Fibromiyalji Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Fibromiyalji Nedir?

Fibromiyalji, vücudun birçok bölgesinde uzun süreli ağrı ve hassasiyet ile birlikte yorgunluk, uyku bozukluğu ve bilişsel yakınmaların görülebildiği kronik bir ağrı sendromudur.

Fibromiyaljide kaslarda veya eklemlerde kalıcı yapısal hasar oluşması şart değildir. Günümüzde hastalığın, merkezi sinir sisteminde ağrı sinyallerinin işlenmesinde ve ağrı hassasiyetinde meydana gelen değişikliklerle ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Fibromiyalji, kronik yorgunluk sendromu veya tükenmişlik sendromuyla aynı hastalık değildir. Bu durumlarla bazı belirtileri ortak olabilir ancak ayrı klinik tablolar olarak değerlendirilir.

Fibromiyalji Neden Olur?

Fibromiyaljinin kesin nedeni bilinmemektedir.

Araştırmalar:

• Ağrı sinyallerinin merkezi sinir sisteminde farklı işlenmesini
• Genetik yatkınlığı
• Uyku bozukluklarını
• Uzun süreli ağrı durumlarını
• Bazı fiziksel veya duygusal stres faktörlerini

fibromiyalji gelişimi veya belirtilerin ortaya çıkmasıyla ilişkilendirmektedir.

Geçmişte yaşanan travmatik olaylarla fibromiyalji arasında bazı çalışmalarda ilişki gösterilmiş olsa da “çocukluk travması fibromiyaljiye neden olur” şeklinde doğrudan ve kesin bir neden-sonuç ilişkisi kurmak doğru değildir.

Fibromiyalji Belirtileri Nelerdir?

Fibromiyaljinin temel belirtileri arasında:

• Vücudun birçok bölgesinde yaygın ağrı
• Dokunmaya karşı hassasiyet
• Belirgin yorgunluk
• Dinlendirmeyen uyku
• Sabah tutukluğu
• Konsantrasyon ve hafıza güçlüğü (“fibro fog”)
• Baş ağrısı
• Uyuşma veya karıncalanma
• Işık, ses, koku veya sıcaklık değişikliklerine karşı artmış hassasiyet
• Şişkinlik, kabızlık ve irritabl bağırsak benzeri gastrointestinal yakınmalar

yer alabilir.

Anksiyete ve depresyon fibromiyaljili kişilerde daha sık görülebilir ancak bunların bulunması fibromiyalji tanısı için şart değildir.

Fibromiyalji Tanısı Nasıl Konur?

Fibromiyaljiyi tek başına gösteren özel bir kan testi, MR veya röntgen bulunmamaktadır.

Tanı:

• Ağrının yaygınlığı
• Belirtilerin süresi
• Yorgunluk
• Uyku kalitesi
• Bilişsel belirtiler
• Fizik muayene

birlikte değerlendirilerek konur.

Güncel ACR temelli kriterlerde Widespread Pain Index (WPI) ve Symptom Severity Scale (SSS) kullanılabilir.

2016 revizyonunda fibromiyalji için genel olarak:

• WPI ≥7 ve SSS ≥5 veya WPI 4–6 ve SSS ≥9
• 5 vücut bölgesinin en az 4'ünde yaygın ağrı
• Belirtilerin benzer düzeyde en az 3 aydır devam etmesi

gibi kriterler kullanılır.

Fibromiyalji başka hastalıklarla birlikte de bulunabilir. Örneğin romatoid artrit, lupus veya başka romatolojik hastalıkların bulunması fibromiyalji tanısını otomatik olarak dışlamaz.

18 Hassas Nokta Testi Hâlâ Kullanılıyor mu?

Geçmişte fibromiyalji tanısında vücuttaki 18 hassas noktanın en az 11'inde ağrı bulunması kullanılan temel sınıflandırma kriterlerinden biriydi.

Günümüzde fibromiyalji tanısı için 11/18 hassas nokta şartı aranmaz.

Modern kriterler yalnızca hassas noktaları değil; yaygın ağrının dağılımını, yorgunluğu, uyku problemlerini ve diğer sistemik belirtileri de değerlendirir.

Fibromiyalji Kimlerde Daha Sık Görülür?

Fibromiyalji kadınlarda erkeklerden daha sık görülür ancak erkeklerde, çocuklarda ve ileri yaştaki kişilerde de ortaya çıkabilir.

Hastalık çoğunlukla orta yaş döneminde belirginleşse de her yaş grubunda görülebilir.

Fibromiyalji ailesel kümelenme gösterebilir. Ayrıca romatoid artrit, lupus, ankilozan spondilit, osteoartrit, kronik bel ağrısı, irritabl bağırsak sendromu, anksiyete veya depresyon gibi bazı durumların eşlik ettiği kişilerde daha sık görülebilir.

Ancak “mükemmeliyetçi kişilerde görülür” veya belirli meslek gruplarına özgüdür şeklinde genelleme yapmak doğru değildir.

Fibromiyaljiye Hangi Bölüm Bakar?

Fibromiyalji multidisipliner yaklaşım gerektirebilir.

Değerlendirme ve tedavide:

• Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon
• Romatoloji
• Ağrı tedavisi birimleri
• Fizyoterapi
• Gerekli hastalarda psikiyatri veya psikoloji

birlikte rol alabilir.

Önemli olan tek bir “fibromiyalji testi” yapmak değil, benzer belirtilere yol açabilecek hastalıkları değerlendirmek ve hastanın baskın semptomlarına göre kişiselleştirilmiş bir plan oluşturmaktır.

Fibromiyalji Tedavisi Nasıl Yapılır?

Fibromiyaljinin tüm hastalarda belirtileri tamamen ortadan kaldıran tek bir tedavisi bulunmamaktadır.

Tedavinin amacı:

• Ağrıyı azaltmak
• Uyku kalitesini artırmak
• Yorgunluğu azaltmak
• Fiziksel kapasiteyi artırmak
• Günlük yaşam ve işlevselliği iyileştirmek

şeklindedir.

Tedavi genellikle birkaç yaklaşımın birlikte uygulanmasını içerir:

• Kademeli egzersiz ve fiziksel aktivite
• Hasta eğitimi
• Uyku düzeninin iyileştirilmesi
• Günlük aktivitelerin dengeli planlanması
• Bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik yaklaşımlar
• Uygun hastalarda semptomlara yönelik ilaçlar
• Gerekli hastalarda multimodal rehabilitasyon

Masaj bazı hastalarda kısa süreli rahatlama sağlayabilir ancak “masaj olmadan tedaviden sonuç alınamaz” şeklinde bir yaklaşım güncel kanıtlarla desteklenmemektedir.

Aynı şekilde tetik noktalara rutin vitamin veya “dolaşım düzenleyici” enjeksiyon yapılması standart fibromiyalji tedavisinin temel basamaklarından biri değildir.

Fibromiyaljide Egzersiz Nasıl Olmalıdır?

Egzersiz düşük yoğunlukta başlanmalı ve hastanın toleransına göre yavaş yavaş artırılmalıdır.

Uygun egzersizler arasında:

• Yürüyüş
• Yüzme
• Su içi egzersizler
• Bisiklet
• Düşük-orta yoğunluklu aerobik egzersizler
• Kademeli kuvvetlendirme egzersizleri
• Germe ve hareket açıklığı egzersizleri

bulunabilir.

Başlangıçta çok ağır egzersiz yapmak ağrı ve yorgunluk artışına neden olabilir. Bu nedenle amaç uzun süre sürdürülebilecek bir aktivite düzeni oluşturmaktır.

Fibromiyaljide Pilates ve Yoga Yapılabilir mi?

Fibromiyalji nedeniyle pilatesin tüm hastalara yasaklanması veya genel olarak önerilmemesi doğru değildir.

Hastanın fiziksel kapasitesine uygun şekilde uyarlanmış:

• Pilates
• Yoga
• Tai chi
• Nefes ve gevşeme egzersizleri

bazı hastalarda yararlı olabilir.

Önemli olan egzersizin kişinin kondisyonuna göre uyarlanması ve özellikle başlangıçta aşırı yüklenmeden kaçınılmasıdır.

Uyku Fibromiyaljiyi Etkiler mi?

Uyku bozuklukları fibromiyaljinin en sık görülen belirtilerinden biridir.

Dinlendirmeyen uyku:

• Yorgunluğu
• Ağrı hassasiyetini
• Konsantrasyon sorunlarını

artırabilir.

Düzenli uyku saatleri, yatmadan önce kafein ve nikotinin sınırlandırılması, yatak odasının karanlık ve sessiz tutulması ve uyku öncesi ekran kullanımının azaltılması yardımcı olabilir.

Horlama, gece nefes durması veya aşırı gündüz uykululuğu varsa uyku apnesi gibi başka uyku bozuklukları da araştırılmalıdır.

Stres Fibromiyaljiyi Artırır mı?

Stres, bazı hastalarda ağrı, uyku problemleri ve yorgunluğu artırarak fibromiyalji belirtilerinin alevlenmesine katkıda bulunabilir.

Ancak bu durum hastalığın “psikolojik olduğu” anlamına gelmez.

Stres yönetimi, nefes egzersizleri, mindfulness, bilişsel davranışçı terapi veya kabul ve kararlılık terapisi gibi yöntemler bazı hastalarda ağrı ile baş etme ve yaşam kalitesini artırma açısından yardımcı olabilir.

Fibromiyaljide Beslenme Nasıl Olmalı?

Fibromiyaljiyi tedavi ettiği kanıtlanmış tek bir özel diyet bulunmamaktadır.

Genel sağlık açısından:

• Sebze ve meyvelerden zengin
• Tam tahılları içeren
• Balık, baklagiller ve uygun protein kaynaklarını içeren
• Zeytinyağı ve kuruyemiş gibi doymamış yağ kaynaklarının bulunduğu
• Ultra işlenmiş gıdaların sınırlı olduğu

dengeli bir Akdeniz tipi beslenme düzeni tercih edilebilir.

Bazı çalışmalar Akdeniz tipi beslenmenin fibromiyalji semptomları üzerinde yarar sağlayabileceğini düşündürmektedir ancak mevcut kanıtlar henüz özel bir diyeti standart fibromiyalji tedavisi olarak önermek için yeterince güçlü değildir.

Hangi Gıdalar Fibromiyaljiyi Tetikler?

MSG, aspartam, gluten, şeker, maya veya belirli koruyucuların tüm fibromiyalji hastalarında ağrıyı artırdığı gösterilmiş değildir.

Bazı kişiler belirli gıdalarla semptomlarının arttığını fark edebilir. Böyle bir durumda kişisel semptom-gıda günlüğü tutulabilir ve gerekli görülürse diyetisyen eşliğinde değerlendirme yapılabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Üç aydan uzun süredir devam eden yaygın ağrı, belirgin yorgunluk, uyku bozukluğu ve günlük yaşamı etkileyen konsantrasyon problemleri varsa değerlendirme uygun olabilir.

Aşağıdaki bulgular ise yalnızca fibromiyaljiye bağlanmamalı ve başka nedenler açısından araştırılmalıdır:

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Fibromiyalji Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
2. American College of Rheumatology. Fibromyalgia Diagnostic Criteria
3. National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases. Fibromyalgia
4. EULAR. Revised Recommendations for the Management of Fibromyalgia
5. PubMed. Restrictive Diets in Patients with Fibromyalgia: State of the Art