Katarakt Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Katarakt Ameliyatı

Katarakt, gözün doğal merceğinin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Göz merceği normalde ışığı retina üzerine odaklar. Mercek bulanıklaştığında ışık retinaya yeterince net ulaşamaz ve görme kalitesi giderek azalabilir.

Katarakt çoğunlukla yaşla ilişkili doğal değişiklikler sonucunda ortaya çıkar ancak diyabet, göz travması, bazı ilaçlar, ultraviyole ışınlarına uzun süreli maruziyet ve başka faktörlerle daha erken yaşlarda da gelişebilir.

Katarakt Nedir?

Göz merceği göz bebeğinin arkasında bulunan saydam bir yapıdır. Işığı kırarak retinaya odaklanmasına yardımcı olur.

Katarakt geliştiğinde merceğin içindeki protein ve liflerin yapısı değişir ve mercek giderek saydamlığını kaybeder.

Sonuç olarak kişi dünyayı:

• Puslu
• Bulanık
• Daha soluk renklerle
• Işıklarda daha fazla kamaşmayla

görebilir.

Katarakt bir gözde veya her iki gözde gelişebilir ancak bir gözden diğerine bulaşmaz.

Katarakt Belirtileri Nelerdir?

Erken dönemde katarakt hiçbir belirti vermeyebilir. Mercekteki bulanıklık ilerledikçe şu belirtiler görülebilir:

• Bulanık veya puslu görme
• Görme keskinliğinde azalma
• Renklerin daha soluk veya sarımsı görünmesi
• Gece görmede zorlanma
• Far, lamba veya güneş ışığında artan kamaşma
• Işıkların çevresinde haleler görme
• Tek gözle bakarken çift veya gölgeli görme
• Gözlük veya kontakt lens numarasının sık değişmesi
• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma

Bu belirtiler yalnızca katarakta özgü değildir. Retina hastalıkları, glokom, kornea hastalıkları ve başka göz sorunları da görmede benzer değişikliklere yol açabilir.

Katarakt Neden Olur?

Kataraktın en sık nedeni yaşa bağlı olarak göz merceğinde gelişen doğal değişikliklerdir.

Yaş ilerledikçe merceğin protein yapısında değişiklikler meydana gelir. Başlangıçta küçük bir alanda oluşan bulanıklık zaman içinde genişleyerek görmeyi etkileyebilir.

Kataraktın başka türleri de vardır:

Yaşa Bağlı Katarakt

En sık görülen katarakt türüdür ve yaşla birlikte gelişen mercek değişikliklerinden kaynaklanır.

Travmatik Katarakt

Göze alınan ciddi bir darbe veya yaralanmadan hemen sonra ya da yıllar sonra gelişebilir.

Doğumsal ve Çocukluk Çağı Kataraktı

Bazı bebekler kataraktla doğabilir veya çocukluk döneminde katarakt gelişebilir. Çocuklarda görsel gelişimin etkilenmemesi için erken değerlendirme önemlidir.

Radyasyona Bağlı Katarakt

Belirli radyasyon türlerine maruziyet göz merceğinde katarakt gelişmesine katkıda bulunabilir.

Katarakt Riskini Artıran Faktörler Nelerdir?

Yaş dışında katarakt riskini artırabilen faktörler arasında:

• Diyabet
• Sigara kullanımı
• Aşırı alkol tüketimi
• Ailede katarakt öyküsü
• Göz travması
• Daha önce geçirilmiş bazı göz ameliyatları
• Uzun süreli veya yüksek doz kortikosteroid kullanımı
• Uzun süreli ultraviyole ışın maruziyeti
• Bazı radyasyon tedavileri

yer alabilir.

Bu risk faktörlerinden birinin bulunması kişinin mutlaka katarakt geliştireceği anlamına gelmez.

Katarakt Tanısı Nasıl Konur?

Katarakt tanısı göz hastalıkları muayenesiyle konur.

Muayenede:

• Görme keskinliği ölçümü
• Gözlük numarasının değerlendirilmesi
• Biyomikroskop / yarık lamba muayenesi
• Göz bebeği genişletilerek mercek ve retina muayenesi
• Göz içi basıncı ölçümü

yapılabilir.

Görme azalmasının yalnızca katarakta bağlı olup olmadığını anlamak önemlidir. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, diyabetik retinopati, glokom veya başka retina ve optik sinir hastalıkları ameliyat sonrasında ulaşılabilecek görme düzeyini etkileyebilir.

Katarakt Ne Zaman Ameliyat Edilir?

Katarakt saptanması kişinin hemen ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez.

Ameliyat özellikle katarakta bağlı görme azalmasının:

• Okumayı
• Araç kullanmayı
• Çalışmayı
• Televizyon veya ekran kullanımını
• Merdiven kullanmayı ve hareket güvenliğini
• Kişinin bağımsız günlük yaşamını

belirgin şekilde etkilemeye başlaması durumunda değerlendirilebilir.

Ameliyat kararı kişinin görsel ihtiyaçları, diğer göz hastalıkları, genel sağlık durumu ve ameliyattan beklentileriyle birlikte verilmelidir.

Katarakt Nasıl Tedavi Edilir?

Kataraktı ortadan kaldıran tedavi cerrahidir.

Kataraktın erken döneminde:

• Gözlük numarasının yenilenmesi
• Daha güçlü aydınlatma kullanılması
• Kamaşmayı azaltan güneş gözlükleri
• Okuma için büyüteç gibi yardımcılar

görmeyi geçici olarak daha kullanışlı hale getirebilir.

Ancak bu yöntemler bulanıklaşmış göz merceğini yeniden saydam hale getirmez.

Günümüzde kataraktı güvenilir biçimde ortadan kaldırdığı gösterilmiş bir göz damlası, vitamin veya ilaç tedavisi bulunmamaktadır.

Katarakt Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Katarakt ameliyatında bulanıklaşmış doğal göz merceği çıkarılır ve yerine şeffaf bir göz içi mercek (intraoküler lens – IOL) yerleştirilir.

Günümüzde yaygın kullanılan yöntemlerden biri fakoemülsifikasyon tekniğidir.

Temel işlem basamakları şöyledir:

1. Göz damlalarla genişletilir ve anestezi uygulanır.
2. Kornea kenarından küçük bir kesi oluşturulur.
3. Doğal merceğin ön kapsülünde kontrollü bir açıklık oluşturulur.
4. Bulanık mercek dokusu ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılarak aspire edilir.
5. Merceğin kapsülü mümkün olduğunca korunur.
6. Katlanabilir yapay göz içi mercek kapsül içine yerleştirilir.

Küçük kesiler çoğu ameliyatta kendiliğinden kapanabilir ve dikiş gerekmeyebilir.

Ameliyat Öncesinde Göz Ölçümü Neden Yapılır?

Ameliyatta kullanılacak yapay merceğin gücünü hesaplamak için gözün boyutları özel cihazlarla ölçülür. Bu işleme biyometri denir.

Kornea eğriliği, gözün uzunluğu, astigmatizma miktarı ve planlanan görme hedefi göz içi mercek seçiminde dikkate alınır.

Katarakt Ameliyatında Göz İçi Mercek Seçenekleri Nelerdir?

Katarakt ameliyatında kullanılan yapay merceklerin farklı optik özellikleri bulunur.

Monofokal Mercekler

En yaygın kullanılan göz içi mercek türüdür. Temel olarak tek bir odak mesafesini hedefler.

Örneğin uzak görme hedeflendiğinde kişi ameliyat sonrasında yakın okuma için gözlüğe ihtiyaç duyabilir.

Torik Mercekler

Kornea astigmatizması bulunan uygun hastalarda astigmatizmayı azaltmak amacıyla kullanılabilir.

Multifokal / Trifokal Mercekler

Uzak, orta ve yakın mesafelerde gözlük bağımlılığını azaltmayı hedefleyen merceklerdir.

Ancak her hasta için uygun değildir. Bazı kişilerde özellikle gece ışıklarında hale, kamaşma veya kontrast hassasiyetinde değişiklik görülebilir.

Genişletilmiş Odak Derinlikli (EDOF) Mercekler

Uzak ve özellikle orta mesafede daha geniş bir net görüş alanı sağlamayı ve gözlük bağımlılığını azaltmayı hedefler. Yakın okuma için yine gözlük gerekebilir.

Katarakt ameliyatından sonra hiçbir mercek türü kişinin hayatı boyunca hiçbir koşulda gözlük kullanmayacağını garanti etmez.

Katarakt Ameliyatında Hangi Anestezi Kullanılır ve Ameliyat Ne Kadar Sürer?

Erişkinlerde rutin katarakt ameliyatları çoğunlukla lokal anestezi altında yapılır.

Anestezi:

• Uyuşturucu göz damlası
• Göz çevresine lokal anestezik enjeksiyon
• Gerektiğinde sakinleştirici ilaç desteği

şeklinde uygulanabilir.

Hasta çoğunlukla uyanıktır ancak işlem sırasında ayrıntılı olarak ameliyatı görmez; ışık ve hareketler fark edebilir.

Rutin bir katarakt ameliyatının cerrahi bölümü çoğu hastada yaklaşık 20–45 dakika sürebilir. Kataraktın sertliği, gözün anatomisi ve eşlik eden durumlar süreyi değiştirebilir.

Ameliyat öncesi hazırlık ve ameliyat sonrası gözlem nedeniyle hastanede geçirilen toplam süre ameliyat süresinden daha uzundur.

Katarakt Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?

Rutin katarakt ameliyatlarının çoğu günübirlik gerçekleştirilir ve hasta aynı gün evine dönebilir.

İlk saat ve günlerde:

• Bulanık görme
• Hafif batma veya yabancı cisim hissi
• Işığa hassasiyet
• Hafif kızarıklık veya sulanma

görülebilir.

Görme çoğu kişide ilk günler içinde belirgin şekilde iyileşmeye başlar ancak gözün tam iyileşmesi birkaç hafta sürebilir.

Ameliyat sonrasında doktor tarafından reçete edilen göz damlaları belirtilen süre ve düzende kullanılmalıdır.

Ameliyat Sonrasında Nelere Dikkat Edilir?

Doktorun kişisel önerileri öncelikli olmak üzere iyileşme döneminde:

• Gözü ovuşturmamak
• Verilen göz damlalarını düzenli kullanmak
• Göze doğrudan su veya kirli sıvı kaçırmamak
• Belirtilen süre boyunca yüzme ve ağır egzersizden kaçınmak
• Doktor izin verene ve görme yeterli hale gelene kadar araç kullanmamak
• Kontrol randevularını aksatmamak

önemlidir.

Gözlük ihtiyacı ameliyat sonrasında tamamen ortadan kalkmayabilir. Nihai gözlük numarası göz iyileştikten sonra değerlendirilir.

Katarakt Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Katarakt cerrahisi günümüzde sık uygulanan ve çoğu hastada görmeyi iyileştiren bir ameliyattır. Bununla birlikte hiçbir cerrahi işlem tamamen risksiz değildir.

Olası komplikasyonlar arasında:

• Göz içi enfeksiyonu
• Göz içi inflamasyon
• Kornea ödemi
• Göz içi basınç değişiklikleri
• Makula ödemi
• Retina dekolmanı
• Kanama
• Göz içi merceğin konumuyla ilgili sorunlar
• Beklenenden farklı gözlük numarası kalması
• Arka kapsül opasifikasyonu

bulunabilir.

Ameliyat öncesinde retina, kornea, optik sinir ve diğer göz yapılarında mevcut hastalıklar bulunuyorsa, katarakt başarıyla çıkarılsa bile görme düzeyi beklenenden daha sınırlı kalabilir.

Katarakt Tekrarlar mı?

Katarakt ameliyatından sonra çıkarılan doğal göz merceğinde yeniden katarakt oluşmaz.

Ancak ameliyattan aylar veya yıllar sonra yapay merceğin arkasında bırakılan doğal lens kapsülünün bulanıklaşması görülebilir.

Bu duruma arka kapsül opasifikasyonu (posterior capsule opacification – PCO) adı verilir.

Halk arasında bazen “sekonder katarakt” olarak adlandırılsa da gerçek anlamda yeni bir katarakt değildir.

PCO:

• Görmenin yeniden bulanıklaşmasına
• Kamaşmaya
• Kontrast azalmasına

neden olabilir.

Görmeyi anlamlı şekilde etkilediğinde Nd:YAG lazer kapsülotomi adı verilen kısa bir lazer işlemiyle kapsülde saydam bir açıklık oluşturulabilir.

Katarakt Gelişme Riski Azaltılabilir mi?

Yaşa bağlı kataraktı kesin olarak önleyen bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte göz sağlığını korumaya yönelik bazı önlemler riskin azaltılmasına yardımcı olabilir:

• UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak
• Uzun süreli güneş maruziyetinde şapka kullanmak
• Sigara içmemek
• Diyabet varsa kan şekeri kontrolüne dikkat etmek
• Göz yaralanması riski olan iş ve sporlarda koruyucu gözlük kullanmak
• Kortikosteroid ilaçları yalnızca tıbbi gereklilik halinde ve önerilen şekilde kullanmak
• Düzenli göz muayenelerini ihmal etmemek

Katarakt İçin Ne Zaman Göz Doktoruna Başvurulmalı?

Aşağıdaki yakınmalar geliştiğinde göz muayenesi uygun olur:

• Giderek artan bulanık görme
• Gece araç kullanırken belirgin kamaşma
• Renklerin soluk görünmesi
• Gözlük numarasının sık değişmesi
• Tek gözle çift görme
• Okuma veya günlük işlerde görmenin yetersiz kalması

durumlarında katarakt ve görmeyi etkileyebilecek diğer göz hastalıkları birlikte değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Katarakt Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
2. National Eye Institute. Cataracts
3. National Eye Institute. Cataract Surgery
4. National Institute for Health and Care Excellence. Cataracts in Adults: Management – Recommendations
5. American Academy of Ophthalmology. Intraocular Lenses for Cataract Surgery
6. American Academy of Ophthalmology. Posterior Capsulotomy
7. NHS. Cataract Surgery