir.

Kordon Kanı Hangi Hastalıklarda Kullanılabilir?

Kordon kanından elde edilen hematopoietik kök hücreler, uygun hastalarda hematopoietik kök hücre naklinin bir kaynağı olarak kullanılabilir.

Bu kullanım alanları arasında bazı:

• Lösemiler
• Lenfomalar ve diğer bazı hematolojik maligniteler
• Kemik iliği yetmezliği sendromları
• Hemoglobin hastalıkları
• Doğuştan bağışıklık sistemi hastalıkları
• Bazı kalıtsal metabolik hastalıklar

yer alabilir.

Hangi hastada kordon kanı kullanılabileceğine hastalığın tipi, hastanın özellikleri, HLA uyumu, hücre dozu ve diğer kök hücre kaynaklarının bulunabilirliği değerlendirilerek transplantasyon ekibi karar verir.

Çocuk Kendi Kordon Kanını Kullanabilir mi?

Bazı durumlarda kişinin kendi saklanmış kordon kanının kullanılması teorik olarak mümkün olsa da bunun önemli sınırlılıkları vardır.

Örneğin çocuğun doğuştan gelen genetik bir hastalığında saklanan kordon kanındaki hücreler de aynı genetik değişikliği taşıyabilir.

Benzer şekilde bazı çocukluk çağı lösemilerinde doğumda toplanmış kordon kanında hastalığın öncüsü olabilecek hücresel değişiklikler bulunabileceğinden kişinin kendi ünitesi uygun olmayabilir.

Kordon Kanının Gelecekteki Potansiyel Kullanımları Nelerdir?

Kordon kanı ve kordon dokusundan elde edilen hücrelerin rejeneratif tıp alanındaki olası kullanımları bilimsel araştırmalara konu olmaktadır.

Serebral palsi, nörolojik hastalıklar, diyabet ve farklı doku hasarları dahil olmak üzere çeşitli alanlarda klinik araştırmalar yürütülmüş veya yürütülmektedir.

Ancak araştırma aşamasındaki uygulamalarla standart ve etkinliği kanıtlanmış tedavilerin birbirinden ayrılması gerekir.

Kamu ve Özel Kordon Kanı Bankası Arasındaki Fark Nedir?

Kordon kanı bankacılığı genel olarak kamusal bağış ve özel/aile bankacılığı şeklinde iki farklı amaçla uygulanabilir.

Kamusal Kordon Kanı Bankacılığı

Uygun kordon kanı ünitesi kamu bankasına bağışlanır ve gerekli kalite kriterlerini karşılaması halinde doku tipi uygun olan başka bir hastanın tedavisinde kullanılmak üzere kayıt altına alınabilir.

Bağışlanan ünite yalnızca bağış yapan aile için ayrılmaz.

Özel Kordon Kanı Bankacılığı

Özel bankacılıkta kordon kanı belirli bir ücret karşılığında çocuk ve ailesinin gelecekteki olası kullanımı amacıyla saklanır.

Ancak ünitenin ileride kullanılma gereksinimi ve belirli bir hastalıkta gerçekten uygun olup olmayacağı önceden garanti edilemez.

Özel Kordon Kanı Saklama Kimler İçin Düşünülebilir?

Ailede kordon kanı veya başka bir hematopoietik kök hücre nakliyle tedavi edilebilecek bilinen bir hastalık bulunan ve doğacak bebeğin olası verici olarak değerlendirilebileceği durumlarda yönlendirilmiş aile içi saklama daha anlamlı olabilir.

Örneğin bir kardeşte belirli bir hematolojik, immünolojik veya metabolik hastalık bulunması halinde transplantasyon ekibi doğacak bebeğin kordon kanının yönlendirilmiş olarak toplanmasını değerlendirebilir.

Bu kararın gebelik sırasında kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile ilgili hematoloji/transplantasyon ekibi tarafından planlanması uygundur.

Kordon Kanı Nasıl Toplanır?

Kordon kanı bebeğin doğumundan sonra ve göbek kordonunun klemplenip kesilmesinin ardından plasenta-kordon dolaşımında kalan kandan toplanır.

İşlem sırasında:

1. Bebek doğar ve öncelikli yenidoğan bakımı gerçekleştirilir.
2. Göbek kordonu uygun zamanda klemplenir ve kesilir.
3. Kordon damarından steril toplama torbasına kan alınır.
4. Ünite etiketlenerek gerekli test ve işleme için kordon kanı bankasına gönderilir.

Kordon kanı, kordon kesildikten sonra plasentadan toplandığı için bebeğin doğrudan damarından kan alınmaz.

Standart şekilde gerçekleştirildiğinde toplama işlemi anne veya bebek için ağrılı bir işlem değildir.

Gecikmiş Kordon Klempleme ile Kordon Kanı Toplama Birbirini Etkiler mi?

Evet. Göbek kordonunun doğumdan sonra belirli bir süre klemplenmeden bırakılması, plasentadan bebeğe daha fazla kan geçmesine olanak sağlar. Bu uygulama gecikmiş kordon klempleme olarak adlandırılır.

Gecikmiş kordon klempleme sonrasında plasenta ve kordon içinde kalan kan miktarı azalabileceğinden, bankacılık amacıyla elde edilen kordon kanı hacmi ve hücre sayısı da azalabilir.

Bununla birlikte kordon kanı toplama isteği, rutin obstetrik veya yenidoğan bakımını olumsuz etkilememelidir.

Kordon Kanı Nasıl Saklanır?

Toplanan ünitenin transplantasyon açısından kullanılabilirliği yalnızca kanın toplanmış olmasına bağlı değildir.

Bankada ünite:

• Kimlik ve kayıt kontrolünden geçirilir.
• Hücre sayısı ve kalitesi değerlendirilir.
• Gerekli enfeksiyon taramaları gerçekleştirilir.
• Bankanın protokolüne göre işlenir.
• Kontrollü koşullarda kriyoprezervasyon uygulanır.
• Çok düşük sıcaklıklarda uzun dönem saklanır.

Her toplanan kordon kanı ünitesi transplantasyon için yeterli hücre sayısı veya kalite kriterlerini karşılamayabilir.

Kordon Kanı Kaç Yıl Saklanabilir?

Kordon kanı için tüm bankalar açısından geçerli, biyolojik olarak kesin bir “20 veya 25 yıldan sonra kullanılamaz” sınırı bulunmamaktadır.

Uygun kriyojenik koşullarda uzun dönem saklanan kordon kanı ünitelerinde hücresel canlılığın uzun yıllar korunabildiğini gösteren veriler vardır.

2023 yılında yayımlanan uzun dönem stabilite çalışmasında, uygun şekilde kriyoprezerve edilmiş bazı kordon kanı ünitelerinde 29 yıla kadar yüksek hücresel canlılığın korunabildiği gösterilmiştir.

Pratik saklama süresi ise bankanın kalite doğrulaması, sözleşmesi, düzenleyici gereklilikleri ve ünitenin özelliklerine göre değişebilir.

Kordon Kanının Avantajları ve Sınırlılıkları Nelerdir?

Olası Avantajları

• Doğumdan sonra toplanabilir.
• Hematopoietik kök hücre kaynağıdır.
• Saklanmış uygun ünite ihtiyaç halinde hızlı şekilde erişilebilir olabilir.
• Bazı durumlarda kemik iliği veya periferik kök hücre kaynaklarına göre daha az sıkı HLA uyumu ile transplantasyon yapılabilmesine olanak sağlayabilir.

Sınırlılıkları

• Tek bir kordon kanı ünitesindeki kök hücre sayısı sınırlıdır.
• Özellikle daha büyük çocuklar ve erişkinlerde hücre dozu yetersiz olabilir.
• Kan hücrelerinin yeniden oluşması bazı diğer kök hücre kaynaklarına göre daha yavaş olabilir.
• Çocuğun kendi genetik hastalıklarında aynı genetik değişikliği taşıyabilir.
• Bazı lösemilerde kişinin kendi saklanmış ünitesi uygun olmayabilir.
• Gelecekte kullanılması garanti değildir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Kordon Kanı: Geleceğin Sağlık Sigortası
2. American College of Obstetricians and Gynecologists. Umbilical Cord Blood Banking
3. American College of Obstetricians and Gynecologists. Delayed Umbilical Cord Clamping After Birth
4. U.S. Food and Drug Administration. Cord Blood Banking – Information for Consumers
5. American Academy of Pediatrics. Cord Blood Banking for Potential Future Transplantation
6. Querol S, et al. Long-Term Stability of Cord Blood Units After 29 Years of Cryopreservation