Skolyoz Nedir? Çocuklarda ve Erişkinlerde Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

Skolyoz Nedir?

Skolyoz, omurganın karşıdan veya arkadan bakıldığında yana doğru eğilmesine omurların dönmesinin de eşlik ettiği üç boyutlu bir omurga deformitesidir.

Omurga C veya S şeklinde görünebilir. Ancak her küçük yana eğrilik skolyoz olarak kabul edilmez. Ayakta çekilen omurga grafisinde Cobb yöntemiyle ölçülen eğriliğin 10 dereceden büyük olması skolyoz tanımı için kullanılan temel radyolojik kriterdir.

Skolyoz bebeklikten ileri yaşlara kadar her dönemde görülebilir. Bununla birlikte en sık karşılaşılan formu, ergenlik dönemindeki hızlı büyüme sırasında ortaya çıkan adölesan idiopatik skolyozdur.

Skolyoz Nasıl Ölçülür?

Skolyozun derecesi genellikle ayakta çekilmiş tüm omurga grafisinde Cobb açısı kullanılarak ölçülür.

Eğriliğin üst ve alt sınırındaki omurlar belirlenir ve bu omurların son plaklarından çizilen çizgiler arasındaki açı hesaplanır.

Genel olarak:

• 10 derecenin altındaki eğrilikler skolyoz olarak sınıflandırılmaz.
• 10 derecenin üzerindeki eğrilikler skolyoz olarak kabul edilir.
• Tedavi gereksinimi yalnızca Cobb açısına göre belirlenmez.

Çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli, eğriliğin yeri ve tipi, önceki filmlerde ilerleme olup olmadığı ve klinik bulgular da değerlendirilir.

Skolyoz Türleri Nelerdir?

İdiopatik Skolyoz

Nedeni kesin olarak açıklanamayan skolyozdur ve çocukluk ile ergenlik döneminde en sık görülen grubu oluşturur.

Başlangıç yaşına göre erken başlangıçlı ve adölesan dönem skolyozu gibi gruplara ayrılabilir.

Konjenital Skolyoz

Omurların anne karnındaki gelişimi sırasında meydana gelen oluşum veya segmentasyon bozukluklarına bağlıdır. Bazı doğuştan eğrilikler büyüme sırasında hızla ilerleyebilir.

Nöromüsküler Skolyoz

Serebral palsi, bazı kas hastalıkları, spinal musküler atrofi ve diğer nöromüsküler hastalıklarla ilişkili gelişebilir.

Sendromik Skolyoz

Bazı bağ dokusu hastalıkları ve genetik sendromlarla birlikte ortaya çıkabilir.

Erişkin Dejeneratif Skolyoz

Omurlar arası diskler ve faset eklemlerde yaşla birlikte gelişen dejeneratif değişiklikler sonucunda erişkin dönemde yeni ortaya çıkan omurga eğriliğidir.

Çocuklarda Skolyoz

Çocukluk çağında skolyoz farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. En sık karşılaşılan grup idiopatik skolyozdur.

Adölesan idiopatik skolyoz, yaklaşık 10 yaş ile iskelet gelişiminin tamamlanması arasındaki dönemde ortaya çıkan ve altta yatan belirgin başka bir hastalık bulunmayan skolyoz tipidir.

Eğriliklerin önemli bölümü hafiftir. Ancak büyüme devam ederken bazı eğrilikler ilerleyebilir.

İlerleme riskini etkileyen başlıca faktörler:

• Tanı anındaki Cobb açısı
• Çocuğun kalan büyüme potansiyeli
• Eğriliğin tipi ve yerleşimi
• Önceki kontrollerde ilerleme görülmesi

olarak değerlendirilebilir.

Hafif eğrilikler kız ve erkek çocuklarda görülebilir. Ancak ergenlik döneminde ilerleme göstererek tedavi gerektiren eğriliklerin kızlarda daha sık görülmesi mümkündür.

Çocuklarda Skolyoz Belirtileri Nelerdir?

Skolyoz çoğu çocukta ağrıdan çok dışarıdan fark edilen asimetriyle belirti verir.

Belirtiler arasında:

• Bir omuzun diğerinden daha yüksek olması
• Bir kürek kemiğinin daha belirgin görünmesi
• Bel kıvrımlarının iki tarafta farklı olması
• Kalçaların aynı seviyede görünmemesi
• Gövdenin bir tarafa doğru kaymış görünmesi
• Öne eğilince sırtın veya kaburgaların bir tarafının daha yüksek görünmesi
• Kıyafetlerin veya etek/pantolon bel hattının asimetrik durması

bulunabilir.

Adölesan idiopatik skolyoz çoğu çocukta belirgin ağrı oluşturmaz. Sürekli veya şiddetli ağrı, nörolojik bulgular veya alışılmadık eğrilik özellikleri varsa başka nedenlerin araştırılması gerekebilir.

Skolyoz Tanısı Nasıl Konur?

Değerlendirme fizik muayeneyle başlar.

Hekim:

• Omuz ve kürek kemiği seviyelerini
• Bel ve kalça asimetrisini
• Gövde dengesini
• Bacak uzunluklarını
• Kas gücü, duyu ve refleksleri

değerlendirebilir.

Adam Öne Eğilme Testi

Çocuk öne doğru eğildiğinde omurga rotasyonuna bağlı kaburga veya bel çıkıntısı daha görünür hale gelebilir. Bu muayene skolyoz şüphesinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Ayakta Omurga Grafisi

Skolyoz doğrulanması ve Cobb açısının ölçülmesi için ayakta çekilmiş tüm omurga grafileri kullanılabilir.

Ayrıca kemik olgunluğunu değerlendirmek, çocuğun ne kadar büyümesinin kaldığını öngörmek ve ilerleme riskini belirlemek için ek radyolojik bulgular değerlendirilebilir.

MR Her Çocukta Gerekir mi?

Hayır. Tipik adölesan idiopatik skolyozlu her çocukta rutin MR gerekmez.

Çok erken yaşta başlangıç, nörolojik bulgular, belirgin ağrı, alışılmadık eğrilik şekli veya omurilikle ilişkili başka bir durumdan şüphe edilmesi gibi durumlarda MR istenebilir.

Çocuklarda Skolyoz Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi her çocuk için bireysel olarak planlanır.

Başlıca seçenekler:

• Takip ve gözlem
• Skolyoza özgü egzersiz ve fizik tedavi yaklaşımları
• Uygun hastalarda korse tedavisi
• İleri veya ilerleyici eğriliklerde cerrahi

olarak sıralanabilir.

Takip ve Gözlem

Hafif eğriliklerde, özellikle ilerleme riski düşükse aktif takip yeterli olabilir.

Kontrol aralığı her çocukta aynı değildir. Hekim takip sıklığını:

• Cobb açısına
• Büyüme hızına
• İskelet olgunluğuna
• Eğriliğin ilerleyip ilerlemediğine

göre belirler.

Egzersiz Skolyozu Düzeltebilir mi?

Fiziksel aktivite genel sağlık, kas kapasitesi ve fonksiyon açısından önemlidir.

Skolyoza özgü fizyoterapi egzersizleri seçilmiş hastalarda:

• Postür farkındalığını geliştirmek
• Gövde kontrolünü artırmak
• Kas dayanıklılığını desteklemek
• Fonksiyon ve yaşam kalitesini geliştirmek

amacıyla kullanılabilir.

Ancak egzersiz, ilerleme riski yüksek bir eğrilikte gerekli korse veya cerrahi tedavinin yerine otomatik olarak geçmez.

Yüzme, pilates veya genel fitness egzersizleri yararlı fiziksel aktiviteler olabilir; ancak tek başına herhangi bir sporun skolyozu “düzelttiği” veya ilerlemeyi kesin olarak durdurduğu söylenemez.

Skolyoz Korsesi Ne Zaman Kullanılır?

Korse tedavisinin temel amacı büyümeye devam eden çocuk veya ergenlerde eğriliğin ilerlemesini azaltmak ve mümkünse cerrahi gereksinimini önlemektir.

Adölesan idiopatik skolyozda korse sıklıkla:

• Büyümesi devam eden
• İlerleme riski bulunan
• Yaklaşık 25–45/50 derece arasındaki eğriliklere sahip

seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Ancak bu açı aralığı otomatik bir reçete değildir. Eğriliğin ilerlemesi, iskelet olgunluğu ve klinik özellikler de dikkate alınır.

Korsenin başarısında doğru tasarım, uygun kullanım süresi ve düzenli takip önemlidir.

Çocuklarda Skolyozda Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Cerrahi tüm skolyoz hastalarında gerekli değildir.

Adölesan idiopatik skolyozda cerrahi özellikle ciddi ve ilerleme riski yüksek eğriliklerde değerlendirilebilir. Cerrahi kararında:

• Cobb açısı
• Eğriliğin ilerleme hızı
• Çocuğun kalan büyüme potansiyeli
• Eğriliğin tipi ve dengesi
• Gövde deformitesi
• Daha önce uygulanan tedaviler

birlikte değerlendirilir.

Büyümesi tamamlanmış veya tamamlanmaya yakın adölesanlarda cerrahide en yaygın yaklaşımlardan biri pedikül vidaları ve rodlar kullanılarak eğriliğin güvenli ölçüde düzeltilmesi ve omurganın seçilmiş seviyelerde füzyonla stabilize edilmesidir.

Çok küçük yaşta ortaya çıkan erken başlangıçlı skolyozda ise göğüs kafesi ve akciğer gelişimini mümkün olduğunca koruyabilmek amacıyla büyümeye izin veren farklı cerrahi veya cerrahi dışı yöntemler kullanılabilir.

Erişkin Skolyoz Nedir?

Erişkin skolyoz iki temel şekilde görülebilir:

Erişkin İdiopatik Skolyoz

Çocukluk veya ergenlik döneminde başlayan skolyozun erişkin yaşta devam etmesidir.

De Novo Dejeneratif Skolyoz

Daha önce belirgin skolyozu olmayan bir erişkinde diskler ve omurganın küçük eklemlerindeki dejeneratif değişikliklerle birlikte ilerleyen yaşlarda yeni bir eğrilik ortaya çıkmasıdır.

Erişkin omurga deformitesinde yalnızca yana eğrilik değil; bel lordozunun kaybı, gövdenin öne veya yana doğru dengesizliği ve omurga kanalında daralma gibi eşlik eden sorunlar da klinik açıdan önemli olabilir.

Erişkin Skolyoz Belirtileri Nelerdir?

Erişkin skolyozu bulunan herkesin şikâyeti olmak zorunda değildir.

Semptomatik hastalarda:

• Bel veya sırt ağrısı
• Kalça ve bacağa yayılan ağrı
• Uyuşma veya karıncalanma
• Bacaklarda güçsüzlük
• Ayakta durma veya yürüme süresinin azalması
• Gövdenin öne veya yana doğru eğilmesi
• Omuz veya kalça seviyelerinde asimetri
• Günlük aktivitelerde fonksiyon kaybı

görülebilir.

Bacak ağrısı veya uyuşma, skolyoza eşlik eden spinal stenoz ve sinir basısıyla ilişkili olabilir.

Erişkin Skolyoz Nasıl Tedavi Edilir?

Erişkinlerde tedavi röntgendeki açıyı düzeltmekten çok hastanın ağrısı, nörolojik durumu, omurga dengesi ve fonksiyon kaybına göre planlanır.

Ameliyat gerektirmeyen hastalarda:

• Kişiye uygun egzersiz ve fizik tedavi
• Gövde kaslarının güçlendirilmesi
• Aktivite düzenlemesi
• Hekim değerlendirmesiyle uygun ağrı tedavileri
• Seçilmiş hastalarda enjeksiyon tedavileri
• Osteoporoz varsa kemik sağlığının değerlendirilmesi ve tedavisi

uygulanabilir.

Epidural veya diğer spinal enjeksiyonlar skolyoz eğriliğini düzeltmez; uygun hastalarda eşlik eden sinir basısı veya ağrının geçici kontrolüne yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.

Erişkinlerde Skolyoz Cerrahisi Ne Zaman Değerlendirilir?

Cerrahi genellikle cerrahi dışı yöntemlerden yeterli yarar görmeyen ve belirgin klinik sorunları bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Örneğin:

• Günlük yaşamı ciddi biçimde kısıtlayan bel veya bacak ağrısı
• İlerleyici nörolojik kayıp
• Belirgin sinir basısı
• Ciddi omurga dengesizliği
• İlerleyen deformite
• Yaşam kalitesinde belirgin azalma

cerrahi değerlendirme nedenleri arasında olabilir.

Ameliyatın kapsamı hastadan hastaya önemli ölçüde değişebilir. Sinir basısının giderilmesi, omurga dengesinin yeniden oluşturulması ve gerekli seviyelerde füzyon/stabilizasyon uygulanabilir.

Skolyoz İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Çocuk veya ergende:

• Omuz seviyelerinde belirgin fark
• Bir kürek kemiğinin çıkıntılı görünmesi
• Bel veya kalça asimetrisi
• Öne eğilince kaburgaların bir tarafta belirginleşmesi
• Bilinen skolyozun ilerliyor görünmesi

durumlarında omurga değerlendirmesi yapılabilir.

Erişkinlerde ise ilerleyen deformite, günlük yaşamı kısıtlayan ağrı veya yürüme güçlüğü değerlendirme gerektirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Skolyoz Nedir? Çocuklarda ve Erişkinlerde Skolyoz
2. Scoliosis Research Society. Diagnosing Scoliosis
3. Scoliosis Research Society. Adolescent Idiopathic Scoliosis
4. Scoliosis Research Society. Bracing
5. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Nonsurgical Treatment Options for Scoliosis
6. American Academy of Orthopaedic Surgeons. Surgical Treatment for Scoliosis
7. NHS. Scoliosis – Treatment in Children
8. NHS. Scoliosis – Treatment in Adults
9. Scoliosis Research Society. Adult Scoliosis