Anne Sütünün Önemi ve Emzirmenin Faydaları: Doğru Emzirme ve Süt Saklama Rehberi

Dünya Emzirme Haftası, her yıl 1–7 Ağustos tarihleri arasında anne sütü ve emzirmenin bebek, anne ve toplum sağlığı açısından önemine dikkat çekmek amacıyla düzenlenmektedir.

Anne Sütünün Önemi Nedir?

Anne sütü, bebeğin büyüme ve gelişme dönemine uygun besin öğeleri ve biyolojik olarak aktif bileşenler içeren doğal bir besindir.

Protein, yağ, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yanı sıra immünolojik bileşenler, antikorlar, enzimler ve bebeğin bağırsak mikrobiyotasını destekleyen çeşitli maddeler içerir.

Anne sütü ile beslenme bebeklerde özellikle gastrointestinal ve solunum yolu enfeksiyonlarının görülme riskinin azalmasıyla ilişkilidir. Anne sütünün bileşimi bebeğin yaşına ve emzirme dönemine göre değişerek gelişen bebeğin ihtiyaçlarına uyum sağlar.

Emzirmenin Faydaları Nelerdir?

Emzirmenin hem bebek hem de anne açısından çeşitli sağlık yararları bulunmaktadır.

Bebek İçin Faydaları

• Yaşa uygun beslenmeyi destekler.
• Sindirim sistemi için kolay kullanılabilen bir besin kaynağıdır.
• Bazı gastrointestinal ve solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruyucu etkiyle ilişkilidir.
• Bağışıklık sistemini destekleyen biyolojik bileşenler içerir.
• Sağlıklı büyüme ve gelişmeyi destekler.

Anne İçin Faydaları

Emzirmenin daha uzun süre devam etmesi annede meme ve yumurtalık kanseri riskinin azalması başta olmak üzere bazı uzun dönem sağlık yararlarıyla ilişkilidir.

Emzirme aynı zamanda doğum sonrasında oksitosin salınımını uyararak rahmin toparlanmasına yardımcı olur ve anne-bebek temasını destekler.

Emzirmeye Ne Zaman Başlanmalı?

Anne ve bebeğin klinik durumu uygunsa doğumdan sonra ten tene temasın mümkün olduğunca erken sağlanması ve emzirmenin ilk saat içinde başlatılması önerilir.

Sezaryen doğum da emzirmeye engel değildir. Anne ve bebeğin sağlık durumu uygun olduğunda ten tene temas ve emzirme desteklenebilir.

Doğumun şekli, annenin ağrı durumu veya bebeğin tıbbi gereksinimleri nedeniyle ilk emzirme gecikirse anneye süt üretimini başlatması ve sürdürmesi için uygun destek verilmelidir.

Ağız Sütü (Kolostrum) Nedir?

Kolostrum, doğumdan sonraki ilk günlerde üretilen sarımsı ve yoğun kıvamlı ilk anne sütüdür.

Protein ve bağışıklık sistemiyle ilişkili çeşitli bileşenler açısından zengindir. Yenidoğanın küçük mide kapasitesine uygun miktarlarda üretilir ve sindirimi kolaydır.

Kolostrum aynı zamanda bebeğin mekonyum adı verilen ilk dışkısını çıkarmasına yardımcı olabilir.

Doğru Emzirme Nasıl Olmalıdır?

Tek bir zorunlu emzirme pozisyonu yoktur. Önemli olan hem annenin rahat olması hem de bebeğin memeyi etkili şekilde kavrayabilmesidir.

Genel olarak:

• Anne sırt, boyun ve kollarını destekleyen rahat bir pozisyonda olmalıdır.
• Bebeğin başı ve gövdesi aynı hizada tutulmalıdır.
• Bebeğin vücudu anneye yakın olmalıdır.
• Yenidoğanda bebeğin tüm gövdesi desteklenmelidir.
• Bebeğin burnu başlangıçta meme başı hizasında olmalı ve bebeğin başını hafifçe geriye almasına izin verilmelidir.
• Ağız iyice açıldığında bebek memeye yaklaştırılmalıdır.

Beşiğe alma, çapraz beşik, koltuk altı ve yan yatar pozisyon gibi farklı emzirme pozisyonları kullanılabilir.

Bebeğin Memeyi Doğru Kavradığı Nasıl Anlaşılır?

İyi bir kavramada:

• Bebeğin ağzı geniş açıktır.
• Alt dudak dışa dönüktür.
• Çene memeye temas eder veya çok yakındır.
• Meme başının yalnızca ucu değil, areolanın önemli bir bölümü ağız içerisindedir.
• Genellikle areolanın üst kısmı alt kısmına göre daha fazla görünür.
• Derin ve ritmik emme hareketleri görülür.
• Bebeğin yutkunması görülebilir veya duyulabilir.
• Emzirme anne açısından sürekli ağrılı veya sıkıştırıcı değildir.

Bebeğin Acıktığı Nasıl Anlaşılır?

Ağlama genellikle geç bir açlık belirtisidir. Bebeğin daha erken açlık sinyallerini fark etmek emzirmeyi kolaylaştırabilir.

Erken açlık belirtileri arasında:

• Başını memeyi arar şekilde sağa veya sola çevirme
• Ağzını açıp kapatma
• Dudaklarını şapırdatma veya emme hareketleri yapma
• Elini ağzına götürme
• Hareketlenme ve huzursuzlanma

yer alabilir.

Bebeğin ağlaması beklenmeden açlık sinyallerine yanıt verilerek emzirilmesi önerilir.

Bebek Ne Sıklıkta Emzirilmelidir?

Sağlıklı yenidoğanlarda emzirmenin katı bir saat programına bağlanması yerine bebeğin isteğine göre, gündüz ve gece emzirme önerilir.

Yenidoğanlar ilk haftalarda genellikle 24 saat içerisinde yaklaşık 8–12 kez emebilir. Bazı dönemlerde özellikle akşam saatlerinde daha sık ve kümelenmiş şekilde emme görülebilir.

Her emzirmenin belirli bir dakika sürmesi gerekmez. Bebeğin etkin şekilde emmesine ve mümkün olduğunca beslenmeyi kendisinin sonlandırmasına izin verilmelidir.

Bebeğin Yeterli Anne Sütü Aldığı Nasıl Anlaşılır?

Tek başına emzirme süresine veya memenin dolgunluk hissine bakılarak bebeğin ne kadar süt aldığı anlaşılamaz.

Yeterli beslenmenin önemli göstergeleri:

• Bebeğin düzenli ve etkin emmesi
• Emzirme sırasında yutkunmanın görülmesi veya duyulması
• Emzirme sonrasında bebeğin genel olarak rahatlaması
• Yaşa uygun sayıda idrar ve dışkı çıkarması
• Kilo takibinin uygun seyretmesi

olarak değerlendirilebilir.

Islak bez sayısı yaşamın ilk günlerinde giderek artar. Yaklaşık 5. günden itibaren günde en az 6 ıslak bez yeterli süt alımının göstergelerinden biri kabul edilir.

Yenidoğanların doğumdan sonraki ilk günlerde bir miktar kilo vermesi beklenebilir. Çoğu sağlıklı bebek uygun beslenmeyle doğum ağırlığına yaklaşık 10–14 gün içerisinde geri döner.

Anne Sütü Ne Zamana Kadar Verilmelidir?

WHO ve UNICEF, yaklaşık ilk 6 ay yalnızca anne sütü verilmesini önermektedir.

Bu dönemde yalnızca anne sütüyle beslenen sağlıklı bebeğe su, çay, şekerli su veya başka yiyecek ve içecek verilmesi gerekmez. Tıbbi gereklilik halinde ilaç, vitamin veya mineral damlaları bu tanımın dışında değerlendirilir.

Yaklaşık 6. aydan itibaren bebeğin gelişimine uygun, güvenli ve besleyici tamamlayıcı besinlere başlanırken emzirme devam ettirilebilir.

WHO, UNICEF ve Amerikan Pediatri Akademisi, anne ve çocuk istediği sürece emzirmenin 2 yaş ve ötesine kadar devam etmesini desteklemektedir.

Emziren Anne Nelere Dikkat Etmelidir?

Emzirme döneminde annenin çeşitli ve dengeli beslenmesi, yeterli sıvı alması ve kendi sağlık ihtiyaçlarını ihmal etmemesi önemlidir.

Meme başı ve areolanın her emzirmeden önce sabun, alkol veya antiseptik ürünlerle temizlenmesine gerek yoktur. Normal günlük hijyen yeterlidir; aşırı temizlik meme başında kuruluk ve tahrişe yol açabilir.

Sigara ve diğer tütün ürünlerinden uzak durulması hem anne hem de bebeğin sağlığı açısından önemlidir.

Emzirme döneminde ilaç kullanılması gerektiğinde emzirmeyi otomatik olarak kesmek yerine ilacın emzirme ile uyumluluğu hekim veya eczacıyla değerlendirilmelidir. Birçok ilaç emzirme döneminde kullanılabilir.

Anne Sütü Nasıl Sağılır?

Anne sütü elle veya manuel/elektrikli süt pompası kullanılarak sağılabilir.

Süt sağma:

• Anne ile bebeğin geçici olarak ayrı kalması
• Bebeğin doğrudan memeden emmekte zorlanması
• Prematüre veya hastanede takip edilen bebeğin anne sütü alması
• Annenin işe dönmesi
• Süt üretiminin sürdürülmesinin gerektiği durumlar

için yararlı olabilir.

Süt sağmadan önce eller su ve sabunla yıkanmalıdır. Pompa kullanılıyorsa üretici önerilerine uygun şekilde temizlenmiş ekipman kullanılmalıdır.

Sağılan Anne Sütü Nasıl Saklanır?

Sağılmış anne sütü, anne sütü saklamak için üretilmiş özel poşetlerde veya temiz, gıda saklamaya uygun, kapağı sıkıca kapanan cam ya da plastik kaplarda saklanmalıdır.

Kapların üzerine sütün sağıldığı tarih yazılmalı ve mümkün olduğunda önce en eski tarihli süt kullanılmalıdır.

Süt, buzdolabının veya dondurucunun kapağında değil, sıcaklığın daha sabit olduğu iç bölümlerde saklanmalıdır.

Dondurulmuş Anne Sütü Nasıl Çözdürülür?

Dondurulmuş anne sütü:

• Bir gece önceden buzdolabına alınarak
• Kabı ılık su içerisinde bekleterek
• Ilık akan su altında tutularak

çözdürülebilir.

Buzdolabında çözdürülen süt tamamen çözüldükten sonra 24 saat içerisinde kullanılmalıdır.

Anne sütü oda sıcaklığına getirildikten veya ısıtıldıktan sonra yaklaşık 2 saat içerisinde kullanılmalıdır.

Daha önce dondurulmuş ve çözdürülmüş anne sütü tekrar dondurulmamalıdır.

Ne Zaman Emzirme Desteği Alınmalı?

Emzirmenin ilk günlerinde öğrenme ve uyum süreci normaldir. Ancak bazı durumlarda erken destek hem anne hem de bebeğin sürecini kolaylaştırabilir.

Aşağıdaki durumlarda çocuk hekimi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, ebe veya emzirme danışmanından destek alınabilir:

• Bebeğin memeyi kavrayamaması veya sürekli bırakması
• Emzirmenin sürekli ve belirgin ağrılı olması
• Meme başında ciddi çatlak veya kanama
• Bebeğin çok uykulu olması ve beslenme için uyandırılamaması
• Beklenenden az idrar çıkarması
• Kilo alımının yetersiz olması
• Annede ateşle birlikte memede kızarıklık, şişlik veya şiddetli ağrı

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

1. Academic Hospital. Anne Sütünün Önemi ve Emzirmenin Faydaları
2. World Health Organization. Breastfeeding
3. World Health Organization. Exclusive Breastfeeding for Optimal Growth, Development and Health of Infants
4. Centers for Disease Control and Prevention. Breast Milk Storage and Preparation
5. Centers for Disease Control and Prevention. Newborn Breastfeeding Basics
6. American Academy of Pediatrics. Breastfeeding and the Use of Human Milk
7. UNICEF. Common Breastfeeding Positions