WhatsApp
Vertigo Nedir? Baş Dönmesi Nedenleri, Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi
İçindekiler
- Vertigo Nedir?
- Vertigo ile Baş Dönmesi Aynı Şey midir?
- Vertigo Neden Olur?
- Periferik ve Santral Vertigo Arasındaki Fark Nedir?
- Pozisyonel Vertigo (BPPV) Nedir?
- Ménière Hastalığı Nedir?
- Vestibüler Nörit ve Labirentit Nedir?
- Vestibüler Migren Nedir?
- Vertigo Tanısı Nasıl Konur?
- Vertigoda Hangi Testler Yapılır?
- Her Vertigoda MR veya BT Gerekir mi?
- BPPV Nasıl Tedavi Edilir?
- Ménière Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
- Taşıt Tutması Nedir?
- Vertigo Ne Zaman Acildir?
- Sıkça Sorulan Sorular
Vertigo Nedir?
Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresinin hareket ettiği, döndüğü ya da sallandığı şeklinde yanlış bir hareket algısı yaşamasıdır.
Vertigo başlı başına bir hastalık adı değildir; iç kulaktaki denge sistemi, vestibüler sinir veya merkezi sinir sistemini etkileyen farklı hastalıkların belirtisi olabilir.
Vertigonun süresi, hangi hareketlerle ortaya çıktığı, eşlik eden işitme veya nörolojik belirtiler ve daha önce benzer atakların yaşanıp yaşanmadığı altta yatan nedenin belirlenmesinde önemlidir.
Vertigo ile Baş Dönmesi Aynı Şey midir?
Günlük dilde “baş dönmesi” çok farklı yakınmaları ifade etmek için kullanılabilir.
Hastalar:
- Çevrenin dönmesi
- Dengesizlik
- Sersemlik
- Bayılacak gibi olma
- Göz kararması
- Yürürken savrulma
gibi farklı durumların tamamını baş dönmesi olarak tarif edebilir.
Vertigo ise özellikle hareket yanılsamasını ifade eder. Bu nedenle vertigo ile baygınlık hissi veya tansiyon düşmesine bağlı göz kararması aynı durum değildir.
Vertigo Neden Olur?
Vertigonun birçok farklı nedeni vardır.
Sık veya önemli nedenler arasında:
- Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV)
- Ménière hastalığı
- Vestibüler nörit
- Labirentit
- Vestibüler migren
- Bazı ilaçların vestibüler yan etkileri
- Akustik nörom gibi vestibüler siniri etkileyen hastalıklar
- Beyin sapı veya serebellumu etkileyen inme
- Multipl skleroz gibi bazı nörolojik hastalıklar
yer alabilir.
Vertigonun nedenini anlamada yalnızca “dönme var mı?” sorusu değil; atağın saniyeler, dakikalar, saatler veya günler sürmesi ve hangi koşullarda başladığı da önemlidir.
Periferik ve Santral Vertigo Arasındaki Fark Nedir?
Periferik vertigo, iç kulaktaki vestibüler sistem veya vestibüler sinir kaynaklıdır.
BPPV, Ménière hastalığı ve vestibüler nörit periferik nedenlere örnektir.
Santral vertigo ise beyin sapı, beyincik veya merkezi denge yollarını etkileyen hastalıklardan kaynaklanır.
İnme, bazı demiyelinizan hastalıklar ve vestibüler migren santral veya merkezi mekanizmalarla vertigo oluşturabilir.
Yalnızca belirtilerin şiddetine bakılarak periferik ve santral vertigo kesin olarak birbirinden ayrılamaz.
Pozisyonel Vertigo (BPPV) Nedir?
Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV), iç kulaktaki otolit adı verilen küçük kalsiyum karbonat kristallerinin yerinden ayrılarak yarım daire kanallarından birine geçmesi sonucunda ortaya çıkar.
Başın belirli pozisyonlara getirilmesiyle bu partiküller hareket eder ve beyne gerçekte olmayan bir dönme sinyali gönderir.
BPPV'de vertigo tipik olarak:
- Yatakta dönerken
- Yatarken veya yataktan kalkarken
- Baş yukarı kaldırıldığında
- Aşağı eğilirken
tetiklenebilir.
Atak çoğunlukla kısa sürer ve baş pozisyonuyla tekrar ortaya çıkabilir.
Ménière Hastalığı Nedir?
Ménière hastalığı, iç kulağı etkileyen ve tekrarlayan vertigo ataklarıyla birlikte işitme ile ilgili belirtilere yol açabilen bir hastalıktır.
Kesin Ménière hastalığında tipik özellikler:
- 20 dakika ile 12 saat arasında süren en az iki spontan vertigo atağı
- Odyometriyle gösterilmiş sensörinöral işitme kaybı
- Etkilenen kulakta tinnitus, işitmede dalgalanma veya dolgunluk/basınç hissi
- Belirtileri daha iyi açıklayan başka bir nedenin bulunmaması
şeklindedir.
Ménière hastalığında endolenfatik hidropsla ilişkili iç kulak değişiklikleri görülebilir; ancak hastalığın mekanizması yalnızca “vücudun suyu yeterince atamaması” veya düşük tansiyonla açıklanamaz.
Vestibüler Nörit ve Labirentit Nedir?
Vestibüler nörit, vestibüler sinirin akut işlev bozukluğuna bağlı olarak saatler veya günler sürebilen şiddetli vertigo, bulantı, kusma ve dengesizlikle seyredebilir.
Vestibüler nöritte belirgin yeni işitme kaybı tipik değildir.
Labirentitte ise vestibüler belirtilere işitme kaybı veya tinnitus gibi koklear belirtiler eşlik edebilir.
Her akut uzun süreli vertigonun “viral iç kulak enfeksiyonu” olarak değerlendirilmemesi önemlidir; özellikle santral nedenler ve inme dışlanmalıdır.
Vestibüler Migren Nedir?
Vestibüler migren, migrenle ilişkili tekrarlayan vertigo veya baş dönmesi ataklarıyla seyreden bir durumdur.
Her atakta mutlaka baş ağrısı bulunması gerekmez.
Ataklarla birlikte:
- Işık hassasiyeti
- Ses hassasiyeti
- Migren tipi baş ağrısı
- Hareket ve görsel uyaranlarla artan baş dönmesi
görülebilir.
Vertigo Tanısı Nasıl Konur?
Vertigo değerlendirmesinde en önemli aşamalardan biri ayrıntılı öyküdür.
Hekim özellikle:
- Atağın ne kadar sürdüğünü
- Baş hareketleriyle tetiklenip tetiklenmediğini
- İlk kez mi, tekrarlayan şekilde mi ortaya çıktığını
- İşitme kaybı, tinnitus veya kulakta dolgunluk olup olmadığını
- Baş ağrısı veya migren öyküsünü
- Çift görme, konuşma bozukluğu, uyuşma veya güçsüzlük gibi nörolojik belirtileri
- Kullanılan ilaçları
değerlendirir.
Ardından kulak, göz hareketleri, denge, yürüme ve nörolojik muayene yapılabilir.
Vertigoda Hangi Testler Yapılır?
Yapılacak test vertigonun olası nedenine göre seçilir.
Kullanılabilecek değerlendirmeler arasında:
- Dix-Hallpike testi: Posterior kanal BPPV değerlendirmesinde
- Supine roll testi: Horizontal kanal BPPV değerlendirmesinde
- Odyometri: İşitme kaybı veya Ménière hastalığı şüphesinde
- Video head impulse testi (vHIT)
- Videonistagmografi (VNG)
- Kalorik testler
- VEMP: Seçilmiş vestibüler hastalıklarda
bulunabilir.
Her vertigo hastasına tüm vestibüler testlerin uygulanması gerekli değildir.
Her Vertigo Hastasında MR veya BT Gerekir mi?
Hayır. Görüntüleme ihtiyacı klinik tabloya göre belirlenir.
Örneğin tipik BPPV bulguları olan ve başka nörolojik belirti göstermeyen bir hastada rutin MR veya BT genellikle gerekli değildir.
Buna karşılık:
- Yeni nörolojik bulgular
- İnme şüphesi
- Atipik veya açıklanamayan nistagmus
- Yeni tek taraflı işitme kaybı
- Santral neden veya tümör şüphesi
varsa MR gibi görüntüleme yöntemleri gerekebilir.
Pozisyonel Vertigo (BPPV) Nasıl Tedavi Edilir?
BPPV'nin temel tedavisi, yer değiştirmiş kristallerin yarım daire kanalından çıkarılarak uygun bölgeye taşınmasını amaçlayan kanalit repozisyon manevralarıdır.
Posterior kanal BPPV'de sık kullanılan yöntemlerden biri Epley manevrasıdır.
Hangi manevranın uygulanacağı etkilenen kanal ve tarafa göre değişir.
Tipik BPPV'de vestibüler baskılayıcı ilaçların rutin ve uzun süreli kullanımı önerilmez. Bu ilaçlar kristallerin yerini düzeltmez.
BPPV başarılı tedavi sonrasında da tekrar edebilir.
Ménière Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Ménière hastalığının tedavisi vertigo ataklarını azaltmak, işitme ile ilgili sorunları takip etmek ve yaşam kalitesini korumak amacıyla kişiselleştirilir.
Tedavi seçenekleri hastaya göre:
- Yaşam tarzı ve beslenme düzenlemeleri
- Atak sırasında kısa süreli semptomatik ilaçlar
- Koruyucu ilaç tedavileri
- Seçilmiş hastalarda kulak içine uygulanan tedaviler
- Dirençli vakalarda cerrahi seçenekler
- İşitme rehabilitasyonu
içerebilir.
Her vertigo hastasına Ménière hastalığı tedavisi verilmez; doğru tanı önemlidir.
Taşıt Tutması Nedir?
Taşıt tutması veya hareket hastalığı, hareket sırasında görme, iç kulak ve vücudun konum duyusundan gelen bilgilerin birbiriyle uyuşmaması sonucunda ortaya çıkabilen bir durumdur.
Örneğin araç içinde kitap okurken gözler sabit bir görüntü algılarken vestibüler sistem aracın hareketini algılayabilir. Bu duyusal uyumsuzluk bulantı ve diğer belirtileri tetikleyebilir.
Belirtiler arasında:
- Bulantı
- Kusma
- Soğuk terleme
- Solukluk
- Baş dönmesi veya sersemlik
- Esneme
- Uyku hali
görülebilir.
Taşıt tutması “iç kulak sıvısının akışkanlığının azalması” ile açıklanmaz.
Aracın hareket yönünü görebilmek, ufka bakmak ve okuma/ekran kullanımı gibi görsel-vestibüler uyumsuzluğu artıran aktiviteleri azaltmak bazı kişilerde belirtileri hafifletebilir.
Gerekli durumlarda seyahat öncesinde doktor veya eczacı önerisiyle hareket hastalığına yönelik ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların uyku hali gibi yan etkileri bulunabileceği için özellikle araç kullanan kişiler dikkatli olmalıdır.
Vertigo Ne Zaman Acildir?
Yeni başlayan şiddetli vertigonun bazı durumlarda inme gibi ciddi nörolojik hastalıklardan kaynaklanabileceği unutulmamalıdır.
Vertigoya aşağıdaki bulgulardan biri eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekir:
- Yüz, kol veya bacakta yeni güçsüzlük ya da uyuşma
- Konuşma bozukluğu
- Yeni çift görme veya belirgin görme bozukluğu
- Yutma güçlüğü
- Ayakta duramama veya yürüyememe
- Yeni ve çok şiddetli baş ağrısı
- Bilinç değişikliği
- Yeni tek taraflı işitme kaybı ile birlikte şiddetli vertigo
- İnme açısından yüksek risk taşıyan bir kişide ani ve sürekli vertigo
Özellikle saatlerdir kesintisiz devam eden yeni vertigo, bulantı-kusma, nistagmus ve yürüme güçlüğüyle seyreden akut vestibüler sendromda periferik nedenlerle arka dolaşım inmesi birbirine benzeyebilir. Bu durumda değerlendirme sağlık profesyonelleri tarafından yapılmalıdır.
Her Baş Dönmesinin Nedeni Aynı Değildir
Vertigonun süresi, tetikleyicileri, göz hareketleri, işitme bulguları ve nörolojik muayene birlikte değerlendirilerek BPPV, Ménière hastalığı, vestibüler migren ve diğer periferik veya santral nedenler birbirinden ayrılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
- Academic Hospital. Dengeyi Sarsan Sorun: Vertigo Nedir?
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Clinical Practice Guideline: Ménière's Disease
- Centers for Disease Control and Prevention. CDC Yellow Book: Motion Sickness
- PubMed. Using the HINTS Family to Diagnose Stroke in Acute Vestibular Syndrome
